Η τραγική ψυχοσύνθεση των Ελλήνων μέσα από την εμπειρία του Εθνικού Συστήματος Υγείας

Όλα τα νέα περνούν μπροστά μας καθημερινά, αρκεί να παραμείνουμε εστιασμένοι και να μπορούμε να τα αντιληφθούμε. Ο διάλογος με δύο κορυφαία στελέχη του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ) – το ένα από τα πιο δυναμικά νοσοκομεία της πρωτεύουσας και το άλλο σε ανώτερο επιτελικό ρόλο – μας έδωσε μια βαθιά εικόνα για την τρέχουσα ψυχολογική κατάσταση της πλειοψηφίας των Ελλήνων. Ειδικότερα, αποκαλύφθηκε ότι τα προβλήματα που καταγράφονται καθημερινά στα νοσοκομεία δεν αφορούν μόνο επείγοντα ιατρικά περιστατικά ή θέματα γραφειοκρατίας, αλλά είναι, κυρίως, πολιτικά ζητήματα με βαθιές κοινωνικές προεκτάσεις.

Το πρώτο στέλεχος του ΕΣΥ περιέγραψε την κατάσταση του πληθυσμού κατά την περίοδο των εορτών, αναφέροντας πως, εκτός από ένα 25% του πληθυσμού που φαίνεται να περνά καλά, οι υπόλοιποι Έλληνες ζουν σε μια κατάσταση παραίτησης και φόβου. «Η πλειονότητα των Ελλήνων είναι καταθλιπτική και εκδηλώνει ισχυρά στοιχεία επιθετικότητας, με τα οποία προσπαθεί να εκτονώσει την κατάθλιψή της. Η χαρά φαίνεται να λείπει. Ένα στοιχείο που μας έκανε ιδιαίτερη εντύπωση κατά τις εφημερίες ήταν το πόσο πολύ έτρωγαν οι άνθρωποι. Ήταν σαν να έτρωγαν για να καλύψουν τον φόβο του αύριο. Ζουν με την αίσθηση ότι ‘ζουν από τύχη’ και φοβούνται ότι ακόμα και την πιο μικρή απόλαυση θα την χάσουν αν δεν την απολαύσουν τώρα. Ίσως είναι σκληρό, αλλά αυτή τη στιγμή ο Έλληνας ζει με άγχος… θανάτου», εξήγησε.

Αυτό το στέλεχος πρόσθεσε ότι κατά τις εφημερίες βρέθηκαν αντιμέτωποι με νέους ανθρώπους που εμφάνιζαν σφοδρή επιθετικότητα και ήταν αδύνατον να βοηθηθούν αποτελεσματικά. «Ήρθαμε σε επαφή με νέα παιδιά, που ήταν σαν “αγρίμια”. Αδύνατον να τα κάνουμε καλά!» σημείωσε, υπογραμμίζοντας την κρισιμότητα της κατάστασης.

Αυτές οι δηλώσεις με οδήγησαν σε σκέψεις για την έρευνα της Eurostat, στην οποία οι Έλληνες δηλώνουν ότι είναι οι πιο ψυχικά φτωχοί στην Ευρώπη, με ποσοστό 64%, μια διαφορά τεράστια από τον δεύτερο στην κατάταξη. «Πώς εξηγείτε αυτή την κατάσταση;» ρώτησα. Η απάντηση που έλαβα ήταν αποκαλυπτική: «Το πρόβλημα πλέον περνά από το μυαλό και την καρδιά των Ελλήνων. Δεν αφορά μόνο το στομάχι τους. Η κοινωνία είναι γεμάτη από βία, αλκοολισμό, εγκληματικότητα και ξεκαθαρίσματα λογαριασμών. Όλα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα σίριαλ και οι εκπομπές έχουν καταργήσει τη σκέψη και τη συζήτηση. Ο κόσμος ζει με την αίσθηση ότι δεν μπορεί να αλλάξει τίποτα και έχει παραιτηθεί από οποιαδήποτε ελπίδα για το μέλλον. Τότε, γιατί να αμφισβητήσεις κάτι; Αν πιστεύεις ότι δεν υπάρχει ελπίδα για αλλαγή, τότε ακολουθείς την κοινωνική πραγματικότητα που έχει εδραιωθεί», εξήγησε το στέλεχος.

Για να διαπιστώσουμε αν αυτή η εικόνα αντανακλά τη γενική κατάσταση, ρώτησα και το δεύτερο στέλεχος του ΕΣΥ, χωρίς να παραπέμψω στην προηγούμενη συζήτηση, για τις εντυπώσεις του από τις ημέρες των εορτών. Η απάντησή του επιβεβαίωσε την απαισιόδοξη εικόνα: «Οι Έλληνες κάνουν τις πρώτες τους εξετάσεις μαζικά στις αρχές Δεκεμβρίου και μετά τα Θεοφάνια, λόγω της υπερβολικής κατανάλωσης φαγητού, αλκοόλ και ξενυχτιού, έρχονται και πάλι σε νοσοκομεία σε άσχημη κατάσταση. Δεν χρειάζεται να πούμε περισσότερα για την ποιότητα των ποτών που καταναλώνουν…».

