Η Χειμάρρα, οι περιουσίες των Βορειοηπειρωτών και τα σκάνδαλα διαφθοράς εκθέτουν το αυταρχικό σύστημα Ράμα.

Η Αλβανία του Έντι Ράμα μετατρέπεται σε εστία πολιτικής έντασης στα Βαλκάνια, με τον πρωθυπουργό της γειτονικής χώρας να εμφανίζεται αποφασισμένος να συνεχίσει μια πορεία αυταρχισμού, εθνικιστικής πρόκλησης και οικονομικών μεθοδεύσεων που αγγίζουν πλέον ευθέως την Ελληνική Εθνική Μειονότητα και τους Βορειοηπειρώτες.

Στο επίκεντρο της νέας κρίσης δεν βρίσκεται μόνο η γενικευμένη κοινωνική αντίδραση απέναντι στα μεγάλα τουριστικά projects, στις περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές και στις αδιαφανείς επενδυτικές συμφωνίες. Βρίσκεται κυρίως η σταθερή πολιτική επιλογή του Ράμα να αντιμετωπίζει τη Βόρειο Ήπειρο, τη Χειμάρρα και τις περιουσίες της ελληνικής μειονότητας ως χώρο κρατικής πίεσης, οικονομικής εκμετάλλευσης και εθνικιστικής επίδειξης ισχύος.

Η Χειμάρρα στο στόχαστρο του αλβανικού καθεστώτος

Η υπόθεση της Χειμάρρας αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πολιτικής. Η περιοχή, με ισχυρή ιστορική παρουσία της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας, βρίσκεται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο σχεδίων τουριστικής ανάπτυξης, επενδυτικών συμφερόντων και διοικητικών παρεμβάσεων που αμφισβητούν στην πράξη τα περιουσιακά δικαιώματα των Βορειοηπειρωτών.

Η σύγκρουση δεν είναι απλώς τοπική. Αφορά τον ίδιο τον πυρήνα του κράτους δικαίου στην Αλβανία. Οι καταγγελίες για καθυστερήσεις στο κτηματολόγιο, για προβληματικές απαλλοτριώσεις, για πιέσεις σε ιδιοκτήτες και για μεταφορά γης σε κύκλους προσκείμενους στην εξουσία συνθέτουν μια εικόνα συστηματικής αποδυνάμωσης της μειονοτικής παρουσίας σε παράκτιες περιοχές με υψηλή οικονομική αξία.

Η περίπτωση Φρέντη Μπελέρη ανέδειξε με σκληρό τρόπο αυτή την πραγματικότητα. Η σύλληψη και φυλάκισή του, ενώ είχε εκλεγεί δήμαρχος Χειμάρρας, μετατράπηκε σε σύμβολο της σύγκρουσης ανάμεσα στην ελληνική μειονότητα και το καθεστώς Ράμα. Οι υποστηρικτές του μίλησαν από την πρώτη στιγμή για πολιτική δίωξη, με στόχο να μην περάσει ο έλεγχος της Χειμάρρας σε πρόσωπο που θα μπορούσε να μπλοκάρει τις μεθοδεύσεις γύρω από τη γη και τις παραλιακές περιουσίες.

Ο Ράμα επιχείρησε να εμφανίσει την υπόθεση ως αμιγώς δικαστική. Η πολιτική πραγματικότητα όμως τον διαψεύδει. Ο ίδιος είχε επενδύσει προσωπικά στη μάχη της Χειμάρρας, είχε επιτεθεί πολιτικά στον Μπελέρη και είχε καταστήσει σαφές ότι η περιοχή αποτελεί κρίσιμο πεδίο για το μοντέλο ανάπτυξης που προωθεί. Ένα μοντέλο στο οποίο ο τουρισμός, οι παραχωρήσεις γης και οι μεγάλοι επενδυτές λειτουργούν ως μοχλοί αναδιάταξης πληθυσμιακών, οικονομικών και πολιτικών ισορροπιών.

