Η Κίνα, τα μεξικανικά καρτέλ και η κρίση φαιντανύλης στις ΗΠΑ

Για χρόνια, το κομμουνιστικό καθεστώς της Κίνας βρίσκεται στο επίκεντρο κατηγοριών ότι τροφοδοτεί την αμερικανική επιδημία φαιντανύλης, μια συζήτηση που αναθερμάνθηκε όταν ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επέβαλε δασμούς σε προϊόντα από Κίνα, Μεξικό και Καναδά, επικαλούμενος τον ρόλο τους στην κρίση των ναρκωτικών. Η δημόσια αντιπαράθεση γύρω από τους δασμούς επανέφερε στο προσκήνιο το ερώτημα όχι μόνο για το πού παράγεται η φεντανύλη και οι πρόδρομες ουσίες της, αλλά και για το πώς τα παράνομα κέρδη της διακίνησης μετατρέπονται σε «καθαρά» χρήματα που κυκλοφορούν μέσα από το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Το βασικό επιχειρησιακό σκέλος της διακίνησης εδράζεται στο Μεξικό, όπου παράγονται οι περισσότερες ποσότητες φεντανύλης που καταλήγουν στις ΗΠΑ. Η παραγωγή αυτή εξαρτάται από χημικούς προδρόμους που εισάγονται κυρίως από την Κίνα, γεγονός που ενισχύει την πεποίθηση ότι κινεζικοί προμηθευτές αποτελούν κρίσιμο κρίκο της εφοδιαστικής αλυσίδας. Σύμφωνα με δελτίο Τύπου του Λευκού Οίκου τον Φεβρουάριο, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας φέρεται να στηρίζει ενεργά τις σχετικές επιχειρήσεις με φορολογικές επιστροφές, επιδοτήσεις και συμμετοχές σε εταιρείες που εμπλέκονται στη διακίνηση φεντανύλης και προδρόμων ουσιών, μια κατηγορία που προσδίδει πολιτική διάσταση σε ένα κατά βάση ποινικό φαινόμενο.

Παράλληλα με τη νότια πύλη εισόδου, οι αμερικανικές αρχές καταγράφουν αυξανόμενη ροή παράνομων φορτίων και από το βόρειο σύνορο με τον Καναδά. Η μετατόπιση και προς αυτή τη διαδρομή αντανακλά την προσαρμοστικότητα των δικτύων, που αξιοποιούν διαφορετικούς διαδρόμους για να διασπείρουν τον κίνδυνο εντοπισμού και να διατηρήσουν σταθερές τις ροές προς τις αγορές κατανάλωσης.

Πίσω από τις κατασχέσεις και τις συλλήψεις βρίσκεται ένας λιγότερο ορατός, αλλά αποφασιστικός μηχανισμός: το «πλύσιμο» χρημάτων. Πρόσφατη έκθεση του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ κατέδειξε ότι Κινέζοι διακινητές παράνομων κεφαλαίων μετέφεραν πάνω από 300 δισεκατομμύρια δολάρια μέσω αμερικανικών τραπεζών την τελευταία πενταετία, βοηθώντας τα μεξικανικά καρτέλ να αποκρύψουν τα κέρδη τους. Η κλίμακα αυτών των ροών υποδηλώνει ένα δίκτυο με υψηλό βαθμό οργάνωσης, τεχνογνωσίας και διεθνών διασυνδέσεων που ξεπερνά τα παραδοσιακά σχήματα «βαπορακίων» και τοπικών κρυψώνων μετρητών.

Οι δεσμοί μεταξύ κινεζικών δικτύων νομιμοποίησης και μεξικανικών καρτέλ ενισχύθηκαν από το κανονιστικό πλαίσιο σε Μεξικό και Κίνα. Στο Μεξικό, οι περιορισμοί στις μεγάλες καταθέσεις σε δολάρια δυσχεραίνουν την ενσωμάτωση των μετρητών των καρτέλ στο τραπεζικό σύστημα, αναγκάζοντάς τα να αναζητήσουν εξωτερικούς μηχανισμούς. Στην Κίνα, οι αυστηροί έλεγχοι συναλλάγματος περιορίζουν την πρόσβαση ιδιωτών σε ξένο νόμισμα και απαγορεύουν ευθείες μεταφορές γουάν στο εξωτερικό χωρίς έγκριση, δημιουργώντας παράλληλη ζήτηση για δολάρια εκτός επίσημων καναλιών. Η σύμπτωση αυτών των δύο αναγκών—η ρευστοποίηση δολαρίων από τα καρτέλ και η πρόσβαση σε δολάρια από Κινέζους ιδιώτες—γέννησε μια οικονομία «αμοιβαίου οφέλους» για παράνομα δίκτυα διαμεσολαβητών.

