Ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις: Το αόρατο ρίσκο σε χιλιάδες ελληνικά σπίτια

Ένα σπίτι μπορεί να λειτουργεί κανονικά, να μην εμφανίζει διακοπές ρεύματος, βλάβες ή εμφανή σημάδια κινδύνου και παρ’ όλα αυτά η ηλεκτρολογική του εγκατάσταση να βρίσκεται σε οριακή κατάσταση. Παλιά καλώδια, ασφάλειες άλλης εποχής, ανεπαρκής γείωση και πρόχειρες μεταγενέστερες παρεμβάσεις καλούνται σήμερα να σηκώσουν φορτία για τα οποία δεν είχαν ποτέ σχεδιαστεί.

Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σοβαρό στην Ελλάδα, λόγω της μεγάλης ηλικίας των κατοικιών. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Ελληνικό Ινστιτούτο Τεχνολογίας Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων, το 85,7% των κατοικιών έχει κατασκευαστεί πριν από το 1990, ενώ το 42,1% πριν από το 1970.

Πρόκειται για ακίνητα που σχεδιάστηκαν σε μια εποχή με πολύ μικρότερες ηλεκτρικές ανάγκες. Σήμερα, τα ίδια δίκτυα καλούνται να εξυπηρετήσουν κλιματιστικά, ηλεκτρικές κουζίνες, θερμοσίφωνες, στεγνωτήρια, αντλίες θερμότητας, φορτιστές αυτοκινήτων και πλήθος μικρότερων συσκευών που αυξάνουν σημαντικά την κατανάλωση και την καταπόνηση της εγκατάστασης.

Το ΕΛΙΤΗΕ προειδοποιεί ότι η παλαιότητα, οι φθορές και κυρίως οι αυτοσχέδιες επεμβάσεις μπορούν να οδηγήσουν σε υπερθέρμανση καλωδίων, αστοχίες ηλεκτρολογικού υλικού, ηλεκτροπληξία ή ακόμη και πυρκαγιά. Η λειτουργία του ρεύματος δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση ασφάλειας.

Το σπίτι έχει ρεύμα, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ασφαλές

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι η ψευδαίσθηση ασφάλειας που δημιουργεί η καθημερινή λειτουργία. Επειδή οι συσκευές δουλεύουν και ο πίνακας δεν παρουσιάζει εμφανές πρόβλημα, πολλοί ιδιοκτήτες θεωρούν ότι η εγκατάσταση δεν χρειάζεται έλεγχο. Στην πραγματικότητα, ένα ηλεκτρικό δίκτυο μπορεί να τροφοδοτεί κανονικά μια κατοικία, χωρίς να πληροί τις σύγχρονες προδιαγραφές ασφαλείας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η γείωση, η οποία αποτελεί βασικό στοιχείο προστασίας. Το Ινστιτούτο αναφέρει περιπτώσεις στην Αττική όπου δίκτυα ύδρευσης έχουν χρησιμοποιηθεί ως ηλεκτρόδιο ή αγωγός γείωσης, πρακτική που μπορεί να δημιουργήσει σοβαρούς κινδύνους.

Ακόμη πιο επικίνδυνες είναι οι πρόχειρες παρεμβάσεις στους ηλεκτρικούς πίνακες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα που αναφέρει το ΕΛΙΤΗΕ είναι η τοποθέτηση αλουμινόχαρτου σε ασφάλειες τήξεως. Μια τέτοια πρακτική μπορεί να ακυρώσει τον μηχανισμό προστασίας και να αφήσει την εγκατάσταση εκτεθειμένη σε υπερφόρτωση.

Το ισχύον πλαίσιο προβλέπει από το 2021 συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα για τον επανέλεγχο των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων. Στις κατοικίες, ο έλεγχος πρέπει να γίνεται τουλάχιστον κάθε δέκα χρόνια. Στους επαγγελματικούς χώρους προβλέπεται επανέλεγχος τουλάχιστον κάθε πέντε χρόνια, ενώ για χώρους συνάθροισης κοινού και υπαίθριες επαγγελματικές εγκαταστάσεις το διάστημα περιορίζεται στα δύο χρόνια.

Έκτακτος έλεγχος απαιτείται όταν γίνεται τροποποίηση στον ηλεκτρικό πίνακα. Σε επαγγελματικούς χώρους και χώρους συνάθροισης κοινού προβλέπεται επίσης σε περιπτώσεις μεταβίβασης ή αλλαγής χρήσης. Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας συντάσσεται η Υπεύθυνη Δήλωση Εγκαταστάτη, η γνωστή ΥΔΕ, η οποία πιστοποιεί την ασφάλεια της εγκατάστασης και υποβάλλεται στο σχετικό μητρώο του ΔΕΔΔΗΕ.

