Η ρήξη Νετανιάχου-Τραμπ για το Ιράν

Η στρατηγική του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου να χρησιμοποιήσει τον κοινό πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες εναντίον του Ιράν ως εφαλτήριο για την πολιτική του επιβίωση και την αναδιαμόρφωση της Μέσης Ανατολής, φαίνεται πως οδηγείται σε αδιέξοδο. Ο Νετανιάχου, ο οποίος είχε στοιχηματίσει ότι η συμμαχία με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ θα ανέτρεπε το καθεστώς της Τεχεράνης και θα τον ενίσχυε ενόψει των ισραηλινών εκλογών, βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με μια πραγματικότητα που διαψεύδει τις προσδοκίες του.

Αντί να ηγείται μιας αδιαίρετης συμμαχίας, ο μακροβιότερος πρωθυπουργός του Ισραήλ έχει βρεθεί σε τροχιά σύγκρουσης με τον ίδιο τον Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος, επιδιώκοντας να απεμπλακεί από μια πολεμική περιπέτεια που δεν εξυπηρετεί πλέον τα συμφέροντά του, πιέζει για μια διπλωματική λύση. Αυτή η στροφή αφήνει τους στόχους και των δύο ηγετών ανεκπλήρωτους, ενώ οι ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο έχουν παγώσει υπό την αμερικανική πίεση.

Μέχρι στιγμής, οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι τηρούν μια προσεκτική στάση στις δημόσιες δηλώσεις τους, αποφεύγοντας να εξοργίσουν τον πιο κρίσιμο σύμμαχό τους. Ωστόσο, σε ιδιωτικές συνομιλίες, η αγανάκτηση είναι διάχυτη. Η προκαταρκτική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν χαρακτηρίζεται ως "φρικτή για το Ισραήλ" από ανώτερο Ισραηλινό αξιωματούχο, ο οποίος μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας. "Και δεν υπάρχει κανείς στην ισραηλινή ηγεσία που να το βλέπει διαφορετικά, από τον πρωθυπουργό μέχρι τον αρχηγό του γενικού επιτελείου στρατού", πρόσθεσε χαρακτηριστικά.

Η Ουάσινγκτον διατείνεται ότι οι επόμενες 60 ημέρες, μετά την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης, θα αφιερωθούν στη διαπραγμάτευση όλων των όρων, λαμβάνοντας υπόψη τις ανησυχίες τόσο των ΗΠΑ όσο και του Ισραήλ, κυρίως γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Παρ' όλα αυτά, Ισραηλινοί αξιωματούχοι εκφράζουν την πεποίθηση ότι η περίοδος των διαπραγματεύσεων θα παραταθεί, εμποδίζοντας το Ισραήλ να αναλάβει στρατιωτική δράση, ενώ οι ανησυχίες του θα παραμένουν αναπάντητες.

Η κόντρα μεταξύ Νετανιάχου και Τραμπ κορυφώθηκε λόγω της άρνησης του Ισραήλ να περιορίσει τις επιχειρήσεις του εναντίον της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, έναν όρο που το Ιράν θέτει ως προαπαιτούμενο για οποιαδήποτε συμφωνία. Στις αρχές του μήνα, ο Αμερικανός πρόεδρος φέρεται να αποκάλεσε τον Νετανιάχου "γ…μενο τρελό" κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής επικοινωνίας, απαιτώντας να μην εξαπολύσει πλήγματα εναντίον της Βηρυτού, ενώ οι ΗΠΑ επιδίωκαν συμφωνία με το Ιράν. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός υπαναχώρησε προσωρινά, αλλά μια εβδομάδα αργότερα, ο ισραηλινός στρατός έπληξε τα νότια προάστια της Βηρυτού, προκαλώντας την οργισμένη αντίδραση του Τραμπ και πυραυλικές επιθέσεις από το Ιράν.

Λίγες ώρες πριν την ανακοίνωση της προκαταρκτικής συμφωνίας, το Ισραήλ έπληξε ξανά τη Βηρυτό, με τον Τραμπ να χαρακτηρίζει τις ρουκέτες που εκτοξεύθηκαν από τον Λίβανο ως "μικρές και ασήμαντες". Ο Νετανιάχου, αντιμέτωπος με δημοσκοπήσεις που δείχνουν ότι χάνει έδαφος ενόψει των εκλογών, φαίνεται πιο διατεθειμένος να αψηφήσει τον Αμερικανό πρόεδρο, καθώς η ισραηλινή κοινή γνώμη αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό τη δέσμευση του Τραμπ στην ασφάλεια της χώρας.

