Η μάχη για το διάστημα είναι σε εξέλιξη

Το διάστημα έχει χαρακτηριστεί ως το τελευταίο σύνορο, και ειδικοί υποστηρίζουν ότι οι κυβερνήσεις εστιάζουν όλο και περισσότερο στην ενίσχυση της άμυνας και στην εξερεύνηση του στρατιωτικού δυναμικού που προσφέρει η χαμηλή τροχιά γύρω από τη Γη.

Ο Evan Ellis, αναλυτής και ερευνητής στο Κολέγιο Πολέμου του Στρατού των Η.Π.Α., δήλωσε στο Epoch Times ότι η επέκταση και προστασία της διαστημικής υποδομής αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία από την άποψη της εθνικής ασφάλειας.

«Υπάρχει μια αναγνώριση ότι το διάστημα είναι σημαντικό ως πεδίο πολεμικών επιχειρήσεων, αλλά και ότι πρέπει να προστατεύεις και να χρησιμοποιείς τα περιουσιακά σου στοιχεία σε καιρούς πολέμου», ανέφερε ο Ellis.

Ως αμυντικός αναλυτής, ο Ellis έχει συμμετάσχει σε σενάρια διαστημικού πολέμου. Εξηγεί ότι υπάρχουν διάφορα είδη όπλων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε τροχιά γύρω από τη Γη. Ορισμένα είναι κινητικά, όπως οι πύραυλοι, αλλά υπάρχουν και μη κινητικά όπλα, όπως ηλεκτρομαγνητικοί παλμοί, μικροκύματα και λέιζερ.

Σημείωσε ότι ορισμένα είναι πιο πρακτικά για σενάρια μάχης από το διάστημα προς το διάστημα ή από το διάστημα προς τη Γη. Για παράδειγμα, τα λέιζερ είναι λιγότερο πρακτικά σε πλατφόρμα στο διάστημα λόγω προβλημάτων παροχής ενέργειας και σταθερότητας.

«Αν θέλεις να διεισδύσεις σε ένα [υπόγειο] καταφύγιο, τότε έχει περισσότερο νόημα να χρησιμοποιήσεις κινητικά όπλα αντί για λέιζερ από το διάστημα», ανέφερε ο Ellis.

Είπε ότι η στόχευση επίγειων αντικειμένων από το διάστημα δεν είναι αδύνατη, αλλά δεν είναι το πιο πιθανό σενάριο. Αντίθετα, σύμφωνα με τον Ellis, θα ήταν πιο πρακτικό να στοχεύσουν άλλα αντικείμενα στο διάστημα.

«Είναι λογικό να έχεις πράγματα στο διάστημα που μπορούν να καταστρέψουν άλλα αντικείμενα στο διάστημα».

Η δικηγόρος εθνικής ασφάλειας και πρόεδρος της Scarab Rising, Irina Tsukerman, ανέφερε ότι τα όπλα δεν χρειάζεται να τοποθετηθούν στο διάστημα για να αποτελούν απειλή για τα αντικείμενα σε τροχιά.

«Χώρες όπως η Κίνα και η Ρωσία έχουν αναπτύξει διάφορες δυνατότητες ASAT [αντιδορυφορικά όπλα], συμπεριλαμβανομένων κινητικών οχημάτων καταστροφής και συστημάτων ηλεκτρονικού πολέμου, που στοχεύουν στην εξουδετέρωση ή καταστροφή αμερικανικών δορυφόρων», δήλωσε η Tsukerman.

Τα επίγεια όπλα με ικανότητα να παραλύσουν ή να καταστρέψουν δορυφόρους υπάρχουν εδώ και χρόνια. Ωστόσο, με όλο και περισσότερες χώρες να επενδύουν σε περιουσιακά στοιχεία αντιδιαστημικής άμυνας, αυξάνεται η ανησυχία για τη πιθανή χρήση των ASAT ως όπλο σε περιόδους πολέμου.

