ΗΣΑΠ: Πάγωσε έργο 325.000 ευρώ για τις ηλεκτρονικές πινακίδες

Σε προσωρινή αναστολή οδηγείται ακόμη ένας διαγωνισμός που αφορά τις αστικές συγκοινωνίες της Αθήνας, προσθέτοντας νέο επεισόδιο στις καθυστερήσεις έργων εκσυγχρονισμού των δημόσιων μεταφορών. Πρόκειται για τη διαδικασία της ΣΤΑΣΥ σχετικά με την αντικατάσταση των ηλεκτρονικών πινακίδων ενημέρωσης του επιβατικού κοινού στη Γραμμή 1 του Μετρό, τον παλαιό ΗΣΑΠ.

Η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων έκανε δεκτό αίτημα προσωρινής προστασίας που κατέθεσε εταιρεία του κλάδου και αποφάσισε ότι ο διαγωνισμός δεν μπορεί να συνεχιστεί μέχρι να εξεταστεί η βασιμότητα της προσφυγής. Η απόφαση δεν κρίνει ακόμη ποια πλευρά έχει δίκιο, παγώνει όμως τη διαδικασία και μεταθέτει την αντικατάσταση του παλαιωμένου εξοπλισμού.

Ο διαγωνισμός έχει προϋπολογισμό 325.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ και η εμπλοκή προέκυψε από τους όρους συμμετοχής. Η προσφεύγουσα εταιρεία υποστηρίζει ότι οι απαιτήσεις της διακήρυξης περιορίζουν υπερβολικά τον ανταγωνισμό και αφήνουν εκτός διαδικασίας το μεγαλύτερο μέρος των επιχειρήσεων που θα μπορούσαν να διεκδικήσουν το έργο.

Η υπόθεση φέρνει ξανά στο προσκήνιο τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται οι δημόσιοι διαγωνισμοί στις συγκοινωνίες. Ένα έργο σχετικά περιορισμένου οικονομικού μεγέθους και σαφούς τεχνικού αντικειμένου κινδυνεύει να καθυστερήσει εξαιτίας προδιαγραφών που αμφισβητούνται ως δυσανάλογες, την ώρα που οι επιβάτες της Γραμμής 1 εξακολουθούν να χρησιμοποιούν ένα δίκτυο με εμφανή σημάδια γήρανσης.

Η σύμβαση προβλέπει την προμήθεια, την εγκατάσταση και τη θέση σε πλήρη λειτουργία 30 νέων Πινακίδων Πληροφόρησης Επιβατικού Κοινού. Από αυτές, οι 28 προορίζονται για άμεση τοποθέτηση, ενώ δύο θα παραμείνουν ως εφεδρικές.

Οι νέες οθόνες θα αντικαταστήσουν τις υφιστάμενες πινακίδες σε οκτώ σταθμούς της Γραμμής 1: Πειραιά, Μοναστηράκι, Ομόνοια, Άγιο Νικόλαο, Πευκάκια, Ηράκλειο, Ειρήνη και Κηφισιά.

Σύμφωνα με τις τεχνικές απαιτήσεις, οι πινακίδες θα εμφανίζουν σε πραγματικό χρόνο την τρέχουσα ώρα, τον προορισμό και τον εκτιμώμενο χρόνο άφιξης των δύο επόμενων συρμών. Οι πληροφορίες θα προβάλλονται στα ελληνικά και στα αγγλικά, ενώ τα δεδομένα θα πρέπει να ανανεώνονται μέσα σε χρονικό διάστημα έως δέκα δευτερολέπτων.

Η προμήθεια περιλαμβάνει ακόμη ανταλλακτικά, τριετή εγγύηση καλής λειτουργίας, τεχνική υποστήριξη με μέγιστο χρόνο απόκρισης 48 ωρών και εκπαίδευση του προσωπικού της ΣΤΑΣΥ για τη χρήση και τη συντήρηση του νέου συστήματος.

Οι όροι που καταγγέλλονται ως περιοριστικοί

Η εταιρεία που προσέφυγε στην ΕΑΔΗΣΥ υποστηρίζει ότι η διακήρυξη περιλαμβάνει προϋποθέσεις οι οποίες δεν συνδέονται αναλογικά με το μέγεθος της σύμβασης και λειτουργούν ως εμπόδιο για τη συμμετοχή περισσότερων υποψηφίων.

Το πρώτο και βασικό σημείο της προσφυγής αφορά την απαίτηση προηγούμενης εμπειρίας. Κάθε ενδιαφερόμενος πρέπει να έχει εγκαταστήσει κατά την τελευταία πενταετία τουλάχιστον 150 αντίστοιχες πινακίδες του ίδιου κατασκευαστή, σε δύο διαφορετικά δίκτυα μέσων σταθερής τροχιάς, όπως Μετρό, Τραμ ή Προαστιακός.