"Αυτή είναι μια αρκετά έντονη στιγμή διάστασης συμφερόντων", εκτιμά ο Νταν Σαπίρο, πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στο Ισραήλ. "Θα προσπαθήσει να μην αντιταχθεί ανοιχτά (στη συμφωνία), ώστε να μην εμπλακεί σε καβγά με τον Τραμπ. Αλλά θα δείξει ότι το Ισραήλ δεν δεσμεύεται από αυτήν και ότι επιφυλάσσεται των δικαιωμάτων του", προσθέτει.

Το Ισραήλ δεν δεσμεύεται από τη συμφωνία

Το μνημόνιο κατανόησης, το οποίο αναμένεται να υπογραφεί στη Γενεύη, προβλέπει τον πλήρη τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου. Ωστόσο, ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς δήλωσε ότι τα στρατεύματα θα παραμείνουν "επ' αόριστον" ανεπτυγμένα στις ζώνες ασφαλείας που έχει δημιουργήσει το Ισραήλ. "Εάν το Ιράν επιτεθεί στο Ισραήλ λόγω των γεγονότων στον Λίβανο, θα του επιτεθούμε με όλη μας τη δύναμη", τόνισε ο Κατς.

Η προκαταρκτική συμφωνία ανοίγει το Στενό του Ορμούζ, αλλά αφήνει το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης για μια περίοδο διαπραγματεύσεων 60 ημερών. Δύο άλλα ζητήματα, ο περιορισμός του πυραυλικού προγράμματος και ο τερματισμός της υποστήριξης προς τις περιφερειακές ένοπλες ομάδες, δεν αναμένεται να συμπεριληφθούν στις συνομιλίες. Ισραηλινοί αξιωματούχοι θεωρούν πιθανή την παράταση της περιόδου διαπραγματεύσεων στις 90 ημέρες, ενώ παραδέχονται ότι το Ισραήλ εξεπλάγη από την ανακοίνωση του Τραμπ και δεν κατάφερε να επηρεάσει τις συνομιλίες.

"Δεν μπορεί να πείσει το ισραηλινό κοινό"

Ο Νετανιάχου, ο οποίος έχει έρθει ξανά σε ρήξη με την Ουάσινγκτον στο παρελθόν, παρουσιάζει τον εαυτό του ως ικανό να διαχειριστεί τον Τραμπ. Κατά την πρώτη θητεία του Ρεπουμπλικάνου, το Ισραήλ εξασφάλισε σημαντικά οφέλη, όπως η μεταφορά της πρεσβείας στην Ιερουσαλήμ και οι "Συμφωνίες του Αβραάμ". Ωστόσο, η τρέχουσα συμφωνία υπονομεύει την αφήγηση του Νετανιάχου ότι η στενή του σχέση με τον Τραμπ τον καθιστά μοναδικό ηγέτη.

"(Ο Νετανιάχου) δεν θα μπορέσει να πείσει το ισραηλινό κοινό για αυτή τη συμφωνία", δηλώνει ο Τζόναθαν Ράινχολντ, πολιτικός επιστήμονας. "Το καλύτερο που μπορεί να ελπίζει είναι να μην καταφέρουν να καταλήξουν σε συμφωνία και ο πόλεμος να ξαναρχίσει προς όφελος του Ισραήλ σε 60 ημέρες", προσθέτει. Μια δημοσκόπηση δείχνει ότι μόνο το 41% των Εβραίων Ισραηλινών πιστεύουν ότι η ασφάλειά τους αποτελεί κεντρική μέριμνα για τον Τραμπ, έναντι 64% τον Μάρτιο.

Ο Ισραηλινός υπουργός Ενέργειας Έλι Κόεν προειδοποίησε ότι το Ισραήλ θα δράσει μόνο του εάν το Ιράν ανακτήσει τις πυρηνικές του δυνατότητες, αν και εκτίμησε ότι οι πιθανότητες για κάτι τέτοιο κατά τη διάρκεια της θητείας Τραμπ είναι μικρές. "Εάν το Ιράν προσπαθήσει να ανανεώσει τα πυρηνικά και βαλλιστικά πυραυλικά του προγράμματα, θα είμαστε εκεί και θα δράσουμε", προειδοποίησε ο Κόεν.