Στην πρώτη εφημερία του νέου χρόνου, το νοσοκομείο “Γεννηματάς” είχε 1.047 εισαγωγές, ενώ υπήρχαν μόνο 40 κρεβάτια διαθέσιμα για τα περιστατικά. «Τρέχαμε για να εξυπηρετήσουμε όλους τους ασθενείς», είπε το στέλεχος, δείχνοντας την έκταση του προβλήματος.

Μετά από αυτά τα γεγονότα, η εικόνα που παρουσιάζεται από τα στελέχη του ΕΣΥ φαίνεται να επιβεβαιώνει τη γενική αίσθηση της κοινωνίας, όπως αποτυπώνεται και σε δημοσκόπηση της ALCO για τον Alpha, που επισημαίνει τις τεράστιες κοινωνικές και ψυχολογικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι Έλληνες σήμερα.

Στο ερώτημα «Τι σας φοβίζει περισσότερο για τη νέα χρονιά;», οι απαντήσεις που δόθηκαν καταδεικνύουν μια ανησυχητική κατάσταση για την κοινωνία μας. Το 41% των πολιτών απάντησε «δεν μπορώ να τα βγάλω πέρα» (μειωμένο κατά μόλις μία ποσοστιαία μονάδα σε σχέση με το 2024), το 30% ανέφερε «πρόβλημα υγείας» (αύξηση έξι ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με το 2024), ενώ το 19% ανησυχεί για «την επέκταση των πολέμων» (αύξηση έξι ποσοστιαίων μονάδων από το 2024).

Αυτό που αποκαλύπτεται, σύμφωνα με τα στελέχη του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ), είναι ότι το πραγματικό πρόβλημα της χώρας δεν είναι μόνο πολιτικό, αλλά βαθιά ψυχολογικό. Οι Έλληνες φαίνεται να ζουν «διπλωμένοι» κάτω από το βάρος του άγους, με το άγχος να είναι κυρίαρχο, ενώ η απελπισία και η αίσθηση αδυναμίας παραλύουν τις περισσότερες κοινωνικές ομάδες. Κάποιοι εκτονώνουν το άγχος τους με παραληρήματα και καταγγελίες για την ασυδοσία, όπως για παράδειγμα το παράδειγμα ενός ατόμου που πληρώνει 400 ευρώ ενοίκιο για σπίτι και βλέπει να χρεώνεται 450 ευρώ για το ενοίκιο ενός Ι.Χ. σε πάρκινγκ. Η κοινωνία δείχνει να έχει συμβιβαστεί με την παρούσα κατάσταση, έχοντας χάσει την ελπίδα για αλλαγή.

Η διαμαρτυρία, όσο και αν είναι αναγκαία για την αφύπνιση, δεν αρκεί για να οδηγήσει σε ένα νέο κοινωνικό και πολιτικό τοπίο. Η καταγγελία, ο αντισυστημισμός και οι αντιδράσεις, αν και απαραίτητες, είναι πλέον αποσπασματικές και μοιάζουν με παλαιές πρακτικές που δεν αποδίδουν. Αυτό που χρειάζεται η κοινωνία είναι μια μεγάλη κατάφαση, ένα καθολικό «ναι», γύρω από το οποίο θα συσπειρωθούν οι πλειοψηφίες. Αντί για τον διαρκή κοινωνικό «όχι», που δημιουργεί αλληλοκατηγορίες και διχόνοιες, πρέπει να αναζητήσουμε μια θετική συνεννόηση και δράση.

Η κοινωνία μας χαρακτηρίζεται σήμερα από έναν παραλυτικό φόβο για το μέλλον, που εκδηλώνεται με ανησυχίες όπως «τι θα πάθουν τα παιδιά μου αν…» ή «τι θα πάθω εγώ αν…». Αυτό οδηγεί σε μια γενικευμένη στάση υποχώρησης και παραίτησης, όπου η δράση αντικαθίσταται από τον σιωπηλό ψίθυρο του φόβου, μια στάση που θυμίζει εποχές αυταρχισμού και έλλειψης ελευθερίας.

Η υπέρβαση αυτού του φόβου και η καταπολέμηση της παραίτησης μπορεί να οδηγήσουν στην αναγέννηση μιας έννοιας που, αν και φαίνεται επιφανειακή, φέρει τεράστιο βάρος: τη «χαρά». Και μαζί της, τη «καλοσύνη». Μια κοινωνία που δεν θα αφήνει κανέναν έξω, αλλά θα χωράει όλους με την πραγματική έννοια της συμπερίληψης, όχι ως μια επιφανειακή έννοια, αλλά ως μια κοινωνία που έχει την ικανότητα να αποδέχεται και να αγαπά τα μέλη της.

Για να το επιτύχουμε αυτό, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι τα νέα είναι μπροστά μας και αν παραμείνουμε ανοιχτοί και εστιασμένοι, μπορούμε να τα αγγίξουμε και να τα βιώσουμε με τρόπο που θα μας βοηθήσει να επανακτήσουμε τη δύναμή μας.