Η επιστροφή Τραμπ: Οικονομικός πόλεμος και παγκόσμιες αβεβαιότητες

Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην εξουσία το 2025, παρά τα όσα προμηνύει, αναμένεται να ανακινήσει την παγκόσμια οικονομική τράπουλα το επόμενο έτος. Όμως, όπως συμβαίνει με κάθε πρόβλεψη, το αποτέλεσμα είναι αβέβαιο και η αλήθεια είναι ότι το πρόβλημα με τις προβλέψεις είναι πως προσπαθούν να είναι λογικές σε έναν κόσμο που δεν χαρακτηρίζεται από λογική.

Ο Τραμπ έχει χαρακτηριστεί από όσους τον γνωρίζουν ως ένας «τρομερός παίκτης πόκερ», ο οποίος απολαμβάνει να βάζει υψηλά στοιχήματα και να προκαλεί τους αντιπάλους του, δοκιμάζοντας τα όριά τους. Για τους επικριτές του νέου Αμερικανού προέδρου, σχεδόν όλες οι κινήσεις του φαντάζουν παράλογες, αλλά αυτό ακριβώς είναι το παιχνίδι του Τραμπ.

Οικονομικός πόλεμος και δασμοί

Ο πόλεμος με τους δασμούς είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της στρατηγικής του. Εφαρμόζοντας φόρους που αγγίζουν το 25% σε όλες τις εισαγωγές από το Μεξικό και τον Καναδά, 60% έως 100% σε ορισμένα κινεζικά προϊόντα, και 10% σε εισαγωγές από πολλές άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των χωρών της ΕΕ, ο Τραμπ έχει ξεκινήσει έναν εμπορικό πόλεμο που ενοχλεί τις διεθνείς αγορές και τους συμμάχους της Αμερικής. Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο 100% δασμός στις χώρες του BRICS, που προγραμματίζουν να δημιουργήσουν ένα νόμισμα ανταγωνιστικό του δολαρίου.

Από οικονομική άποψη, πολλοί οικονομολόγοι αμφισβητούν τη λογική αυτών των πολιτικών. Για παράδειγμα, το 40% των εξαρτημάτων της Stellantis προέρχεται από το Μεξικό και τον Καναδά, όπως και το 30% της General Motors και το 25% της Ford. Οι αυξήσεις στις τιμές εισαγωγής, αναπόφευκτα, θα μετακυλιστούν στους καταναλωτές. Μάλιστα, το Ινστιτούτο Peterson εκτιμά ότι το μέσο αμερικανικό νοικοκυριό θα πληρώνει 2.600 δολάρια παραπάνω το χρόνο λόγω αυτών των αυξήσεων.

Επιπλέον, μεγάλες γερμανικές αυτοκινητοβιομηχανίες όπως η Volkswagen, η BMW και η Mercedes, οι οποίες παράγουν στις Ηνωμένες Πολιτείες και εξάγουν σημαντικό ποσοστό της παραγωγής τους, θα πληγούν όχι μόνο από τις αυξήσεις στους εισαγόμενους δασμούς, αλλά και από ενδεχόμενα αντίποινα στις εξαγωγές τους.

Μια επιστροφή στο παρελθόν

Όμως, για την αμερικανική κυβέρνηση του Τραμπ, η οικονομία δεν λειτουργεί ανεξάρτητα από την πολιτική εξουσία. Αντιθέτως, επιστρέφει στην αντίληψη του μερκαντιλισμού, μια πρακτική του 18ου αιώνα, όπου τα έθνη προσπαθούσαν να εξάγουν περισσότερα αγαθά από όσα εισήγαγαν, με στόχο να ενισχύσουν την εγχώρια παραγωγή και να προστατεύσουν τις εθνικές βιομηχανίες. Οι κυβερνήσεις παρενέβαιναν στο εμπόριο, επιβάλλοντας δασμούς και περιορίζοντας τις εισαγωγές, προκειμένου να μειώσουν την εξάρτηση από το εξωτερικό.

Αυτή η πολιτική, αν και καταγγέλθηκε από οικονομολόγους όπως ο Άνταμ Σμιθ και ο Ντέιβιντ Ρικάρντο για την παραλογικότητά της, φαίνεται να μην ενδιαφέρει τον Τραμπ. Όπως ακριβώς στο πόκερ, ο Τραμπ δεν είναι απλά ένας παίκτης, αλλά και ο τραπεζίτης που ελέγχει τις χρηματοπιστωτικές αγορές, μια σημαντική πηγή ισχύος του.

