Η πετρελαϊκή συμφωνία ΗΠΑ-Βενεζουέλας και οι αμφιβολίες

Η πρόσφατη συμφωνία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Βενεζουέλας για την εκμετάλλευση πετρελαϊκών αποθεμάτων έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και αμφιβολίες. Ο οικονομικός αρθρογράφος της βρετανικής εφημερίδας Daily Telegraph, Άμπροουζ Έβανς-Πρίτσαρντ, σε μια εκτενή ανάλυσή του, υποστηρίζει ότι τα πραγματικά οφέλη από αυτή τη συμφωνία είναι πολύ μικρότερα από όσα παρουσιάζονται στην επικαιρότητα.

Ο ισχυρισμός του πρώην προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ότι κατάφερε να διπλασιάσει τα αμερικανικά αποθέματα πετρελαίου με μία μόνο κίνηση, κατασχέοντας 66 δισεκατομμύρια βαρέλια από τη Βενεζουέλα, χαρακτηρίζεται από τον αρθρογράφο ως υπερβολικός. Ο ίδιος ο Τραμπ είχε αναφερθεί σε αυτό ως «δώρο από τη Βενεζουέλα στον λαό των Ηνωμένων Πολιτειών», μέσω ανάρτησής του στο Truth Social. Ο Έβανς-Πρίτσαρντ παρομοιάζει αυτούς τους ισχυρισμούς με τις ιστορίες του Σερ Γουόλτερ Ράλεϊ το 1618, ο οποίος αναζητούσε το μυθικό Ελντοράντο στην κοιλάδα του Ορινόκου, υπογραμμίζοντας τον φανταστικό τους χαρακτήρα.

Τα πραγματικά δεδομένα για τα αποθέματα της Βενεζουέλας

Είναι γεγονός ότι η Βενεζουέλα διαθέτει θεωρητικά τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως. Ωστόσο, ένα σημαντικό μέρος αυτών βρίσκεται στην περιοχή του Ορινόκου και είναι εξαιρετικά βαρύ πετρέλαιο. Η σύστασή του είναι τόσο ιξώδης που καθιστά αδύνατη τη μεταφορά του μέσω αγωγών, εκτός εάν προηγηθεί ανάμειξη με ακριβά αραιωτικά υγρά. Αυτό το τεχνικό εμπόδιο ανεβάζει κατακόρυφα το κόστος εξόρυξης και μεταποίησης.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών της Wood Mackenzie, το κόστος για να επιτευχθεί το νεκρό σημείο (break even) σε νέα έργα στον Ορινόκο αναμένεται να φτάσει τα 80 δολάρια ανά βαρέλι. Αυτό το ποσό είναι σημαντικά υψηλότερο από το όριο που θεωρείται βιώσιμο για την προσέλκυση σοβαρών επενδύσεων στον ενεργειακό τομέα. Ο Βρετανός αναλυτής εκτιμά ότι ελάχιστες γεωτρήσεις θα πραγματοποιηθούν τελικά, λαμβάνοντας υπόψη και τις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στη χώρα.

Η σκληρή κριτική από τη βενεζουελάνικη αντιπολίτευση

Ο καθηγητής του Χάρβαρντ, Ρικάρντο Χάουσμαν, ο οποίος θεωρείται εξέχουσα μορφή της βενεζουελάνικης διασποράς, εξαπέλυσε δριμεία επίθεση κατά του επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Μάρκο Ρούμπιο. Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Χ, ο καθηγητής ανέφερε ότι η αμερικανική κυβέρνηση έχασε κάθε εμπιστοσύνη από τους Βενεζουελάνος, καθώς επέλεξε να χρησιμοποιήσει την ισχύ της για να συνεργαστεί με τους καταπιεστές τους, αντί να τους απελευθερώσει. Τόνισε ότι η συμφωνία είναι αντισυνταγματική και προωθεί την αρπαγή περιουσιακών στοιχείων, ενώ η Ουάσινγκτον θα έπρεπε να εστιάσει στην αποκατάσταση της δημοκρατίας στη χώρα. Ο Χάουσμαν κατέληξε ότι καμία σοβαρή αμερικανική πετρελαϊκή εταιρεία δεν θα λάβει στα σοβαρά αυτή τη συμφωνία, γνωρίζοντας ότι δεν θα έχει διάρκεια.