Παράλληλα, ο υποψήφιος ανάδοχος πρέπει να αποτελεί εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπο του συγκεκριμένου κατασκευαστή στην ελληνική αγορά. Ο συνδυασμός των δύο προϋποθέσεων, σύμφωνα με την προσφεύγουσα, περιορίζει δραστικά τον αριθμό των εταιρειών που μπορούν να καταθέσουν νόμιμη προσφορά.

Η εταιρεία χαρακτηρίζει δυσανάλογη την απαίτηση των 150 εγκαταστάσεων, επισημαίνοντας ότι το αντικείμενο της ίδιας της σύμβασης αφορά μόλις 30 πινακίδες. Η απαιτούμενη εμπειρία είναι επομένως πενταπλάσια από τον εξοπλισμό που καλείται να προμηθεύσει ο ανάδοχος.

Στην προσφυγή υπογραμμίζεται ακόμη ότι η ίδια η ΣΤΑΣΥ αναγνωρίζει στα τεύχη του διαγωνισμού πως τα αντίστοιχα έργα είναι περιορισμένα και σχετικά σπάνια στη συγκεκριμένη αγορά. Κατά την εταιρεία, η διαπίστωση αυτή ενισχύει το επιχείρημα ότι το όριο των 150 εγκαταστάσεων αποκλείει υπερβολικά μεγάλο αριθμό δυνητικών συμμετεχόντων.

Η προσφεύγουσα αναφέρει ότι διαθέτει εμπειρία σε περίπου 120 εγκαταστάσεις παρόμοιων συστημάτων. Στο ιστορικό της περιλαμβάνονται έργα για το Τραμ της Αθήνας και για τον ΟΣΕ, ωστόσο η απόσταση των 30 εγκαταστάσεων από το όριο της διακήρυξης αρκεί για να την αποκλείσει από τη διαδικασία.

Το δεύτερο σημείο σύγκρουσης αφορά την υποχρέωση κατάθεσης πλήρως λειτουργικού δείγματος της πινακίδας πριν ολοκληρωθεί ο διαγωνισμός. Το δείγμα θα πρέπει να συνδεθεί και να δοκιμαστεί στο πληροφοριακό σύστημα της ΣΤΑΣΥ, ώστε να αξιολογηθεί η συμβατότητα και η λειτουργία του.

Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι δεν πρόκειται για ένα τυποποιημένο προϊόν που βρίσκεται άμεσα διαθέσιμο στην αγορά. Κατά τους ισχυρισμούς της, απαιτούνται ειδικός σχεδιασμός, ανάπτυξη και προσαρμογή λογισμικού, κατασκευή του εξοπλισμού, διασύνδεση με τα συστήματα της ΣΤΑΣΥ και τεχνικές δοκιμές.

Με βάση αυτή τη θέση, η υποχρέωση προσκόμισης έτοιμου και λειτουργικού δείγματος πριν από την κατακύρωση ευνοεί επιχειρήσεις που διαθέτουν ήδη εξοπλισμό πλήρως προσαρμοσμένο στις συγκεκριμένες προδιαγραφές. Οι υπόλοιποι υποψήφιοι καλούνται να επενδύσουν σε ειδική κατασκευή, χωρίς να γνωρίζουν αν θα αναδειχθούν ανάδοχοι.

Η ένσταση αυτή αγγίζει την ουσία του ανταγωνισμού στις δημόσιες συμβάσεις. Όταν οι προδιαγραφές απαιτούν υψηλό κόστος προετοιμασίας πριν από την υποβολή της προσφοράς, ο αριθμός των ενδιαφερομένων περιορίζεται και αυξάνεται ο κίνδυνος να απομείνουν ελάχιστοι πραγματικοί διεκδικητές.

Η απάντηση της ΣΤΑΣΥ και η απόφαση της ΕΑΔΗΣΥ

Η ΣΤΑΣΥ απορρίπτει τους ισχυρισμούς της προσφεύγουσας και υποστηρίζει ότι τα κριτήρια τέθηκαν για να εξασφαλιστεί η επιλογή αναδόχου με αποδεδειγμένη, διαρκή και ουσιαστική εμπειρία.

Κατά την εταιρεία συγκοινωνιών, οι πινακίδες αποτελούν τμήμα ενός κρίσιμου συστήματος ενημέρωσης που συνδέεται με τη λειτουργία του σιδηροδρομικού δικτύου. Για τον λόγο αυτό θεωρεί αναγκαία την ύπαρξη αυξημένων τεχνικών εγγυήσεων και προηγούμενης εμπειρίας σε αντίστοιχες εγκαταστάσεις.