«Αν και τα καταστροφικά ASAT δεν έχουν ακόμη χρησιμοποιηθεί σε πολεμική σύρραξη, χώρες όπως η Ρωσία, η Ινδία, η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν δείξει τη δυνατότητά τους να χειριστούν τέτοια όπλα καταστρέφοντας δικούς τους δορυφόρους», αναφέρει ανάλυση του 2024 από το Atlantic Council. «Καθώς αυξάνεται η εξάρτηση των χωρών από το διάστημα, η δυνατότητα απειλής των δορυφόρων άλλων χωρών αποτελεί σημαντική και ανησυχητική ικανότητα».

Η επένδυση στο διάστημα από την πλευρά της εθνικής ασφάλειας αυξήθηκε επίσης φέτος.

Το Space Foundation ανέφερε ότι οι συνολικοί παγκόσμιοι στρατιωτικοί προϋπολογισμοί για το διάστημα αυξήθηκαν κατά 18 τοις εκατό, αντιπροσωπεύοντας το 46 τοις εκατό της συνολικής κυβερνητικής δαπάνης για το διάστημα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέχουν την πλειοψηφία σε αυτό το ποσοστό με 80 τοις εκατό, αλλά χώρες όπως η Ιαπωνία και η Πολωνία έχουν επίσης αυξήσει δραστικά τις δαπάνες για την αμυντική διαστημική τους υποδομή.

Υπάρχει διάχυτη ανησυχία για τη στρατιωτικοποίηση του διαστήματος, ιδίως εν μέσω των τρέχουσων γεωπολιτικών εντάσεων μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ρωσίας και της Κίνας.

Η Συνθήκη του ΟΗΕ για το Εξωτερικό Διάστημα (Outer Space Treaty) λειτουργεί ως μέσο αποτροπής, απαγορεύοντας από το 1967 την τοποθέτηση πυρηνικών όπλων ή όπλων μαζικής καταστροφής (WMDs) σε τροχιά ή σε ουράνια σώματα όπως η σελήνη. Μέχρι τη στιγμή που συντάχθηκε αυτή η αναφορά, η συνθήκη αριθμεί 115 μέλη και 89 υπογράφοντες. Ωστόσο, οργανισμοί όπως το Κέντρο Ελέγχου Όπλων και Μη Διάδοσης (Center for Arms Control and Non-Proliferation) αναφέρουν ότι οι αυξημένες στρατιωτικές προσπάθειες σε αυτόν τον τομέα ήδη δημιουργούν κινδύνους για την εθνική ασφάλεια.

Το κέντρο εντοπίζει τρεις κατηγορίες διαστημικών όπλων: από τη Γη προς το διάστημα, από το διάστημα προς το διάστημα, και από το διάστημα προς τη Γη. Αυτή τη στιγμή, λόγω των περιορισμών που θέτει η Συνθήκη για το Εξωτερικό Διάστημα, έχουν αναπτυχθεί μόνο όπλα από τη Γη προς το διάστημα στα στρατιωτικά οπλοστάσια. Ωστόσο, κάποιοι πιστεύουν ότι το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τις άλλες δύο κατηγορίες καθιστά αναπόφευκτη την επέκταση σε αυτούς τους τομείς.

«Οι συγκλίνοντες τάσεις καθιστούν πιθανή τη διάδοση συστημάτων στο διάστημα. Η σμίκρυνση των δορυφόρων σε συνδυασμό με τη μείωση του κόστους εκτόξευσης και την εμπορευματοποίηση της διαστημικής βιομηχανίας σημαίνει ότι όλο και περισσότεροι παίκτες εισέρχονται στο “παιχνίδι” του διαστήματος – και δεν θα το χρησιμοποιήσουν όλοι για ειρηνικούς σκοπούς», ανέφερε το Κέντρο Ελέγχου Όπλων και Μη Διάδοσης σε ενημερωτικό δελτίο του 2023.

Ο οργανισμός πρόσθεσε ότι λόγω της έλλειψης σαφών κανονισμών και των φιλόδοξων κρατικών πολιτικών, οι στρατιωτικοί οργανισμοί ήδη ωθούν τα όρια της αποδεκτής συμπεριφοράς στο διάστημα. «Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει μεγαλύτερες πιθανότητες σύγκρουσης στο μέλλον, καθώς το εξωτερικό διάστημα γίνεται όλο και πιο πολυσύχναστο με επικίνδυνες δυνατότητες», δήλωσε η ομάδα.

