Η στρατηγική ασάφεια του Ομάν για τα Στενά του Ορμούζ

Το Σουλτανάτο του Ομάν, γνωστό για τη διαχρονική ουδετερότητά του που του έχει χαρίσει τον χαρακτηρισμό "Ελβετία της Μέσης Ανατολής", βρίσκεται στο επίκεντρο μιας λεπτής διπλωματικής παρτίδας. Η χώρα, που βρίσκεται σε στρατηγική θέση νότια του Στενού του Ορμούζ, ακολουθεί μια σκόπιμα ασαφή στρατηγική αναφορικά με τις συζητήσεις για την επιβολή τελών διέλευσης στην κρίσιμη αυτή θαλάσσια οδό. Σύμφωνα με αναλυτές που επικαλείται το CNBC, αυτή η στάση δημιουργεί ένα σημαντικό "τυφλό σημείο" για τις διεθνείς αγορές, καθώς καθιστά αβέβαιο το μελλοντικό καθεστώς λειτουργίας των Στενών.

Το Ομάν έχει παραδοσιακά διαδραματίσει ρόλο βασικού μεσολαβητή σε περιφερειακές κρίσεις, διατηρώντας άριστες σχέσεις τόσο με την Τεχεράνη όσο και με την Ουάσιγκτον. Αυτή η μοναδική θέση το καθιστά κρίσιμο παράγοντα για την επανέναρξη της ασφαλούς κυκλοφορίας στο Στενό, μετά το κλείσιμό του που προκάλεσε παγκόσμιο ενεργειακό σοκ. Η χώρα βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με το Ιράν για μια νέα τάξη πραγμάτων στη θαλάσσια ασφάλεια, εν μέσω πληροφοριών ότι οι δύο χώρες προωθούν την επιβολή τελών διέλευσης. Το Σουλτανάτο διαμηνύει ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα σέβεται το διεθνές δίκαιο, ωστόσο η προοπτική χρέωσης σε μια θαλάσσια οδό από την οποία διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία.

Νομικά εμπόδια και στρατηγική αμφισημία

Αναλυτές επισημαίνουν ότι η δυνατότητα του Ομάν να επιβάλλει "τέλη υπηρεσιών" υπόκειται σε αυστηρούς νομικούς περιορισμούς. Η αρχή του "πλου διέλευσης" απαγορεύει στα κράτη να χρεώνουν τα πλοία για τη διέλευσή τους, ωστόσο τα τέλη υπηρεσιών ενδέχεται να αποτελούν έναν τρόπο παράκαμψης αυτού του περιορισμού. Η Ντάνια Θάφερ, εκτελεστική διευθύντρια του Gulf International Forum, ανέφερε ότι η θέση του Ομάν είναι πιθανότατα σκόπιμα ασαφής, καθώς η χώρα βρίσκεται ανάμεσα σε δύο ισχυρούς πόλους: από τη μία το Ιράν και από την άλλη τις ΗΠΑ. "Προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν ένα βαθμό στρατηγικής αμφισημίας για να μείνουν όσο το δυνατόν περισσότερο εκτός της σύγκρουσης", σημείωσε χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με την ίδια, αν οι χώρες του Κόλπου και οι διεθνείς παράγοντες δώσουν το πράσινο φως, το Ομάν πιθανότατα θα προχωρήσει στην εφαρμογή κάποιου συστήματος χρέωσης. Πρόσθεσε ότι, παρά το γεγονός ότι η θέσπιση τελών θα θεωρηθεί "πολιτική απογοήτευση", οι αγορές θα "ανταποκριθούν αναλόγως" σε συνθήκες που θα επιτρέπουν την ασφαλή διέλευση των πλοίων.

Η πίεση ΗΠΑ και οι ιρανικές φιλοδοξίες

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αντιταχθεί σθεναρά σε οποιαδήποτε διόδια στο Ορμούζ. Η κυβέρνηση Τραμπ είχε απειλήσει με κυρώσεις εναντίον του Ομάν, εάν διαπιστωνόταν ότι βοηθά το Ιράν να καθιερώσει ένα σύστημα διοδίων. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, είχε δηλώσει σε ανάρτησή του στο X ότι όλες οι χώρες πρέπει να απορρίψουν οποιαδήποτε προσπάθεια του Ιράν να διαταράξει την ελεύθερη ροή του εμπορίου. Σύμφωνα με τους όρους του μνημονίου κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, που υπογράφηκε στις 17 Ιουνίου, η Τεχεράνη δεν μπορεί να επιβάλλει τέλη στα πλοία κατά τη διάρκεια των 60 ημερών των διαπραγματεύσεων.

Παρά τη συμφωνία, το Ιράν παραμένει προσηλωμένο στην προοπτική να κερδίσει τη διεθνή αναγνώριση του ελέγχου του στα Στενά του Ορμούζ, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας επιβολής τελών. Ο Άντριου Λίμπερ, ερευνητής στο Ινστιτούτο Carnegie, σημείωσε ότι η φήμη του Ομάν ως μεσολαβητή το έχει αφήσει εγκλωβισμένο ανάμεσα στις απαιτήσεις της Τεχεράνης και της Ουάσιγκτον. "Βλέπουμε τους διπλωμάτες του Ομάν να ελίσσονται συνεχώς, μετακινούμενοι από τη διαβεβαίωση ότι δεν θα επιβληθούν διόδια, στην εισήγηση ότι μπορεί να ζητηθεί από τα πλοία να καταβάλουν ένα τέλος, το οποίο όμως θα ονομαστεί κάπως αλλιώς", ανέφερε.

Το τυφλό σημείο της αγοράς πετρελαίου

Ο Νιλ Κουίλιαμ, ειδικός σε θέματα ενεργειακής πολιτικής στο Chatham House, υπογράμμισε ότι ο συνδυασμός γεωγραφίας και διπλωματίας δίνει στο Ομάν σημαντική επιρροή. "Οι αγορές τείνουν να τιμολογούν τον κίνδυνο μιας ξαφνικής διακοπής, αλλά δίνουν λιγότερη προσοχή στον κίνδυνο που αφορά το καθεστώς διακυβέρνησης. Αυτό δημιουργεί ένα τυφλό σημείο", εξήγησε. Οι αλλαγές στον τρόπο διαχείρισης των Στενών, ακόμη και αν είναι σταδιακές, θα μπορούσαν να επηρεάσουν το κόστος, τις απαιτήσεις συμμόρφωσης και τη δυναμική στον τομέα των ασφαλίσεων, χωρίς να μεσολαβήσει κάποιο δραματικό περιστατικό ασφαλείας.