Η ΣΤΑΣΥ υποστηρίζει ότι οι 150 εγκαταστάσεις σε διάστημα πέντε ετών αντιστοιχούν σε περίπου 30 πινακίδες ανά έτος. Κατά την ερμηνεία της, ο αριθμός αυτός βρίσκεται στον ίδιο ετήσιο ρυθμό με το αντικείμενο της συγκεκριμένης σύμβασης και αποδεικνύει ότι ο ανάδοχος μπορεί να ανταποκριθεί χωρίς τεχνικούς κινδύνους.

Επισημαίνει επίσης ότι οι εγκαταστάσεις δεν απαιτείται να έχουν πραγματοποιηθεί αποκλειστικά στην Ελλάδα. Μπορούν να προέρχονται από σιδηροδρομικά δίκτυα οποιασδήποτε χώρας, γεγονός που, σύμφωνα με τη ΣΤΑΣΥ, διευρύνει το πεδίο των επιχειρήσεων που μπορούν να συμμετάσχουν.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο ιστορικό της εταιρείας που άσκησε την προσφυγή. Η ΣΤΑΣΥ σημειώνει ότι η συγκεκριμένη επιχείρηση είχε προμηθεύσει τις υφιστάμενες πινακίδες της Γραμμής 1 το 2009 και, συνεπώς, γνωρίζει τη λειτουργία και τις τεχνικές απαιτήσεις του συστήματος.

Για το λειτουργικό δείγμα, η ΣΤΑΣΥ υποστηρίζει ότι η απαίτηση είναι εφικτή και δεν δημιουργεί υπέρμετρο βάρος. Κατά τη θέση της, τα βασικά υλικά είναι διαθέσιμα στην αγορά, ενώ το λογισμικό επικοινωνίας που χρησιμοποιείται στις σημερινές πινακίδες έχει αναπτυχθεί από την ίδια την προσφεύγουσα εταιρεία.

Η αναθέτουσα αρχή θεωρεί ότι το χρονικό διάστημα των περίπου 40 ημερών που δόθηκε στους συμμετέχοντες ήταν αρκετό για την κατασκευή, την προετοιμασία και την παρουσίαση του απαιτούμενου δείγματος.

Η ΕΑΔΗΣΥ δεν προχώρησε σε τελική αξιολόγηση των επιχειρημάτων των δύο πλευρών. Έκρινε όμως ότι η συνέχιση του διαγωνισμού πριν εξεταστεί η προσφυγή θα μπορούσε να προκαλέσει μη αναστρέψιμες συνέπειες για την εταιρεία που προσέφυγε.

Εάν έληγε η προθεσμία υποβολής των προσφορών και η διαδικασία προχωρούσε στα επόμενα στάδια, η δικαστική και διοικητική προστασία της προσφεύγουσας θα έχανε στην πράξη την αποτελεσματικότητά της. Για τον λόγο αυτό αποφασίστηκε η προσωρινή αναστολή μέχρι να εκδοθεί η οριστική κρίση.

Η απόφαση μεταθέτει χρονικά την αντικατάσταση των ηλεκτρονικών πινακίδων στους οκτώ σταθμούς του ΗΣΑΠ. Η τελική απόφαση της ΕΑΔΗΣΥ θα κρίνει αν οι όροι της διακήρυξης είναι συμβατοί με τις αρχές της αναλογικότητας, της ίσης μεταχείρισης και του πραγματικού ανταγωνισμού.

Σε περίπτωση που η προσφυγή γίνει δεκτή, η ΣΤΑΣΥ μπορεί να υποχρεωθεί να τροποποιήσει τους επίμαχους όρους και να επανασχεδιάσει μέρος ή το σύνολο της διαγωνιστικής διαδικασίας. Μια τέτοια εξέλιξη θα επιφέρει πρόσθετη καθυστέρηση, με την ευθύνη να βαραίνει τον αρχικό σχεδιασμό της διακήρυξης.

Εάν οι όροι κριθούν νόμιμοι και επαρκώς αιτιολογημένοι, ο διαγωνισμός θα μπορέσει να συνεχιστεί από το σημείο στο οποίο ανεστάλη. Μέχρι τότε, οι παλιές πινακίδες παραμένουν στη θέση τους και ακόμη ένα έργο αναβάθμισης των συγκοινωνιών εγκλωβίζεται σε διοικητικές και νομικές διαδικασίες.

Το περιστατικό καταδεικνύει ένα διαχρονικό πρόβλημα στη λειτουργία των δημόσιων φορέων: έργα που θα έπρεπε να υλοποιούνται με σαφείς, ανοικτούς και αναλογικούς όρους καταλήγουν σε ενστάσεις, αναστολές και νέους κύκλους καθυστερήσεων. Το τίμημα δεν περιορίζεται στις αναθέτουσες αρχές και στις εταιρείες. Μεταφέρεται στους επιβάτες, οι οποίοι περιμένουν επί χρόνια μια στοιχειώδη τεχνολογική αναβάθμιση του δικτύου.