Η νέα πραγματικότητα των ελληνικών θαλασσών

Η αυξημένη παρουσία μεδουσών σε πολλές παραλίες της χώρας, οι καταγραφές καρχαριών κοντά σε ακτές και η συνεχής εισαγωγή νέων ειδών στη Μεσόγειο έχουν επαναφέρει στο προσκήνιο τον προβληματισμό για τις δραματικές αλλαγές που συντελούνται στα ελληνικά θαλάσσια οικοσυστήματα. Ωστόσο, σύμφωνα με τη διευθύντρια Έρευνας του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος», Αναστασία Μήλιου, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και συνδέεται άμεσα με την κατάσταση των θαλάσσιων πόρων και τη διαχείριση τους.

Μιλώντας στην εκπομπή «Σαββατοκύριακο από τις 5», η κ. Μήλιου εμφανίστηκε καθησυχαστική για τα φαινόμενα μεδουσών και καρχαριών, τονίζοντας ότι η υπεραλίευση αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή. «Οι μέδουσες δεν ήρθαν για να μείνουν», ανέφερε, εξηγώντας ότι οι αυξημένες συγκεντρώσεις σε περιοχές όπως η Εύβοια οφείλονται κυρίως στα θαλάσσια ρεύματα και τις καιρικές συνθήκες. Οι μέδουσες είναι είδη του ανοιχτού πελάγους και δεν επιθυμούν να βρίσκονται κοντά στην ακτή. Αν παρασυρθούν από ρεύματα ή κυματισμό, εμφανίζονται προσωρινά στις παραλίες.

Η κ. Μήλιου υπογράμμισε ότι οι χάρτες καταγραφής που δημοσιεύονται στο διαδίκτυο αποτυπώνουν μια στιγμιαία εικόνα και δεν προδικάζουν την κατάσταση για ολόκληρο το καλοκαίρι. «Αυτοί οι χάρτες μπορεί να είναι έτσι σήμερα και να μην είναι αύριο. Πολλές φορές προκαλούν περισσότερο πανικό παρά ενημέρωση», σημείωσε. Παράλληλα, η μείωση των φυσικών θηρευτών των μεδουσών λόγω υπεραλίευσης συμβάλλει στην εμφάνιση εξάρσεων των πληθυσμών τους.

Οι καρχαρίες ήταν πάντα εδώ

Σχετικά με τις πρόσφατες καταγραφές καρχαριών, η διευθύντρια Έρευνας του «Αρχιπελάγους» ξεκαθάρισε ότι οι καρχαρίες δεν αποτελούν νέο φαινόμενο. «Καρχαρίες είχαμε πάντα. Αυτό που δεν είχαμε πάντα ήταν τα κοινωνικά δίκτυα, ώστε κάθε εμφάνιση να γίνεται αμέσως γνωστή», ανέφερε. Περισσότερα από 45 είδη καρχαριών έχουν καταγραφεί διαχρονικά στη χώρα, ενώ αρκετοί πληθυσμοί έχουν μειωθεί σημαντικά εξαιτίας της αλιευτικής πίεσης. Η παρουσία τους κοντά στις ακτές την άνοιξη θεωρείται φυσιολογική, καθώς συνδέεται με την αναπαραγωγή ή την αναζήτηση τροφής.

«Ο καρχαρίας αντιλαμβάνεται τον παραμικρό κραδασμό στη θάλασσα. Μόλις αντιληφθεί ανθρώπινη παρουσία απομακρύνεται. Τα ζώα αυτά γνωρίζουν ότι ο άνθρωπος είναι το πιο επικίνδυνο είδος στον πλανήτη», σημείωσε. Δεν υπάρχουν επιβεβαιωμένες επιθέσεις καρχαρία σε άνθρωπο στην Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή.

Πάνω από 1.000 νέα είδη στις ελληνικές θάλασσες

Οι αλλαγές δεν περιορίζονται στις μέδουσες ή στους καρχαρίες. Σύμφωνα με την κ. Μήλιου, περισσότερα από 1.000 ξενικά είδη έχουν ήδη καταγραφεί στις ελληνικές θάλασσες, ενώ νέες καταγραφές πραγματοποιούνται συνεχώς μέσω ενός δικτύου επιστημονικών φορέων και πολιτών. «Οι θάλασσές μας αλλάζουν. Συχνά οι πολίτες μάς στέλνουν φωτογραφίες από ασυνήθιστα είδη και έτσι μπορούμε να εντοπίσουμε έγκαιρα νέες αφίξεις», ανέφερε. Ορισμένα από τα νέα είδη, όπως ο γερμανός, έχουν ήδη ενταχθεί στην αλιευτική δραστηριότητα, ενώ άλλα, όπως ο λαγοκέφαλος, θεωρούνται προβληματικά.

«Έχουμε αδειάσει τις θάλασσές μας από ψάρια»

Η κ. Μήλιου απέδωσε μεγάλο μέρος των αλλαγών στην υπεραλίευση και στην απουσία αποτελεσματικών μέτρων διαχείρισης. «Έχουμε αδειάσει τις θάλασσές μας από ψάρια. Ψαρεύουμε ακόμη και την εποχή που αναπαράγονται και μετά αναρωτιόμαστε γιατί δεν υπάρχουν ψάρια», ανέφερε. Η αποδυνάμωση των φυσικών πληθυσμών αφήνει χώρο για την ταχύτερη εξάπλωση ξενικών ειδών και διαταράσσει την ισορροπία του οικοσυστήματος.

«Το μήνυμα που πρέπει να συνειδητοποιήσουμε είναι ότι έχουμε απόλυτη ανάγκη διαχείρισης της θάλασσας. Δεν αφήνουμε το οικοσύστημα να βρει την ισορροπία του και κάθε χρόνο εξαντλούμε περισσότερο τους φυσικούς του πόρους», τόνισε. Καταλήγοντας, προειδοποίησε ότι η προστασία των θαλασσών δεν αφορά μόνο το περιβάλλον αλλά και το μέλλον της αλιείας, των παράκτιων κοινωνιών και της οικονομίας. «Παραλάβαμε έναν πλούσιο τόπο και οφείλουμε να μην παραδώσουμε στις επόμενες γενιές μια θάλασσα χωρίς ζωή», κατέληξε.