Στον πυρήνα των πρακτικών αυτών βρίσκονται τα λεγόμενα δίκτυα νομιμοποίησης κινεζικών κεφαλαίων που δραστηριοποιούνται στις ΗΠΑ και διεθνώς. Σύμφωνα με το FinCEN, τα ισχυρότερα καρτέλ, όπως το Σιναλόα και το Jalisco New Generation, προτιμούν αυτούς τους διαμεσολαβητές λόγω της ταχύτητας και της αποτελεσματικότητάς τους, αλλά και επειδή αναλαμβάνουν ρίσκα και ενίοτε απορροφούν ζημιές για λογαριασμό των πελατών τους. Η παροχή «ολοκληρωμένων υπηρεσιών»—από τη συλλογή μετρητών μέχρι τη διασπορά τους σε λογαριασμούς και τη μετατροπή τους σε νόμιμες συναλλαγές—καθιστά τα δίκτυα αυτά σπονδυλική στήλη του συστήματος.

Σημαντικός ρόλος αποδίδεται σε άτομα της κινεζικής διασποράς, περιλαμβανομένων φοιτητών στις ΗΠΑ. Η δυσκολία εξεύρεσης νόμιμης εργασίας για ξένους φοιτητές, σε συνδυασμό με την ανάγκη κάλυψης διδάκτρων και εξόδων, δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για στρατολόγηση. Πολλοί λειτουργούν αρχικά ως μεταφορείς μετρητών ή ως «βιτρίνες» τραπεζικών λογαριασμών, καταθέτοντας συχνά μικρά ποσά με αιτιολογίες όπως «δίδακτρα» ή «έξοδα διαβίωσης». Άλλοι παραμένουν στο κύκλωμα και μετά την αποφοίτηση, προσφέροντας σταθερά «κανάλια» που είναι δύσκολο να εντοπιστούν χωρίς στοχευμένη ανάλυση προτύπων συναλλαγών.

Οι τεχνικές νομιμοποίησης παρουσιάζουν ποικιλία. Οι «καθρεφτικές συναλλαγές» επιτρέπουν γρήγορη μετατροπή: παραδίδονται δολάρια στις ΗΠΑ και πιστώνονται πέσος στο Μεξικό, με τους μεσάζοντες να κρατούν προμήθεια. Άλλη πρακτική είναι η νομιμοποίηση μέσω εμπορίου, όπου μεσάζοντες αγοράζουν στις ΗΠΑ ηλεκτρονικά είδη ή προϊόντα πολυτελείας και τα μεταπωλούν διαδικτυακά ή τα εξάγουν, ενσωματώνοντας τα παράνομα έσοδα σε τυπικές εμπορικές ροές. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται κρυπτονομίσματα για ταχύτητα και δυσχερή ιχνηλασιμότητα, συμπληρώνοντας το μίγμα με «κατάτμηση» καταθέσεων (structuring) ώστε να μην ενεργοποιούνται αυτοματοποιημένοι έλεγχοι τραπεζών.

Χαρακτηριστική είναι η υπόθεση του Ιουνίου 2024 στο Λος Άντζελες, όπου το υπουργείο Δικαιοσύνης απήγγειλε κατηγορίες σε συνεργάτες του καρτέλ Σιναλόα για συνωμοσία με κινεζικά δίκτυα νομιμοποίησης με σκοπό το «ξέπλυμα» άνω των 50 εκατομμυρίων δολαρίων από την πώληση φεντανύλης, κοκαΐνης και μεθαμφεταμίνης την περίοδο 2019–2023. Στο κατηγορητήριο περιγράφονται αγορές πολυτελών αυτοκινήτων, επενδύσεις σε κρυπτονομίσματα και συστηματικές μικροκαταθέσεις σε πολλαπλούς λογαριασμούς, πρακτικές που καταδεικνύουν την υβριδική φύση των σύγχρονων κυκλωμάτων.

Σε επιχειρησιακό επίπεδο, οι αμερικανικές αρχές ανακοίνωσαν κατασχέσεις που υπερβαίνουν τα 65 εκατομμύρια δολάρια σε τραπεζικές καταθέσεις και μετρητά, υπογραμμίζοντας ότι ακόμη και ένα μικρό κλάσμα των παράνομων ροών αρκεί για να χρηματοδοτήσει εκτεταμένα δίκτυα διακίνησης. Οι κατασχέσεις αυτές λειτουργούν αποτρεπτικά, αλλά δεν ανατρέπουν τον βασικό μηχανισμό προσφοράς και ζήτησης που τροφοδοτεί τη συνεργασία καρτέλ–νομιμοποιητών.

Στην πολιτική διάσταση του ζητήματος, έγγραφα αμερικανικών αρχών αναφέρουν στενές διασυνδέσεις κινεζικών δικτύων νομιμοποίησης με κρατικούς στόχους του Πεκίνου. Έκθεση της Βουλής των Αντιπροσώπων το 2024 υποστηρίζει ότι το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας επιδοτεί και προστατεύει δραστηριότητες που σχετίζονται με τη φεντανύλη, ενώ επωφελείται από αυτές. Παράλληλα, γίνεται λόγος για οργανωμένες κινεζικές ομάδες με δεσμούς στο ΚΚΚ που έχουν αναδειχθεί σε κορυφαίους παγκόσμιους «πλυντηρίων» χρημάτων, διαμορφώνοντας ένα πεδίο όπου το ποινικό διαπλέκεται με το γεωπολιτικό.