Η δύναμη των αμερικανικών χρηματαγορών

Η θέση αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι οι ΗΠΑ ελέγχουν περίπου το 70% της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής αγοράς, ενώ το αμερικανικό ΑΕΠ αντιπροσωπεύει μόλις το 27% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Ο έλεγχος της αμερικανικής κεφαλαιαγοράς τους επιτρέπει να επιβάλλουν κανόνες και να επηρεάζουν τις διεθνείς αγορές, σε αντίθεση με άλλες χώρες που είναι πιο εξαρτημένες από εξωτερικές χρηματοροές. Παρά ταύτα, σε έναν τόσο ασταθή και πολιτικοποιημένο κόσμο, δεν αποκλείεται να πλησιάζουμε σε μια χρηματοπιστωτική φούσκα, με τον Γουόρεν Μπάφετ να προειδοποιεί ότι η κεφαλαιοποίηση των αμερικανικών εταιριών μπορεί να έχει φτάσει σε επικίνδυνα επίπεδα.

Αντίδραση από την Ε.Ε. και την Κίνα

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, μέσω της Κριστίν Λαγκάρντ, συνιστά στις ευρωπαϊκές χώρες να ενισχύσουν τις αγορές αμερικανικών προϊόντων, όπως το υγροποιημένο αέριο, το πετρέλαιο και τον αμυντικό εξοπλισμό, προκειμένου να εξισορροπήσουν την πίεση που ασκεί ο Τραμπ στην παγκόσμια οικονομία. Ωστόσο, εντός της Ε.Ε. υπάρχουν αντιρρήσεις για την υποστήριξη αυτής της στρατηγικής. Κι ενώ οι Ευρωπαίοι αντιστέκονται, η Κίνα, με τη σειρά της, έχει προχωρήσει σε αντίποινα, ανακοινώνοντας την απαγόρευση εξαγωγών σπάνιων γαιών προς τις ΗΠΑ, προϊόντων για τα οποία κατέχει το 98% και το 60% της παγκόσμιας αγοράς, αντίστοιχα.

Η απάντηση στην αμερικανική ισχύ απαιτεί μια ενιαία στάση από τους διεθνείς παίκτες, κάτι που είναι δύσκολο να επιτευχθεί, καθώς οι χώρες ενδέχεται να προτάξουν τα δικά τους συμφέροντα. Όπως σε κάθε παιχνίδι πόκερ, όταν ένας παίκτης αισθάνεται ότι χάνει, το μόνο που θέλει είναι να σώσει το ποντάρισμά του, χωρίς να κοιτάζει τη συνολική εικόνα.

Διαφορετικές χρονικές κλίμακες και ημερομηνίες

Οι πολιτικές αποφάσεις του Τραμπ και οι αντίστοιχες απαντήσεις από άλλες χώρες κινούνται σε διαφορετικές χρονικές κλίμακες. Ο Τραμπ είναι έτοιμος να εφαρμόσει τις προτάσεις του από την πρώτη μέρα της θητείας του, ενώ το σύστημα των παγκόσμιων αγορών και της παραγωγής δεν μπορεί να αντιδράσει άμεσα σε αυτό το πιεστικό χρονοδιάγραμμα. Απαιτούνται χρόνια για να ολοκληρωθούν οι παραγωγικές διαδικασίες, όπως για παράδειγμα η κατασκευή εργοστασίων ημιαγωγών που κοστίζουν δισεκατομμύρια δολάρια.

Αυτό δημιουργεί έναν εκρηκτικό συνδυασμό πολιτικής και οικονομίας, με αποτέλεσμα να επηρεάζονται οι διεθνείς αγορές και να διακυβεύονται τα συμφέροντα κρατών και επιχειρήσεων. Στο τέλος της ημέρας, οι φιλοσοφημένοι οικονομολόγοι προειδοποιούν: η αβεβαιότητα είναι η μόνη σίγουρη συνθήκη, και ο χρόνος είναι το πιο επικίνδυνο στοιχείο σε αυτό το παιχνίδι πόκερ.