Μέσα στις τρεις κατηγορίες διαστημικών όπλων υπάρχουν τέσσερις διαφορετικοί τύποι. Το έργο Aerospace Security του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών τους ταξινομεί ως: κινητικά φυσικά, μη-κινητικά φυσικά, ηλεκτρονικά και κυβερνοχώρου. Η έκθεση της Οργάνωσης Secure World Foundation του 2024 ανέφερε: «Η αυξανόμενη χρήση και εξάρτηση από το διάστημα για την εθνική ασφάλεια έχει επίσης ωθήσει περισσότερες χώρες να εξετάζουν την ανάπτυξη των δικών τους δυνατοτήτων αντι-διαστημικών, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παραπλάνηση, την αποδιοργάνωση, την άρνηση, την υποβάθμιση ή την καταστροφή διαστημικών συστημάτων.»

Αυτό επιβεβαιώνεται από αναφορά του Εθνικού Κέντρου Πληροφοριών για την Αεροπορία και το Διάστημα (National Air and Space Intelligence Center), η οποία αναφέρει: «Ξένοι ανταγωνιστές ενσωματώνουν προηγμένες διαστημικές και αντι-διαστημικές τεχνολογίες στις πολεμικές τους στρατηγικές, προκειμένου να αμφισβητήσουν την υπεροχή των ΗΠΑ και να εδραιώσουν τη θέση τους ως διαστημικές δυνάμεις.»

Οι αξιωματούχοι του Πενταγώνου επιμένουν ότι η διατήρηση ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος στα διαστημικά όπλα είναι απαραίτητη για τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς υπάρχουν ενδείξεις ότι και η Ρωσία επιδιώκει το ίδιο.

Διαστημικές απειλές

Τον Απρίλιο, η εκπρόσωπος των Ηνωμένων Πολιτειών στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, Λίντα Τόμας-Γκρίνφιλντ, εξέφρασε ανησυχίες για το γεγονός ότι η Ρωσία μπλόκαρε μία «ξεκάθαρη απόφαση» που θα απαγόρευε νομικά στη χώρα να εκτοξεύει όπλα μαζικής καταστροφής (WMD) σε τροχιά.

«Φυσικά, αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που η Ρωσία υπονομεύει το παγκόσμιο καθεστώς μη διάδοσης. Τα τελευταία χρόνια, η Ρωσία χρησιμοποιεί ανεύθυνη πυρηνική ρητορική και αποχωρεί από πολλές από τις υποχρεώσεις της σε θέματα ελέγχου όπλων. Παραμένει απρόθυμη να συμμετάσχει σε ουσιαστικές συζητήσεις για τον έλεγχο όπλων ή για τη μείωση κινδύνων. Επιπλέον, έχει υπερασπιστεί και ακόμη επιτρέψει τη δράση επικίνδυνων παραβατών διάδοσης όπλων», δήλωσε η Τόμας-Γκρίνφιλντ.

Η ίδια ανησυχία επισημάνθηκε από τον γραμματέα Τύπου του Υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ, Υποστράτηγο Πάτρικ Ράιντερ, κατά τη διάρκεια ενημέρωσης στις 21 Μαΐου.

«Η Ρωσία εκτόξευσε δορυφόρο σε χαμηλή τροχιά γύρω από τη Γη, τον οποίο αξιολογούμε ότι είναι πιθανό να αποτελεί όπλο κατά των δορυφόρων, με προφανή ικανότητα επίθεσης σε άλλους δορυφόρους σε χαμηλή τροχιά», δήλωσε ο Ράιντερ.

Ο Ράιντερ πρόσθεσε ότι «Η Ρωσία ανέπτυξε αυτό το νέο όπλο κατά των δορυφόρων στην ίδια τροχιά με έναν δορυφόρο της κυβέρνησης των ΗΠΑ», τονίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν την «ευθύνη» να προστατεύσουν και να υπερασπιστούν το διάστημα.