Το αντιελληνικό παραλήρημα ως εργαλείο συγκάλυψης

Το πρόσφατο αντιελληνικό παραλήρημα του Ράμα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως απλή λεκτική υπερβολή. Οι δηλώσεις του για τους Έλληνες, τις οποίες αργότερα προσπάθησε να παρουσιάσει ως χιούμορ, εντάσσονται σε μια ευρύτερη τακτική. Όταν η εσωτερική πίεση αυξάνεται, όταν τα σκάνδαλα πλησιάζουν τον στενό κυβερνητικό πυρήνα και όταν οι κοινωνικές αντιδράσεις λαμβάνουν μαζικά χαρακτηριστικά, ο εθνικισμός λειτουργεί ως πολιτικό καταφύγιο.

Η στοχοποίηση των Βορειοηπειρωτών προσφέρει στον Ράμα ένα διπλό πλεονέκτημα. Από τη μία πλευρά, καλλιεργεί εσωτερική συσπείρωση σε ένα ακροατήριο που ανταποκρίνεται σε ανθελληνικά αντανακλαστικά. Από την άλλη, αποπροσανατολίζει από τις σκιές που βαραίνουν την κυβέρνησή του: διαφθορά, αδιαφανείς συμβάσεις, διαχείριση δημόσιας γης, υποθέσεις δημοσίων έργων και κρατική ανοχή σε επιχειρηματικά συμφέροντα που κινούνται στα όρια θεσμικής νομιμότητας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει επανειλημμένα στην Αλβανία ζητήματα κράτους δικαίου, προστασίας περιουσίας, διαφάνειας στο κτηματολόγιο και σεβασμού των μειονοτικών δικαιωμάτων. Αυτά δεν είναι ελληνικές εμμονές ούτε διμερής διαφορά χαμηλής έντασης. Είναι ευρωπαϊκά κριτήρια. Η Αλβανία επιδιώκει την ένταξή της στην Ε.Ε., όμως η πολιτική πρακτική της κυβέρνησης Ράμα εξακολουθεί να παράγει σοβαρά ερωτήματα για το κατά πόσο η χώρα λειτουργεί με ευρωπαϊκούς κανόνες ή με βαλκανική λογική εξουσίας, πελατειακών δικτύων και επιλεκτικής δικαιοσύνης.

Τα σκάνδαλα που βαραίνουν το σύστημα Ράμα

Η εικόνα του Ράμα ως μεταρρυθμιστή ηγέτη έχει φθαρεί βαριά από τις υποθέσεις διαφθοράς που αγγίζουν διαδοχικά κορυφαία στελέχη του πολιτικού του συστήματος. Η υπόθεση των αποτεφρωτήρων αποτέλεσε ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα της τελευταίας περιόδου στην Αλβανία, με εμπλοκή πρώην υπουργών, κρατικών συμβάσεων και σοβαρών κατηγοριών για διασπάθιση δημοσίου χρήματος. Πρώην υψηλόβαθμα κυβερνητικά στελέχη βρέθηκαν στο στόχαστρο της ειδικής εισαγγελίας κατά της διαφθοράς, ενώ η υπόθεση έγινε σύμβολο της αποτυχίας των θεσμικών φίλτρων ελέγχου.

Στο ίδιο κλίμα εντάχθηκαν οι κατηγορίες κατά της Μπελίντα Μπαλούκου, στενής συνεργάτιδας του Ράμα και πρώην αντιπροέδρου της κυβέρνησης, για χειρισμούς σε δημόσιους διαγωνισμούς υποδομών μεγάλης οικονομικής αξίας. Η υπόθεση προκάλεσε πολιτικές αναταράξεις, αντικυβερνητικές διαδηλώσεις και νέα ερωτήματα για το εάν το κυβερνητικό σύστημα στην Αλβανία λειτουργεί ως μηχανισμός δημόσιας διοίκησης ή ως δίκτυο διαχείρισης συμβάσεων και συμφερόντων.