Η κριτική αυτή προεκτείνεται και στο επίπεδο της τεχνογνωσίας. Ο ειδικός στη νομιμοποίηση κεφαλαίων και χρηματοδότηση τρομοκρατίας Τζον Κασσάρα έχει περιγράψει το ΚΚΚ ως τον «μεγαλύτερο φορέα νομιμοποίησης χρημάτων στον κόσμο», επισημαίνοντας ότι η διεθνής κοινότητα και οι ΗΠΑ έχουν αποφύγει να αντιμετωπίσουν ευθέως την έκταση της εμπλοκής της Κίνας σε διακρατικό έγκλημα και «ξέπλυμα» χρήματος. Στο έργο του καταγράφονται οι μέθοδοι που επιτρέπουν στα δίκτυα να συγχωνεύονται με νόμιμες ροές, δυσχεραίνοντας τον εντοπισμό χωρίς συνδυασμό χρηματοοικονομικής ανάλυσης, τελωνειακών δεδομένων και ποινικών ερευνών.

Η αστυνομική και δικαστική αντιμετώπιση συναντά δομικές δυσκολίες. Τα δίκτυα εκμεταλλεύονται αποκλίσεις κανονιστικών πλαισίων, αναντιστοιχίες εποπτείας και καθυστερήσεις δικαστικής συνδρομής μεταξύ χωρών. Η χρήση πολλαπλών μεσαζόντων, εταιρικών «κέλυφων» και εικονικών συναλλαγών δημιουργεί επιστρώσεις αδιαφάνειας που απαιτούν διακλαδικές ομάδες αναλυτών και μακροχρόνιες διαδικασίες δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων.

Η κοινωνική και υγειονομική διάσταση στις ΗΠΑ παραμένει δραματική, με τη φεντανύλη να συνδέεται με αυξημένα ποσοστά θανάτων από υπερβολική δόση. Η οικονομική ισχύς των δικτύων νομιμοποίησης συντηρεί την προσφορά, καθιστώντας αναγκαίες παρεμβάσεις που δεν περιορίζονται μόνο στην επιβολή του νόμου αλλά περιλαμβάνουν αυστηρότερους ελέγχους συναλλαγών, στοχευμένη παρακολούθηση παράλληλων αγορών και συνεργασία με χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για την ανίχνευση «ασυνήθιστων» προτύπων.

Η διεθνής συνεργασία θεωρείται κρίσιμη. Η ευθυγράμμιση κανονιστικών πλαισίων, η ανταλλαγή δεδομένων σε πραγματικό χρόνο και η ενίσχυση της ικανότητας ανάλυσης πολύπλοκων χρηματοοικονομικών ροών μπορούν να περιορίσουν τα περιθώρια δράσης των δικτύων. Ωστόσο, όσο παραμένει η δομική ζήτηση για δολάρια από ιδιώτες που επιδιώκουν να παρακάμψουν τους ελέγχους συναλλάγματος και η ανάγκη των καρτέλ να «καθαρίζουν» τεράστια ποσά μετρητών, οι μεσάζοντες θα συνεχίσουν να βρίσκουν τρόπους για να καλύπτουν και τις δύο πλευρές της εξίσωσης.

Στο μεταξύ, η δημόσια συζήτηση στις ΗΠΑ στρέφεται ολοένα και περισσότερο στη διαφάνεια των χρηματοοικονομικών ροών και στην ευθύνη θεσμών που, έστω και άθελά τους, λειτουργούν ως οδός διέλευσης παράνομων κεφαλαίων. Οι πρόσφατες διώξεις και κατασχέσεις αποτυπώνουν πρόοδο, αλλά δεν αναιρούν την ανάγκη για διαρκή, πολυεπίπεδη στρατηγική που θα χτυπά ταυτόχρονα την παραγωγή, τη διακίνηση και—κρίσιμα—τη νομιμοποίηση των εσόδων.

Ο άξονας Κίνα–Μεξικό–ΗΠΑ αναδεικνύεται ως ένα περίπλοκο πλέγμα συμφερόντων και περιορισμών, όπου ποινικό, οικονομικό και πολιτικό συνδέονται στενά. Η ανάσχεση της επιδημίας φεντανύλης δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς αποδόμηση των δικτύων νομιμοποίησης που τροφοδοτούν την ανθεκτικότητα των καρτέλ, ενώ η ανάδειξη του ρόλου που αποδίδεται στο Πεκίνο παραμένει σημείο τριβής στη γεωπολιτική σκακιέρα. Ο Τζον Κασσάρα έχει ήδη προειδοποιήσει ότι η σιωπή γύρω από το ζήτημα δεν είναι λύση∙ το ζητούμενο για τις αρχές είναι να μετατρέψουν τη γνώση των μηχανισμών σε επιχειρήσιμη πολιτική και διακρατική δράση με μετρήσιμα αποτελέσματα.