Η Ρωσία στραγγαλίζει την Ουκρανία από τη θάλασσα – Ο λογαριασμός περνά στην Ευρώπη

Μια σαφώς πιο δύσκολη εικόνα για την οικονομική αντοχή της Ουκρανίας περιγράφεται σε πρόσφατο ρεπορτάζ του Reuters, καθώς η πίεση της Ρωσίας φαίνεται να μεταφέρεται πλέον πέρα από το καθαρά στρατιωτικό πεδίο και στις βασικές εξαγωγικές αρτηρίες της χώρας. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας και κυρίως η Οδησσός, από όπου περνά σημαντικό μέρος των ουκρανικών αγροτικών εξαγωγών.

Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή οι εναλλακτικές διαδρομές μέσω σιδηροδρόμων, οδικών δικτύων και του Δούναβη δεν μπορούν, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το δημοσίευμα, να υποκαταστήσουν πλήρως τη θαλάσσια μεταφορική ικανότητα. Οι υφιστάμενες χερσαίες και ποτάμιες διαδρομές εκτιμάται ότι μπορούν να καλύψουν περίπου το ήμισυ των ποσοτήτων που προηγουμένως μεταφέρονταν μέσω των λιμένων της Μαύρης Θάλασσας.

Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο καθώς η συγκομιδή βρίσκεται σε εξέλιξη και εκατομμύρια τόνοι σιτηρών και ελαιούχων σπόρων πρέπει να διοχετευθούν στις διεθνείς αγορές. Η περιορισμένη δυνατότητα εξαγωγής δημιουργεί πίεση στις αποθήκες, στις τιμές παραγωγού και συνολικά στον ουκρανικό αγροτικό τομέα.

Η γεωργία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πηγές συναλλάγματος για την Ουκρανία. Κατά συνέπεια, κάθε σοβαρός περιορισμός των εξαγωγών δεν πλήττει μόνο τους παραγωγούς, αλλά μειώνει τα έσοδα της οικονομίας και του κρατικού προϋπολογισμού σε μια περίοδο κατά την οποία οι ανάγκες χρηματοδότησης παραμένουν εξαιρετικά υψηλές λόγω του πολέμου.

Το Reuters, όπως μεταφέρεται στο δημοσίευμα, καταγράφει ήδη πιέσεις στις τιμές της εγχώριας αγοράς και σημαντικές οικονομικές απώλειες για τον ουκρανικό γεωργικό κλάδο. Όσο περισσότερο παραμένουν περιορισμένες οι θαλάσσιες εξαγωγές, τόσο δυσκολότερη γίνεται η δυνατότητα της Ουκρανίας να αξιοποιήσει έναν από τους βασικότερους παραγωγικούς της τομείς.

Η Οδησσός μετατρέπεται σε οικονομικό μέτωπο

Ιδιαίτερη σημασία έχει η παραδοχή που αποδίδεται σε Ουκρανό υφυπουργό Γεωργίας, σύμφωνα με την οποία μόνο η σταθερή και ασφαλής λειτουργία ενός βασικού λιμανιού της Οδησσού μπορεί να επαναφέρει την Ουκρανία σε επίπεδα σημαντικού εξαγωγέα σιτηρών.

Το ίδιο λιμάνι, όμως, βρίσκεται υπό αυξημένη πίεση, γεγονός που καθιστά την Οδησσό όχι μόνο στρατηγικό σημείο για την άμυνα της χώρας, αλλά και καθοριστικό κρίκο για τη λειτουργία της οικονομίας της.

Εάν η πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα παραμείνει περιορισμένη, η εξάρτηση του Κιέβου από τη χρηματοδοτική στήριξη της Δύσης ενδέχεται να ενισχυθεί. Η Ευρώπη και οι υπόλοιποι σύμμαχοι της Ουκρανίας θα κληθούν τότε να καλύπτουν όχι μόνο στρατιωτικές ανάγκες, αλλά και μεγαλύτερο μέρος των απωλειών που προκαλούνται από τη συρρίκνωση των εξαγωγικών εσόδων.

Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να καταστήσει τη μακροχρόνια οικονομική βοήθεια ακόμη σημαντικότερο παράγοντα για τη λειτουργία του ουκρανικού κράτους. Η απώλεια εισοδήματος από τις αγροτικές εξαγωγές θα πρέπει να αντισταθμίζεται με πρόσθετη εξωτερική χρηματοδότηση, αυξάνοντας το συνολικό κόστος για τις χώρες που στηρίζουν το Κίεβο.

Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές οδοί μεταφοράς δεν διαθέτουν απεριόριστη χωρητικότητα. Τα σιδηροδρομικά δίκτυα, οι οδικές μεταφορές και τα λιμάνια του Δούναβη μπορούν να απορροφήσουν μέρος της ουκρανικής παραγωγής, όμως συνοδεύονται από μεγαλύτερο κόστος, καθυστερήσεις και περιορισμούς στη δυναμικότητα.

Όσο περισσότερο φορτίο μεταφέρεται μέσω αυτών των εναλλακτικών διαδρομών, τόσο αυξάνεται η πίεση στις ευρωπαϊκές υποδομές και τόσο ακριβότερη γίνεται η διοχέτευση των ουκρανικών προϊόντων προς τις διεθνείς αγορές.

Οι συνέπειες μπορεί να περάσουν τα σύνορα της Ουκρανίας

Η ενδεχόμενη μακροχρόνια υποχώρηση των ουκρανικών εξαγωγών σιτηρών δεν αφορά αποκλειστικά την Ευρώπη. Η Ουκρανία αποτελεί σημαντικό προμηθευτή αγροτικών προϊόντων για χώρες της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, περιοχές όπου η επάρκεια και το κόστος των τροφίμων συνδέονται άμεσα με την κοινωνική και οικονομική σταθερότητα.

Μια σημαντική μείωση της διαθέσιμης ουκρανικής παραγωγής στις διεθνείς αγορές θα μπορούσε να συμβάλει σε αύξηση των τιμών και να δημιουργήσει πρόσθετες πιέσεις σε χώρες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές σιτηρών.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, δεν μπορεί να αποκλειστεί η εμφάνιση νέων κοινωνικών εντάσεων ή ακόμη και αυξημένων μεταναστευτικών πιέσεων προς την Ευρώπη, όπως έχει συμβεί κατά το παρελθόν σε περιόδους σοβαρών διαταραχών στην αγορά τροφίμων. Πρόκειται πάντως για πιθανή δευτερογενή συνέπεια και όχι για αυτόματο αποτέλεσμα της σημερινής κατάστασης.

Το δημοσίευμα αποδίδει στη ρωσική στρατηγική έναν σαφή χαρακτήρα μακροχρόνιας φθοράς. Η πίεση δεν περιορίζεται στις στρατιωτικές υποδομές και στις επιχειρήσεις του μετώπου, καθώς οι εξαγωγικές δυνατότητες, η γεωργική παραγωγή και τα κρατικά έσοδα αποτελούν επίσης κρίσιμα στοιχεία της συνολικής αντοχής μιας χώρας που βρίσκεται σε πόλεμο.

Εάν η Ουκρανία δυσκολεύεται να διαθέσει τα βασικά εξαγωγικά της προϊόντα, μειώνεται αντίστοιχα η δυνατότητά της να δημιουργεί έσοδα και να στηρίζει μέρος των δημοσιονομικών και πολεμικών της αναγκών με δικούς της πόρους.

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το πρόβλημα αποκτά έτσι ευρύτερες διαστάσεις. Ακόμη και χωρίς θεαματικές αλλαγές στην πρώτη γραμμή, το οικονομικό κόστος της σύγκρουσης μπορεί να συνεχίσει να αυξάνεται μέσα από μεγαλύτερες ανάγκες χρηματοδότησης της Ουκρανίας, υψηλότερες δαπάνες logistics, πιέσεις στις αγροτικές αγορές και πιθανές αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά τροφίμων.

Η εξέλιξη αυτή μετατρέπει σταδιακά τη Μαύρη Θάλασσα σε ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά μέτωπα του πολέμου. Η ασφάλεια των λιμανιών, η δυνατότητα εξαγωγής σιτηρών και η πρόσβαση στις διεθνείς αγορές αποκτούν πλέον βάρος αντίστοιχο με πολλές στρατιωτικές επιχειρήσεις, καθώς επηρεάζουν άμεσα τη δυνατότητα της ουκρανικής οικονομίας να παραμείνει λειτουργική.

Εφόσον οι περιορισμοί στις θαλάσσιες εξαγωγές συνεχιστούν για μεγάλο χρονικό διάστημα, ο πόλεμος μπορεί να αποκτήσει ακόμη εντονότερα χαρακτηριστικά οικονομικής φθοράς. Σε αυτό το σενάριο, το κόστος δεν θα περιοριστεί στην Ουκρανία. Θα μεταφερθεί σταδιακά στην Ευρώπη μέσω μεγαλύτερων πακέτων στήριξης, ακριβότερων μεταφορών, αναταράξεων στις αγορές τροφίμων και αυξημένης ανάγκης για οικονομική και γεωπολιτική διαχείριση μιας σύγκρουσης που συνεχίζει να διευρύνεται πέρα από το πεδίο των μαχών.