Ηλεκτρονικές πληρωμές: Το σχέδιο της ΤτΕ κατά της φοροδιαφυγής

Περισσότερα και ισχυρότερα φορολογικά κίνητρα για ηλεκτρονικές πληρωμές εισηγείται η Τράπεζα της Ελλάδος προς την κυβέρνηση, συνδέοντας ευθέως τη χρήση καρτών και ψηφιακών συναλλαγών με την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Στην Έκθεση Νομισματικής Πολιτικής για το 2026, η κεντρική τράπεζα επισημαίνει ότι η περαιτέρω εξάπλωση των ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής μπορεί να περιορίσει τις αδήλωτες συναλλαγές, ιδίως σε κλάδους όπου τα μετρητά εξακολουθούν να κυριαρχούν.

Η ΤτΕ αναγνωρίζει ότι τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί ουσιαστική πρόοδος. Η επέκταση των POS, η αυξημένη χρήση καρτών και η σταδιακή μείωση των συναλλαγών με μετρητά έχουν συμβάλει στη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης και στη μείωση του κενού ΦΠΑ. Η εικόνα, όμως, παραμένει ανολοκλήρωτη, καθώς μεγάλα τμήματα της οικονομικής δραστηριότητας εξακολουθούν να κινούνται με χαμηλή διαφάνεια.

Σύμφωνα με την έκθεση, τα μεγαλύτερα περιθώρια παρέμβασης εντοπίζονται σε επαγγελματικές δραστηριότητες όπου δραστηριοποιούνται ελεύθεροι επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενοι. Πρόκειται για κλάδους στους οποίους μεγάλο μέρος των συναλλαγών εξακολουθεί να πραγματοποιείται εκτός τραπεζικού συστήματος, αφήνοντας ανοιχτό πεδίο για απόκρυψη εισοδημάτων και μη έκδοση αποδείξεων.

Ηλεκτρονικές συναλλαγές και φορολογικοί έλεγχοι

Η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ότι ο περιορισμός του κενού ΦΠΑ και της απόκλισης ανάμεσα στην πραγματική κατανάλωση και στα δηλωμένα εισοδήματα μπορεί να επιτευχθεί μέσα από δύο παράλληλες κινήσεις: μεγαλύτερη διείσδυση των ηλεκτρονικών πληρωμών και εντατικοποίηση των φορολογικών ελέγχων στους κλάδους υψηλού κινδύνου.

Οι πληρωμές μέσω τραπεζικού συστήματος αφήνουν σαφές ηλεκτρονικό αποτύπωμα. Αυτό καθιστά δυσκολότερη την απόκρυψη εισοδημάτων, περιορίζει τη δυνατότητα συναλλαγών χωρίς απόδειξη και δημιουργεί καλύτερη βάση διασταυρώσεων για τη φορολογική διοίκηση. Για τον λόγο αυτό, η ΤτΕ θεωρεί ότι τα κίνητρα προς τους καταναλωτές πρέπει να διατηρηθούν και να ενισχυθούν.

Το μήνυμα προς την κυβέρνηση είναι σαφές: η μάχη κατά της φοροδιαφυγής δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο σε ελέγχους εκ των υστέρων. Χρειάζεται θεσμικό περιβάλλον που θα ωθεί τον καταναλωτή να ζητά ηλεκτρονική πληρωμή και θα καθιστά την αδήλωτη συναλλαγή λιγότερο ελκυστική και περισσότερο ανιχνεύσιμη.

Τα στοιχεία για τις πληρωμές με κάρτες δείχνουν τη μεγάλη μετατόπιση που έχει ήδη συντελεστεί. Στο τέλος Μαρτίου, οι ενεργές κάρτες πληρωμών έφτασαν τα 23,6 εκατομμύρια, αυξημένες κατά 6% σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα. Οι χρεωστικές κάρτες αντιστοιχούν στο 85% του συνόλου, γεγονός που δείχνει ότι η χρήση τους έχει πλέον ενσωματωθεί στην καθημερινή οικονομική συμπεριφορά των πολιτών.

Ακόμη πιο έντονη είναι η αύξηση στις συναλλαγές. Το πρώτο τρίμηνο του 2026 πραγματοποιήθηκαν 658,3 εκατομμύρια συναλλαγές με κάρτες, αυξημένες κατά 11,7% σε ετήσια βάση. Η συνολική αξία τους διαμορφώθηκε στα 18,45 δισ. ευρώ, από 16,7 δισ. ευρώ το αντίστοιχο διάστημα του 2025.

