ΗΠΑ - Ιράν: Τα 15 σημεία του Μνημονίου-Το Μνημόνιο που αλλάζει τη Μέση Ανατολή

Στη δημοσιότητα δόθηκε το κείμενο του Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, το οποίο, σύμφωνα με την ενημέρωση που έγινε σε δημοσιογράφους, έχει συμφωνηθεί ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη. Η ανακοίνωση έγινε την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ τοποθετούνταν για το κλείσιμο της Συνόδου Κορυφής της G7, δίνοντας πολιτικό βάρος σε μια εξέλιξη που μπορεί να μεταβάλει άμεσα τους συσχετισμούς στη Μέση Ανατολή.

Το Μνημόνιο, που αποτελείται από δεκαπέντε σημεία, προβλέπει άμεσο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων, διαδικασία άρσης του ναυτικού αποκλεισμού κατά του Ιράν, προσωρινές εξαιρέσεις από τις αμερικανικές κυρώσεις για τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, ρύθμιση του ζητήματος των εμπλουτισμένων πυρηνικών αποθεμάτων και διαπραγμάτευση τελικής συμφωνίας μέσα σε διάστημα έως 60 ημερών.

Σύμφωνα με το κείμενο, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να ξεκινήσουν άμεσα τη διαδικασία άρσης του ναυτικού αποκλεισμού και κάθε άλλου περιορισμού σε βάρος της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, με πλήρη τερματισμό εντός 30 ημερών. Παράλληλα, προβλέπεται η σταδιακή αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας σε επίπεδα αντίστοιχα με την προπολεμική περίοδο, ενώ η πλήρης άρση των κυρώσεων μεταφέρεται στη φάση της τελικής συμφωνίας.

Τα βασικά σημεία του Μνημονίου ΗΠΑ - Ιράν

Το πρώτο σημείο του Μνημονίου αναφέρει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι σύμμαχοί τους στον τρέχοντα πόλεμο ανακοινώνουν τον άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, με ειδική αναφορά στον Λίβανο. Τα μέρη δεσμεύονται να μην ξεκινήσουν νέο πόλεμο ή στρατιωτική επιχείρηση μεταξύ τους, να απέχουν από την απειλή ή χρήση βίας και να διασφαλίσουν την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Λιβάνου.

Το δεύτερο σημείο προβλέπει αμοιβαίο σεβασμό της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας των δύο πλευρών, καθώς και αποχή από κάθε παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις της άλλης. Το τρίτο σημείο ορίζει ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν θα διαπραγματευθούν τελική συμφωνία εντός 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης μόνο εφόσον υπάρξει κοινή συναίνεση.

Στο τέταρτο σημείο, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν να άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό και κάθε περιορισμό ή εμπόδιο κατά του Ιράν, με πλήρη ολοκλήρωση της διαδικασίας μέσα σε 30 ημέρες από την υπογραφή του Μνημονίου. Προβλέπεται ακόμη ότι, μετά την τελική συμφωνία, οι αμερικανικές δυνάμεις θα αποσυρθούν από την περιοχή γύρω από το Ιράν εντός 30 ημερών.

Το πέμπτο σημείο αναθέτει στην Τεχεράνη την υποχρέωση να διασφαλίσει την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν και αντιστρόφως, χωρίς επιβολή τελών για 60 ημέρες. Η εμπορική ναυσιπλοΐα προβλέπεται να επανεκκινήσει άμεσα, ενώ η πλήρης αποκατάσταση θα ολοκληρωθεί εντός 30 ημερών, λόγω τεχνικών και στρατιωτικών εμποδίων και ανάγκης εκκαθάρισης ναρκών.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη ότι το Ιράν θα συζητήσει με το Ομάν το μελλοντικό καθεστώς διοίκησης και ναυτιλιακών υπηρεσιών στα Στενά του Ορμούζ, σε συνεννόηση με τα υπόλοιπα κράτη του Περσικού Κόλπου και με βάση το ισχύον διεθνές δίκαιο και τα κυριαρχικά δικαιώματα των παράκτιων κρατών.

Το έκτο σημείο προβλέπει σχέδιο ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανοικοδόμηση και οικονομική ανάπτυξη του Ιράν, το οποίο θα καταρτιστεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε συνεργασία με περιφερειακούς εταίρους. Ο μηχανισμός εφαρμογής του σχεδίου θα προσδιοριστεί στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας, ενώ η Ουάσινγκτον δεσμεύεται να παράσχει τις αναγκαίες άδειες και εγκρίσεις για τις σχετικές χρηματοοικονομικές συναλλαγές.