Στην πράξη, όμως, σύμφωνα με το ΕΛΙΤΗΕ, αρκετοί ιδιοκτήτες αγνοούν ότι υπάρχει υποχρέωση επανελέγχου. Πολλοί κινητοποιούνται μόνο όταν χρειαστούν σχετικό πιστοποιητικό για κάποια διαδικασία, όπως αλλαγή παρόχου, μεταβίβαση ή άλλη διοικητική πράξη.

Το Ινστιτούτο θέτει και ζήτημα ουσιαστικής εφαρμογής του μέτρου, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο έκδοσης ΥΔΕ χωρίς πραγματικά ολοκληρωμένο τεχνικό έλεγχο. Το πρόβλημα επιβαρύνεται και από το κόστος, καθώς ο ιδιοκτήτης ενός παλιού ακινήτου μπορεί να φοβάται ότι ένας σοβαρός έλεγχος θα αποκαλύψει ανάγκη εκτεταμένων και ακριβών εργασιών.

Το κενό στις ενεργειακές ανακαινίσεις

Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα αφορά την ενεργειακή μετάβαση των κατοικιών. Οι νέες τεχνολογίες αυξάνουν τις απαιτήσεις από το ηλεκτρικό δίκτυο και φέρνουν στην επιφάνεια αδυναμίες παλαιών εγκαταστάσεων που λειτουργούσαν για χρόνια χωρίς ουσιαστικό έλεγχο.

Η εγκατάσταση αντλιών θερμότητας, φορτιστών ηλεκτρικών αυτοκινήτων, νέων συστημάτων θέρμανσης και περισσότερων ενεργοβόρων συσκευών μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά μια εγκατάσταση που κατασκευάστηκε πριν από πολλές δεκαετίες. Η ενεργειακή αναβάθμιση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο ως αλλαγή κουφωμάτων, μόνωσης ή εξοπλισμού.

Το ΕΛΙΤΗΕ επισημαίνει ότι η ηλεκτρική ασφάλεια δεν ενσωματώνεται πάντοτε με ολοκληρωμένο τρόπο στα υφιστάμενα προγράμματα. Για παράδειγμα, το «Κινούμαι Ηλεκτρικά» μπορεί να επιδοτεί έναν έξυπνο φορτιστή αυτοκινήτου, χωρίς να προβλέπει υποχρεωτικά την αναβάθμιση της ηλεκτρικής εγκατάστασης που ενδεχομένως απαιτείται για την ασφαλή λειτουργία του.

Αντίστοιχα, στο «Εξοικονομώ» το βάρος δίνεται κυρίως στην ενεργειακή απόδοση, ενώ σε προγράμματα ανακαίνισης οι ηλεκτρολογικές εργασίες μπορεί να αποτελούν επιλογή, χωρίς να προηγείται υποχρεωτικός συνολικός έλεγχος ηλεκτρικής ασφάλειας.

Το κενό αυτό δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι ζήτημα ασφάλειας. Δεν αρκεί το κράτος να επιδοτεί νέες συσκευές και ενεργειακά συστήματα, όταν δεν διασφαλίζει με αυστηρό και πρακτικό τρόπο ότι το ηλεκτρικό δίκτυο του σπιτιού μπορεί να τα υποστηρίξει χωρίς κίνδυνο.

Το Ινστιτούτο ζητά καλύτερη ενημέρωση των ιδιοκτητών και ουσιαστικότερα κίνητρα, ώστε οι ηλεκτρολογικοί έλεγχοι και οι αναγκαίες εργασίες να εντάσσονται οργανικά στις ανακαινίσεις. Η ασφάλεια μιας κατοικίας δεν εξαντλείται στην εικόνα της, στην ενεργειακή της κλάση ή στη μείωση της κατανάλωσης.

Όσο τα ελληνικά σπίτια γεμίζουν με περισσότερες ηλεκτρικές συσκευές και νέες τεχνολογίες, τόσο αυξάνεται η ανάγκη για σοβαρό έλεγχο των εγκαταστάσεων. Η πραγματική αναβάθμιση πρέπει να φτάνει και εκεί που δεν φαίνεται: στα καλώδια, στους πίνακες, στη γείωση και στα συστήματα προστασίας που βρίσκονται πίσω από τους τοίχους.