Στην 1η Μαρτίου, η ρωσική ενημέρωση ανέφερε ότι ο Πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν διέψευσε τους ισχυρισμούς ότι σχεδιάζεται η εκτόξευση πυρηνικών όπλων στο διάστημα, αποκαλώντας τους «ψευδείς ειδήσεις». Ωστόσο, ο Ρώσος ηγέτης σημείωσε ότι το διάστημα πρέπει να παραμείνει στο επίκεντρο της προσοχής της κυβέρνησης.

Η Κίνα επίσης διαθέτει σημαντικές δυνατότητες αντίμετρων στο διάστημα, σύμφωνα με μια έκθεση του 2024 που δημοσιεύθηκε στο Journal of Strategic Studies. Οι συγγραφείς ανέφεραν ότι η Κίνα ενισχύει την αποτρεπτική της ικανότητα στο διάστημα μέσω επιθετικών όπλων, καθώς και με πιο ανθεκτικά και εφεδρικά διαστημικά συστήματα.

Η έκθεση σημείωσε ότι το Πεκίνο δίνει προτεραιότητα στις «ήπιας ισχύος δυνατότητες κατά των δορυφόρων» που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στα αρχικά στάδια μιας σύγκρουσης, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο κλιμάκωσης. Μία επίθεση ήπιας ισχύος είναι συνήθως προληπτικό μέτρο με στόχο την αχρήστευση ή την απόκλιση μιας επερχόμενης απειλής, όπως ενός αντιαρματικού πυραύλου.

«Τα ευρήματά μας υπογραμμίζουν ότι η σταθερότητα στην πρώτη επίθεση στο διάστημα ποικίλλει από ισχυρή σε εύθραυστη, ανάλογα με τα μέσα και τους στόχους, με τις επιθέσεις ήπιας ισχύος να είναι πιο δύσκολο να αποτραπούν», ανέφεραν οι συγγραφείς της μελέτης.

Με 650 δορυφόρους σε τροχιά, η Κίνα κατατάσσεται δεύτερη μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες σε ό,τι αφορά τον αριθμό των διαστημικών συστημάτων της.

Ταυτόχρονα, η κακώς καθορισμένη γλώσσα στην υπάρχουσα Συνθήκη για το Διάστημα (OST) έχει τη δυνατότητα να χρησιμοποιηθεί καταχρηστικά και να δημιουργήσει άμεσες απειλές, σύμφωνα με νομικούς εμπειρογνώμονες.

Η Tsukerman πιστεύει ότι η υπάρχουσα Συνθήκη για το Διάστημα δεν είναι αρκετή για να αποτρέψει μια κούρσα εξοπλισμών στο διάστημα.

«Η Συνθήκη για το Διάστημα πρέπει να αναθεωρηθεί, με στόχο τουλάχιστον την εξασφάλιση επαρκών αμυντικών δυνατοτήτων έναντι αδίστακτων στρατιωτικών απειλών», είπε.

Συντάχθηκε σε μια εποχή όπου η ιδέα των κρατών να πολεμούν μεταξύ τους στο διάστημα ήταν απλώς επιστημονική φαντασία. Η Συνθήκη περιλαμβάνει γλώσσα που, όπως αναφέρει η Tsukerman, είναι ανοιχτή σε ερμηνείες.

«Θα πρέπει, λοιπόν, να καθορίσει με σαφήνεια τους συγκεκριμένους τύπους στρατιωτικής δραστηριότητας ή διπλής χρήσης δραστηριότητας που θα απαγορεύονται, τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να παρακολουθούνται και να επιβάλλονται αποτελεσματικά, και τι συμβαίνει εάν οι διεθνείς μηχανισμοί παρακολούθησης και επιβολής αποτύχουν, όπως συμβαίνει πολύ συχνά», ανέφερε.

Ο Nick Storrs, συνεργάτης της διεθνούς δικηγορικής εταιρείας Taylor Wessing, επίσης βλέπει τη γλώσσα της τρέχουσας Συνθήκης για το Διάστημα ως πρόβλημα.