Η Ελλάδα καταγράφεται πλέον μεταξύ των χωρών με τη μεγαλύτερη χρήση καρτών στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το 73% των ηλεκτρονικών πληρωμών πραγματοποιείται με κάρτες, ποσοστό που τοποθετεί τη χώρα πίσω μόνο από την Πορτογαλία και την Κύπρο.

Η πρόοδος αποτυπώνεται και στα φορολογικά δεδομένα. Με βάση τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το κενό ΦΠΑ υποχώρησε στο 11,4% το 2023, από 24% το 2019, πλησιάζοντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 9,5%. Παρά τη σημαντική βελτίωση, η ΤτΕ θεωρεί ότι η προσπάθεια πρέπει να συνεχιστεί με πιο στοχευμένα εργαλεία, καθώς η φοροδιαφυγή παραμένει βαθιά διαρθρωτικό πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας.

Σταθερό φορολογικό πλαίσιο και στοχευμένη δημοσιονομική πολιτική

Η έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος επεκτείνεται και στη συνολική κατεύθυνση της φορολογικής πολιτικής, δίνοντας ιδιαίτερο βάρος στη σταθερότητα του πλαισίου ως βασική προϋπόθεση για νέες επενδύσεις. Η κεντρική τράπεζα ζητά διατήρηση και ενίσχυση κινήτρων, όπως οι φορολογικές εκπτώσεις για δαπάνες έρευνας και ανάπτυξης και οι επιταχυνόμενες αποσβέσεις για βιομηχανικές επενδύσεις.

Στόχος των παρεμβάσεων αυτών είναι η ενίσχυση της παραγωγικότητας και της αναπτυξιακής δυναμικής της οικονομίας. Η ΤτΕ ουσιαστικά επισημαίνει ότι η φορολογική πολιτική δεν πρέπει να λειτουργεί μόνο εισπρακτικά, καθώς οφείλει να στηρίζει επενδύσεις που αυξάνουν την παραγωγική βάση και δημιουργούν σταθερότερες προοπτικές ανάπτυξης.

Για τη νέα ενεργειακή κρίση, η κεντρική τράπεζα υπογραμμίζει ότι τα μέτρα στήριξης πρέπει να κατευθύνονται αποκλειστικά στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις που πλήττονται περισσότερο από τις αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας και των τροφίμων. Η επιλογή οριζόντιων παρεμβάσεων με υψηλό δημοσιονομικό κόστος δημιουργεί κινδύνους για τα δημόσια οικονομικά και περιορίζει τον διαθέσιμο χώρο για πιο αποτελεσματικές πολιτικές.

Στο ίδιο πλαίσιο, η ΤτΕ διατυπώνει σαφές μήνυμα για τις φορολογικές μειώσεις της επόμενης περιόδου. Τυχόν μειώσεις συντελεστών μπορούν να εφαρμοστούν μόνο εφόσον συνοδεύονται από διαρθρωτικές παρεμβάσεις που διευρύνουν τη φορολογική βάση και ενισχύουν την εισπραξιμότητα. Με άλλα λόγια, κάθε φορολογική ελάφρυνση πρέπει να στηρίζεται σε πραγματικά έσοδα και όχι σε πρόσκαιρες δημοσιονομικές εκτιμήσεις.

Η κεντρική τράπεζα εκτιμά ότι τα μέτρα που έχει υιοθετήσει μέχρι σήμερα η κυβέρνηση κινούνται, σε γενικές γραμμές, προς αυτή την κατεύθυνση. Ταυτόχρονα, θέτει αυστηρό πλαίσιο για κάθε νέα παρέμβαση: να βασίζεται στον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο, να έχει συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα και να συνοδεύεται από μηχανισμό σταδιακής απόσυρσης.

Η εισήγηση της Τράπεζας της Ελλάδος επαναφέρει στο κέντρο της δημόσιας συζήτησης τη σχέση ηλεκτρονικών πληρωμών, φορολογικής συμμόρφωσης και δημοσιονομικής σταθερότητας. Η επέκταση των καρτών και των ψηφιακών συναλλαγών μπορεί να περιορίσει τη φοροδιαφυγή, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνοδευτεί από ελέγχους, στοχευμένα κίνητρα και καθαρό πολιτικό σχέδιο για την αποκάλυψη εισοδημάτων που σήμερα παραμένουν εκτός φορολογικής βάσης.