Ο Έβανς-Πρίτσαρντ επισημαίνει ότι το καθεστώς των Τσαβιστών στη Βενεζουέλα παραμένει ισχυρό. Οι αξιωματούχοι του συνεχίζουν να κλέβουν χωρίς να λογοδοτούν, ενώ ο μηχανισμός ελέγχου μέσω των αρχηγών των συνοικιών παραμένει ενεργός. Οι παραστρατιωτικές ομάδες, γνωστές ως collectivos, εξακολουθούν να περιπολούν στους δρόμους. Σύμφωνα με την οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων Foro Penal, περισσότεροι από 300 ακτιβιστές της δημοκρατίας παραμένουν φυλακισμένοι, ενώ όσοι απελευθερώνονται συνεχίζουν να υφίστανται περιορισμούς στην έκφραση.

Ο υπουργός Εσωτερικών, Ντιοσντάδο Καμπέλο, εξακολουθεί να ασκεί απολυταρχική διακυβέρνηση και συναντά αξιωματούχους της κυβέρνησης Τραμπ, παρά το γεγονός ότι υπάρχει επικήρυξη ύψους 25 εκατομμυρίων δολαρίων εις βάρος του από τις ΗΠΑ, με κατηγορίες για διακίνηση ναρκωτικών και τρομοκρατία.

Η μεταστροφή της κοινής γνώμης και τα οικονομικά μεγέθη

Ο Εμανουέλ Ρινκόν, ο οποίος ήταν στο παρελθόν υποστηρικτής του Τσάβες και πλέον ανήκει στην αντιπολίτευση, σημειώνει ότι η εικόνα του Τραμπ έχει υποστεί σημαντική βλάβη τους τελευταίους μήνες. Ενώ μετά τις εκλογές της 3ης Ιανουαρίου θεωρούνταν ήρωας από πολλούς Βενεζουελάνος και Λατινοαμερικανούς, πλέον η αντιμπεριαλιστική Αριστερά της περιοχής έχει αποκτήσει ένα ισχυρό επιχείρημα για να καλλιεργήσει αντι-αμερικανικά αισθήματα για τις επόμενες δεκαετίες.

Στο οικονομικό πεδίο, η συμφωνία προβλέπει ότι οι ΗΠΑ δεν πληρώνουν για το πετρέλαιο, αλλά το κατασχέουν μέσω του Γραφείου Στρατηγικού Κεφαλαίου του Πενταγώνου. Το αμερικανικό δημόσιο αποκτά πλειοψηφικό μερίδιο, έως και 55%, σε 17 πετρελαιοπηγές της χώρας. Οι λεπτομέρειες της συμφωνίας δεν έχουν γίνει πλήρως γνωστές, αλλά ο αρθρογράφος εκτιμά ότι ο Τραμπ θα επικεντρωθεί στα συμβατικά κοιτάσματα του Μαρακαΐμπο, τα οποία βρίσκονται κοντά στις ακτές της Καραϊβικής, ουσιαστικά ιδιοποιούμενος κρατικά έσοδα.

Ωστόσο, το Μαρακαΐμπο αντιπροσωπεύει μόνο ένα μικρό μέρος των συνολικών αποθεμάτων της χώρας. Το μεγαλύτερο μέρος βρίσκεται στη ζώνη του Ορινόκου, όπου η εξόρυξη είναι εξαιρετικά δαπανηρή και πολύπλοκη. Η πετρελαϊκή υποδομή της Βενεζουέλας είναι σε μεγάλο βαθμό εγκαταλελειμμένη, με αγωγούς που χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1970 και έχουν υποστεί σοβαρή διάβρωση. Η κρατική εταιρεία PDVSA έχει χρησιμοποιηθεί ως πηγή άντλησης χρημάτων για το καθεστώς για πάνω από δύο δεκαετίες, ενώ περίπου 14.000 εξειδικευμένοι επιστήμονες και μηχανικοί έχουν μεταναστεύσει σε άλλες χώρες.

Οι αναλυτές της Rystad εκτιμούν ότι θα χρειαστούν περισσότερα από 50 δισεκατομμύρια δολάρια νέων επενδύσεων μόνο για να διατηρηθεί η τρέχουσα παραγωγή, η οποία ανέρχεται σε 1,1 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, για τα επόμενα 15 χρόνια. Για να αυξηθεί η παραγωγή πάνω από τα δύο εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα έως το 2040, θα απαιτηθούν επιπλέον 180 δισεκατομμύρια δολάρια. Η ανάπτυξη του Ορινόκου προϋποθέτει τη δημιουργία ενός ολόκληρου οικοσυστήματος βιομηχανικών μονάδων για την επεξεργασία του βαρέος πετρελαίου.