«Ενώ το Άρθρο IV απαγορεύει την τοποθέτηση πυρηνικών όπλων ή όπλων μαζικής καταστροφής σε τροχιά ή σε ουράνια σώματα, δεν καλύπτει επαρκώς άλλες στρατιωτικές χρήσεις, όπως δορυφόρους αναγνώρισης ή δυνατότητες κυβερνοπολέμου, οι οποίες θα μπορούσαν να εκμεταλλευτούν τα κενά στη σημερινή γλώσσα της συνθήκης», είπε ο Storrs σε άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα της παγκόσμιας νομικής εταιρείας Taylor Wessing.

«Ακόμα και οι ισχύουσες απαγορεύσεις στη χρήση του διαστήματος για μεγάλες στρατιωτικές δραστηριότητες μπορεί να είναι ανεπαρκείς για τη σύγχρονη εποχή χωρίς σαφείς και ανανεωμένες δεσμεύσεις που να μπορούν να επιβληθούν», είπε.

Αλλά ακόμα και με μια ανανεωμένη συνθήκη, η Tsukerman πιστεύει ότι μπορεί να είναι μια χαμένη προσπάθεια.

«Νομίζω ότι η απαγόρευση της στρατιωτικής δραστηριότητας στο διάστημα είναι μάταιη, καθώς θέτει τα νομοταγή κράτη σε μειονεκτική θέση έναντι ισχυρών αδίστακτων καθεστώτων, τα οποία, με διάφορες προφάσεις, μπορούν να αγνοήσουν, να παρερμηνεύσουν ή να αποχωρήσουν από αυτή τη συνθήκη και να αρνηθούν να δεσμευτούν από το διεθνές δίκαιο», είπε.

Εν τω μεταξύ, ο Ellis αναφέρει ότι το διάστημα ήδη αποτελεί πρόβλημα ασφαλείας λόγω της αυξανόμενης εξάρτησης από τον εξοπλισμό που βρίσκεται σε χαμηλή τροχιά της Γης.

«Είναι ένας αναδυόμενος τομέας πολέμου, αλλά ήδη βρισκόμαστε εκεί. Σχεδόν όλα τα συστήματα που έχουμε για επικοινωνίες και πλοήγηση βρίσκονται στο διάστημα, ακόμα και πριν ασχοληθούμε με εξωτικά όπλα», είπε.

Παρόλα αυτά, η σύγκρουση στο διάστημα είναι κάτι που η κυβέρνηση των ΗΠΑ προέβλεπε εδώ και δεκαετίες.

Σε ένα έγγραφο της CADRE το 1999, ο πρώην ταγματάρχης της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ, William L. Spacy II, ανέφερε: «Μια άλλη γραμμή επιχειρημάτων υπέρ των διαστημικών όπλων, ή τουλάχιστον ένα επιχείρημα γιατί είναι αναπόφευκτα, πηγάζει από το γεγονός ότι κάθε περιβάλλον στο οποίο έχει πρόσβαση ο άνθρωπος τελικά γίνεται χώρος συγκρούσεων».

Σχετικά με τις πρωτοβουλίες αντιδιαστημικής άμυνας, ο Ellis δήλωσε: «Σχεδόν οτιδήποτε μπορείτε να φανταστείτε μπορεί να εξερευνηθεί».

Ο Tsukerman υποστηρίζει ότι οι διαστημικές πρωτοβουλίες οποιασδήποτε κυβέρνησης θα αντικατοπτρίζουν πιθανότατα τις δραστηριότητές της στη γη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό είναι καλό νέο. Αλλά όταν πρόκειται για κακόβουλους παράγοντες ή αυταρχικά καθεστώτα, ο Tsukerman είπε, περιμένετε την ίδια συμπεριφορά και στο διάστημα.

«Η προσδοκία για κάτι διαφορετικό, όπως η επίλυση των διαφορών μέσω νομικών ενεργειών ή πολιτικών συζητήσεων αντί για στρατιωτική δράση, είναι μάταιη. Είναι μόνο θέμα χρόνου πριν οι απαγορεύσεις παραβιαστούν, ξεκινώντας από μικρές παραβάσεις που εμπίπτουν σε γκρίζες ζώνες», ανέφερε.