Κυρώσεις, πετρέλαιο και πυρηνικό πρόγραμμα

Το έβδομο σημείο αφορά την άρση των κυρώσεων. Οι ΗΠΑ δεσμεύονται να τερματίσουν, βάσει χρονοδιαγράμματος που θα συμφωνηθεί στην τελική συμφωνία, κάθε μορφή κυρώσεων κατά του Ιράν. Η διατύπωση περιλαμβάνει αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, αποφάσεις του Συμβουλίου Διοικητών της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας και όλες τις μονομερείς αμερικανικές κυρώσεις, πρωτογενείς και δευτερογενείς.

Στο όγδοο σημείο, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν επαναβεβαιώνει ότι δεν θα αποκτήσει και δεν θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Οι δύο πλευρές συμφωνούν να ρυθμίσουν το ζήτημα των αποθεμάτων εμπλουτισμένου πυρηνικού υλικού μέσω μηχανισμού που θα καθοριστεί αμοιβαία. Ως ελάχιστη μέθοδος αναφέρεται η επιτόπια υποβάθμιση του βαθμού εμπλουτισμού υπό την εποπτεία της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας.

Το ένατο σημείο αφήνει ανοιχτό το ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου και κάθε άλλο θέμα που συνδέεται με τις πυρηνικές ανάγκες του Ιράν, προβλέποντας ότι αυτά θα συζητηθούν στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας. Με τον τρόπο αυτό, το Μνημόνιο καταγράφει την πρόθεση διευθέτησης του πυρηνικού φακέλου, χωρίς να κλείνει οριστικά το πιο κρίσιμο τεχνικό και πολιτικό σκέλος της διαπραγμάτευσης.

Το δέκατο σημείο προβλέπει διατήρηση του υφιστάμενου καθεστώτος έως την επίτευξη τελικής συμφωνίας. Το Ιράν θα κρατήσει αμετάβλητο το πυρηνικό του πρόγραμμα, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις και δεν θα αναπτύξουν επιπλέον στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή.

Στο ενδέκατο σημείο, η Ουάσινγκτον δεσμεύεται ότι, αμέσως μετά την υπογραφή του Μνημονίου και έως την πλήρη άρση των κυρώσεων, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών θα εκδίδει εξαιρέσεις για τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου, πετρελαϊκών προϊόντων και παραγώγων τους. Οι εξαιρέσεις θα καλύπτουν και συναφείς υπηρεσίες, όπως τραπεζικές συναλλαγές, ασφαλιστική κάλυψη και μεταφορές.

Το δωδέκατο σημείο προβλέπει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα καταστήσουν πλήρως διαθέσιμα προς χρήση τα δεσμευμένα ή περιορισμένα κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία του Ιράν. Τα ποσά αυτά θα μπορούν να χρησιμοποιούνται για πληρωμές προς τελικούς δικαιούχους που θα ορίζονται από την Κεντρική Τράπεζα της Ισλαμικής Δημοκρατίας, με τις απαραίτητες αμερικανικές άδειες και εγκρίσεις.

Το δέκατο τρίτο σημείο προβλέπει τη δημιουργία εκτελεστικού μηχανισμού για την παρακολούθηση της εφαρμογής του Μνημονίου και της μελλοντικής συμμόρφωσης στην τελική συμφωνία. Το δέκατο τέταρτο σημείο ορίζει ότι, μετά την υπογραφή και υπό την προϋπόθεση εφαρμογής βασικών παραγράφων, οι δύο πλευρές θα ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για την τελική συμφωνία πάνω στα υπόλοιπα ανοικτά ζητήματα.

Το τελευταίο σημείο προβλέπει ότι η τελική συμφωνία θα επικυρωθεί μέσω δεσμευτικού ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Πρόκειται για πρόβλεψη που επιχειρεί να προσδώσει διεθνή θεσμική κατοχύρωση σε μια συμφωνία με άμεσο αντίκτυπο στις κυρώσεις, στις θαλάσσιες οδούς ενέργειας, στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και στη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας της Μέσης Ανατολής.

Η δημοσιοποίηση του Μνημονίου βάζει τέλος στην αβεβαιότητα των προηγούμενων ημερών για το περιεχόμενο της συνεννόησης Ουάσινγκτον - Τεχεράνης. Ταυτόχρονα, ανοίγει νέα πολιτική συζήτηση για το κατά πόσο οι όροι είναι υπερβολικά ευνοϊκοί για το Ιράν, καθώς προβλέπουν σημαντική οικονομική ανάσα, άνοιγμα πετρελαϊκών εξαγωγών, αποδέσμευση περιουσιακών στοιχείων και μεγάλη χρηματοδοτική δέσμευση για ανοικοδόμηση.

Η τελική κρίση θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή των χρονοδιαγραμμάτων, την πραγματική εποπτεία του πυρηνικού υλικού, τη στάση της Τεχεράνης στα Στενά του Ορμούζ και την ικανότητα της Ουάσινγκτον να μετατρέψει ένα πολιτικό Μνημόνιο σε δεσμευτική συμφωνία με διεθνή νομιμοποίηση.