Συγκρίσεις με την Ουκρανία και το μέλλον της αγοράς

Ο Έβανς-Πρίτσαρντ προχωρά σε παραλληλισμούς μεταξύ της συμφωνίας με τη Βενεζουέλα και της συμφωνίας για τα ορυκτά της Ουκρανίας. Και στις δύο περιπτώσεις, υποστηρίζει, πρόκειται για αρπαγή πόρων που παρουσιάζεται ως συμφωνία, εκμεταλλευόμενος την αδυναμία των χωρών αυτών. Ο ίδιος χαρακτηρίζει αυτές τις κινήσεις ως αντανάκλαση μιας αρχέγονης παρόρμησης του Τραμπ να ελέγχει τις πρώτες ύλες, ενώ τις θεωρεί και απατηλές, καθώς τα αναμενόμενα οφέλη είναι υπερεκτιμημένα.

Στο πλαίσιο αυτό, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, φέρεται να έχει αναφερθεί σε ορυκτά λάφυρα ύψους 2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων σε εσωτερικές συναντήσεις του Λευκού Οίκου. Ο αρθρογράφος σημειώνει ότι ακόμη και αν αυτό το ποσό διαιρεθεί στο εκατονταπλάσιο, η αξία της συμφωνίας παραμένει αμφίβολη. Επισημαίνει ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν ήδη μεγαλύτερα αποθέματα λιθίου και σπάνιων γαιών από την Ουκρανία, και το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη πόρων αλλά το υψηλό κόστος και οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις της εξόρυξης.

Ένα κρίσιμο σημείο που αναδεικνύεται είναι η μακροπρόθεσμη προοπτική της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου. Ο αρθρογράφος υποστηρίζει ότι ο κόσμος δεν θα χρειαστεί ποτέ το ακριβό και περιβαλλοντικά επιβαρυντικό πετρέλαιο της Βενεζουέλας. Η παγκόσμια αγορά αναμένεται να πλημμυρίσει από αργό πετρέλαιο μόλις ανοίξει ξανά το Στενό του Ορμούζ και ανακάμψουν τα αποθέματα.

Η στροφή προς την ηλεκτροκίνηση είναι ήδη εμφανής σε παγκόσμιο επίπεδο. Στην Κίνα, τη μεγαλύτερη αγορά αυτοκινήτων, οι πωλήσεις βενζινοκίνητων και πετρελαιοκίνητων οχημάτων κορυφώθηκαν το 2017 και έκτοτε βρίσκονται σε πτωτική πορεία. Τον Ιούλιο, τα ηλεκτρικά και τα υβριδικά οχήματα κατέλαβαν μερίδιο ρεκόρ 65% της αγοράς. Παράλληλα, οι Κινέζοι μεταφορείς αγοράζουν περισσότερα ηλεκτρικά φορτηγά από ό,τι πετρελαιοκίνητα, ενώ και οι πλωτές μεταφορές σταδιακά ηλεκτροδοτούνται.

Παρόμοια εικόνα παρουσιάζεται και σε άλλες ασιατικές αγορές. Στη Σιγκαπούρη, οι πωλήσεις ηλεκτρικών οχημάτων έφτασαν το 68% τον Ιούλιο, ενώ στο Βιετνάμ το ποσοστό πλησιάζει το 40%. Στην Ευρώπη, τα στοιχεία της Ένωσης Κατασκευαστών Αυτοκινήτων δείχνουν εντυπωσιακή αύξηση των πωλήσεων αμιγώς ηλεκτρικών οχημάτων, με τη Γαλλία να καταγράφει άνοδο 93%, την Ιταλία 86% και τη Γερμανία 78% σε ετήσια βάση. Οι πωλήσεις των παραδοσιακών οχημάτων με κινητήρες εσωτερικής καύσης μειώνονται ραγδαία, από 47,1% τον Ιούνιο του 2024 σε 29,7% τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους.

Ο Έβανς-Πρίτσαρντ καταλήγει ότι ο Τραμπ φαίνεται να παραμένει προσκολλημένος σε μια παρωχημένη αντίληψη για την ενέργεια, αδυνατώντας να αντιληφθεί τις τεχνολογικές και ιστορικές αλλαγές που συντελούνται. Η συνεργασία μεταξύ των υποστηρικτών του MAGA και των Τσαβιστών χαρακτηρίζεται ως ένα παράδοξο μείγμα αυτοκρατορικής αρπαγής και πολιτικού θεάτρου. Το συμπέρασμα του αρθρογράφου είναι ότι η Βενεζουέλα θα ήταν καλύτερα να αφεθεί να διαχειριστεί τους πόρους της από τον λαό της, ενώ ο Ορινόκος θα ήταν προτιμότερο να παραμείνει ανέπαφος, όπως ακριβώς είναι και σήμερα.