Στη σημερινή ιστορική συγκυρία, όπου ο ανταγωνισμός συμφερόντων ανάμεσα στα κράτη και ιδίως ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις καθορίζει τις διεθνείς εξελίξεις, η μάχη για την κυριαρχία εκτείνεται σε κάθε πεδίο: στην ξηρά, στον αέρα και στη θάλασσα. Στο πλαίσιο αυτό έχουν αναπτυχθεί και τελειοποιηθεί οπλικά συστήματα πρωτοφανούς ισχύος, ικανά να προκαλέσουν μαζική καταστροφή.
Πέρα όμως από τα συμβατικά και πυρηνικά μέσα, έχει αναδειχθεί ένα όπλο ασύγκριτα αποτελεσματικότερο. Δεν βασίζεται στην υλική βία, δεν εκρήγνυται, δεν μεταφέρει τοξικές ουσίες, δεν κινείται σε φυσικούς χώρους. Πρόκειται για την προπαγάνδα, το πιο ισχυρό εργαλείο στα χέρια εκείνων που γνωρίζουν πώς να τη χειρίζονται.
Η προπαγάνδα συνιστά μια οργανωμένη και επιστημονικά μελετημένη τεχνική διάδοσης ιδεών με στόχο τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης. Επεμβαίνει στην πρόσληψη της πραγματικότητας, αλλοιώνει γεγονότα, αναδομεί νοήματα και επηρεάζει τη σκέψη, τις στάσεις και τη συμπεριφορά των ανθρώπων.
Κεντρικός μηχανισμός της προπαγανδιστικής διαδικασίας είναι η υποβολή. Μέσω αυτής, οι ιδέες διεισδύουν στο υποσυνείδητο, αποκτώντας πολλαπλάσια ισχύ από όση θα είχαν στο επίπεδο της συνειδητής πειθούς. Όταν μια αντίληψη παγιωθεί στο υποσυνείδητο, μετατρέπεται σε αυτονόητη βεβαιότητα και οδηγεί σε πράξεις που εκδηλώνονται χωρίς συνειδητό έλεγχο. Με αυτόν τον τρόπο κατευθύνονται οι συλλογικές συμπεριφορές.
Η επιστημονική έρευνα έχει αναδείξει και έναν ακόμη κρίσιμο παράγοντα: τη σημασία της επανάληψης. Οι μάζες, ως συλλογικό υποκείμενο, χαρακτηρίζονται από περιορισμένη μνήμη. Η συνεχής αναπαραγωγή μιας ιδέας μπορεί να την εδραιώσει ανεξαρτήτως της αλήθειας του περιεχομένου της. Παράλληλα, καλλιεργείται ένα είδος ανοσίας απέναντι σε εναλλακτικές απόψεις και λογικά επιχειρήματα, ακόμη και όταν αυτά εδράζονται σε πραγματικά δεδομένα.
Η τεχνολογική πρόοδος των τελευταίων δεκαετιών έχει ενισχύσει καταλυτικά τη δύναμη της προπαγάνδας. Τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας προσφέρουν πρωτοφανείς δυνατότητες μαζικής και διαρκούς επιρροής, υπό την καθοδήγηση των ισχυρών οικονομικών και πολιτικών κέντρων. Η χρήση της προπαγάνδας έχει καταστεί διαδεδομένη πρακτική σε διεθνές επίπεδο, με τους πολίτες να αποτελούν καθημερινά τον αποδέκτη ενός αδιάκοπου επικοινωνιακού βομβαρδισμού.
Στον δημόσιο λόγο κυριαρχούν υποσχέσεις, ανακρίβειες, υπερβολές, φόβος και συναισθηματική φόρτιση. Τα τηλεοπτικά και ψηφιακά μέσα λειτουργούν ως βασικοί αγωγοί αυτών των μηνυμάτων, επιχειρώντας να διαμορφώσουν αντιλήψεις και στάσεις μέσω έντονων εικόνων, συμβολισμών και απλουστευτικών αφηγήσεων.
Παράλληλα, αξιοποιούνται τεχνικές όπως η συναισθηματική διέγερση, η στοχοποίηση, η πόλωση, η υπεραπλούστευση σύνθετων ζητημάτων και η συστηματική χρήση συνθημάτων και λέξεων με ισχυρό φορτίο. Όλα αυτά εντάσσονται σε μια μεθοδική διαδικασία διαμόρφωσης κλίματος και ελέγχου της δημόσιας συζήτησης.
Το ερώτημα που ανακύπτει για τον πολίτη που σκέφτεται είναι εύλογο. Η κοινωνική συνοχή και η αποδοχή των νόμων στηρίζονται στη λογική, στην τεκμηρίωση και στη συνειδητή συναίνεση. Η εκτεταμένη χρήση προπαγανδιστικών πρακτικών αποκαλύπτει ένα έλλειμμα εμπιστοσύνης προς την κρίση και τη νοημοσύνη των πολιτών.
Οι σύγχρονες κοινωνίες συγκροτούνται από ανθρώπους με δικαιώματα και υποχρεώσεις, με κριτική ικανότητα και δημοκρατικές προσδοκίες. Η απαίτηση για σοβαρή, διαφανή και αντικειμενική ενημέρωση αποτελεί θεμελιώδη όρο της δημοκρατικής λειτουργίας. Ο σεβασμός προς τον πολίτη περνά μέσα από την αλήθεια, την ευθύνη και την καθαρότητα του δημόσιου λόγου.
