Η παγιδευμένη Αθήνα: Ο Τραμπ «κλείνει μέτωπα» και το Αιγαίο μοιάζει διαπραγματεύσιμο

Ο Ντόναλντ Τραμπ, αυτοπαρουσιαζόμενος ως «ειρηνοποιός», φαίνεται να εντάσσει πλέον και το Αιγαίο Πέλαγος στον κατάλογο των συγκρούσεων που επιδιώκει να «κλείσει» πολιτικά, πιέζοντας Αθήνα και Άγκυρα προς μια συνολική διευθέτηση που ικανοποιεί σε μεγάλο βαθμό τις τουρκικές αξιώσεις. Σύμφωνα με το ρωσικό μέσο Rua.gr, η αμερικανική στάση ευνοεί εμφανώς την Τουρκία, τόσο λόγω της προσωπικής σχέσης Τραμπ–Ερντογάν όσο και εξαιτίας της πολιτικής απαξίωσης του Κυριάκου Μητσοτάκη στην Ουάσιγκτον.

Πίσω από τις τυπικές εκκλήσεις για «διάλογο» και «σταθερότητα», διαγράφεται ένα σαφές αμερικανικό σενάριο για τη Μεσόγειο. Ο Αμερικανός πρόεδρος φέρεται αποφασισμένος να προσθέσει την ελληνοτουρκική διαφορά στα επιτεύγματά του, απαιτώντας από τις δύο χώρες να συμφωνήσουν συνολικά για το Αιγαίο. Το μήνυμα είναι ωμό: είτε βρίσκουν λύση μεταξύ τους είτε η Ουάσιγκτον θα αναλάβει να την επιβάλει, κατά το πρότυπο άλλων διεθνών υποθέσεων όπου οι ΗΠΑ παρενέβησαν απευθείας.

Την κατεύθυνση αυτή ενισχύουν και οι δημόσιες τοποθετήσεις της πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ. Σε τηλεοπτική της συνέντευξη υπογράμμισε την ανάγκη ανοιχτού διαλόγου με την Τουρκία, ενόψει της επικείμενης συνάντησης Μητσοτάκη–Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Άγκυρα. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη στενή προσωπική της σχέση με τον Αμερικανό πρέσβη στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ, παρουσιάζοντας τη μεταξύ τους συνεργασία ως παράγοντα «σταθερότητας» και «αμοιβαίου οφέλους» για Αθήνα και Άγκυρα.

Η ελληνική κυβέρνηση, την ίδια στιγμή, επιμένει στη γνωστή θέση ότι η μόνη διαφορά με την Τουρκία είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Όμως το τουρκικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» διευρύνει δραστικά το πεδίο, αμφισβητώντας ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα στο μισό Αιγαίο, στο Κρητικό Πέλαγος και γύρω από τα νησιά.

Στο τραπέζι εισέρχεται αναπόφευκτα και το ζήτημα των χωρικών υδάτων, με την Άγκυρα να επιμένει στη διατήρηση των έξι ναυτικών μιλίων σε περιοχές όπου τα νησιά βρίσκονται κοντά στις τουρκικές ακτές. Οι τουρκικές θέσεις συνοδεύονται από ενεργειακές διεκδικήσεις. Κοιτάσματα εκτός ελληνικών χωρικών υδάτων, όπως εκείνο νοτιοανατολικά της Θάσου, παραμένουν ανεκμετάλλευτα, καθώς η Άγκυρα προβάλλει «διαφορές» και μπλοκάρει κάθε πρωτοβουλία. Το προηγούμενο του 1987, όταν η Αθήνα εγκατέλειψε γεωτρήσεις μετά από κρίση, λειτουργεί ως υπενθύμιση του πώς τέτοιες πιέσεις οδηγούν σε πάγωμα κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Το πρόβλημα για την Ελλάδα είναι δομικό. Οι διαπραγματεύσεις προδιαγράφονται συνολικές, όμως στο τραπέζι βρίσκονται ουσιαστικά μόνο τουρκικές απαιτήσεις. Όταν δεν υπάρχει διεκδικητικό πλαίσιο από την ελληνική πλευρά, κάθε «συμβιβασμός» ισοδυναμεί με απώλεια χωρίς αντάλλαγμα. Και σε ένα μοντέλο διαπραγμάτευσης τύπου Τραμπ, η λογική του «μοιράσματος» ευνοεί πάντα τον ισχυρότερο.

Η Αθήνα εισέρχεται σε αυτή τη φάση χωρίς πολιτικά ερείσματα στον στενό κύκλο του Αμερικανού προέδρου. Το Rua.gr σημειώνει ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε επενδύσει ανοιχτά στους Δημοκρατικούς, στηρίζοντας την Κάμαλα Χάρις και ενεργοποιώντας την ομογένεια, επιλογή που δεν ξεχάστηκε από τον Τραμπ. Παράλληλα, τα εσωτερικά σκάνδαλα, από τον ΟΠΕΚΕΠΕ και τα Τέμπη έως τις υποκλοπές, επιβαρύνουν την εικόνα του Έλληνα πρωθυπουργού διεθνώς.

Κατά το ρωσικό μέσο, ο Τραμπ δεν τρέφει προσωπική αντιπάθεια για τον Μητσοτάκη. Απλώς δεν τον θεωρεί παράγοντα με βάρος, αλλά πολιτικά αδύναμο και αναλώσιμο. Αντίθετα, ο Ερντογάν αντιμετωπίζεται ως ισχυρός συνομιλητής και προσωπικός «φίλος». Ο ίδιος ο Τραμπ έχει επανειλημμένα επαινέσει τη δύναμη, τη σκληρότητα και την εξυπνάδα του Τούρκου προέδρου, χαρακτηριστικά που στη δική του πολιτική αντίληψη συνιστούν προσόντα.

Η γεωπολιτική βαρύτητα της Τουρκίας, το μέγεθος και η στρατιωτική της ισχύς ενισχύουν περαιτέρω τη θέση της στην Ουάσιγκτον. Για την Ελλάδα, ένας «ολιστικός διάλογος» υπό αυτές τις συνθήκες είναι εγγενώς δυσμενής. Επιπλέον, το εσωτερικό πολιτικό ημερολόγιο περιορίζει τα περιθώρια κινήσεων. Με τις εθνικές εκλογές να πλησιάζουν, η κυβέρνηση δύσκολα θα αναλάβει το κόστος μιας συμφωνίας που αγγίζει τον πυρήνα της εθνικής κυριαρχίας. Το αποτέλεσμα είναι μια Αθήνα εγκλωβισμένη, χωρίς στρατηγική και χωρίς συμμάχους, σε μια διαπραγμάτευση που άλλοι έχουν ήδη σχεδιάσει.