Την ίδια στιγμή, οι αντιδράσεις για το τουριστικό project που συνδέεται με τον Τζάρεντ Κούσνερ στη Σάσων και στην περιοχή Ζβέρνετς έφεραν στην επιφάνεια μια ακόμη εκρηκτική διάσταση: τη μετατροπή προστατευόμενων και ιστορικά ευαίσθητων περιοχών σε πεδίο ιδιωτικών επενδύσεων με τεράστιο περιβαλλοντικό, κοινωνικό και πολιτικό κόστος. Οι διαδηλωτές δεν αντιδρούν μόνο για τα φλαμίνγκο, τους υγροτόπους ή τη φυσική κληρονομιά. Αντιδρούν σε ένα μοντέλο εξουσίας που εμφανίζεται πρόθυμο να παραδώσει δημόσια και παράκτια γη σε ισχυρούς επενδυτές, ενώ οι απλοί πολίτες και οι παραδοσιακοί ιδιοκτήτες βρίσκονται αντιμέτωποι με φράχτες, ιδιωτική ασφάλεια και διοικητική αδιαφάνεια.

Αυτό το μοντέλο έχει ιδιαίτερη σημασία για τους Βορειοηπειρώτες. Στη Χειμάρρα και στη νότια Αλβανία, η γη δεν είναι απλώς οικονομικό περιουσιακό στοιχείο. Είναι ιστορική συνέχεια, οικογενειακή μνήμη, εθνική παρουσία και κοινωνική επιβίωση. Όταν ένα κράτος αμφισβητεί, καθυστερεί ή αποδυναμώνει τα δικαιώματα ιδιοκτησίας μιας μειονότητας, δεν πλήττει μόνο την ακίνητη περιουσία της. Πλήττει την ίδια τη δυνατότητά της να παραμείνει στον τόπο της.

Ο Ράμα γνωρίζει αυτή τη διάσταση. Γι’ αυτό η πολιτική του απέναντι στους Βορειοηπειρώτες δεν μπορεί να απομονωθεί από τη γενικότερη κρίση διαφθοράς και αυταρχισμού στην Αλβανία. Η πίεση στις μειονοτικές περιουσίες, η επιθετική ρητορική κατά των Ελλήνων, η επιμονή σε αμφιλεγόμενα επενδυτικά σχέδια και η προστασία του κυβερνητικού πυρήνα απέναντι σε υποθέσεις διαφθοράς αποτελούν πλευρές του ίδιου προβλήματος.

Η Αλβανία παρουσιάζεται σήμερα ως χώρα που θέλει την ευρωπαϊκή της ένταξη, ενώ ο πολιτικός της μηχανισμός εξακολουθεί να παράγει πρακτικές που παραπέμπουν σε συγκεντρωτικό καθεστώς, θεσμική επιλεκτικότητα και εθνικιστική εργαλειοποίηση. Για την Ελλάδα, η υπόθεση δεν είναι περιφερειακό ζήτημα χαμηλής σημασίας. Είναι θέμα εθνικής πολιτικής, μειονοτικών δικαιωμάτων, περιουσιακής προστασίας και ευρωπαϊκής αξιοπιστίας.

Η Αθήνα οφείλει να θέσει καθαρά το ζήτημα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Καμία ενταξιακή πορεία της Αλβανίας δεν μπορεί να προχωρεί χωρίς πραγματική προστασία της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας, πλήρη διασφάλιση των περιουσιών των Βορειοηπειρωτών, σεβασμό στη Χειμάρρα και σαφή θεσμική λογοδοσία για τα σκάνδαλα που βαραίνουν το σύστημα Ράμα. Η Ευρώπη δεν μπορεί να απαιτεί κράτος δικαίου επιλεκτικά. Στην περίπτωση της Αλβανίας, το τεστ είναι συγκεκριμένο και έχει όνομα: Βόρειος Ήπειρος, Χειμάρρα, περιουσίες, μειονότητα, δικαιοσύνη.