Γράφει: ο Ν.Κυριακάκης
Η δημοσκόπηση της Metron Analysis δεν καταγράφει απλώς μια κάμψη της Νέας Δημοκρατίας. Καταγράφει κάτι βαρύτερο: τη σταδιακή αποσύνδεση της κυβερνητικής εικόνας από την κοινωνική πραγματικότητα.
Το κυβερνών κόμμα βρίσκεται στην πρόθεση ψήφου στο 21,5%, ένα ποσοστό που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως συνηθισμένη φθορά μέσης θητείας. Η Νέα Δημοκρατία εξακολουθεί να προηγείται, όμως η πρωτοκαθεδρία της έχει χάσει την παλιά της αυτοπεποίθηση. Η διαφορά από τους αντιπάλους της παραμένει υπαρκτή, το πολιτικό της βάρος όμως εμφανίζεται μειωμένο, καθώς οι ποιοτικοί δείκτες δείχνουν κοινωνική δυσφορία, θεσμική καχυποψία και οικονομική πίεση.
Το ΠΑΣΟΚ ανεβαίνει στο 11,3% στην πρόθεση ψήφου και στο 15% στην εκτίμηση ψήφου, καταγράφοντας βελτίωση της θέσης του. Η Πλεύση Ελευθερίας βρίσκεται στο 7,8%, η Ελληνική Λύση στο 7,7%, το ΚΚΕ στο 6,3%, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει χαμηλά, στο 4%. Η αδιευκρίνιστη ψήφος στο 14,9% αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα στοιχεία της μέτρησης, επειδή δείχνει ότι μεγάλο τμήμα της κοινωνίας έχει απομακρυνθεί από τις σταθερές κομματικές επιλογές και αναζητά ακόμη πολιτική έκφραση.
Η ΝΔ χάνει ύψος, η κοινωνία χάνει εμπιστοσύνη
Η εκτίμηση ψήφου δίνει στη Νέα Δημοκρατία 28,6%, στο ΠΑΣΟΚ 15%, στην Πλεύση Ελευθερίας 10,4%, στην Ελληνική Λύση 10,2%, στο ΚΚΕ 8,4% και στον ΣΥΡΙΖΑ 5,3%. Η αριθμητική υπεροχή της ΝΔ παραμένει, η πολιτική δυναμική της όμως δεν είναι εκείνη που χαρακτήριζε τα προηγούμενα χρόνια.
Η διαφορά της Νέας Δημοκρατίας από το ΠΑΣΟΚ περιορίζεται στις 13,6 μονάδες, από 17,5 τον προηγούμενο μήνα. Αυτή η μεταβολή μέσα σε έναν μόνο μήνα έχει ιδιαίτερη σημασία. Δείχνει ότι η κυβερνητική φθορά επιταχύνεται. Δείχνει επίσης ότι ο δεύτερος πόλος του πολιτικού συστήματος αρχίζει να κινείται ανοδικά, έστω και με ρυθμό που δεν αντιστοιχεί πλήρως στο μέγεθος της δυσαρέσκειας.
Το ΠΑΣΟΚ εισπράττει μέρος της φθοράς της κυβέρνησης, δίχως ακόμη να πείθει ότι συγκροτεί αυτοτελές κυβερνητικό ρεύμα. Αυτή είναι η αδυναμία του. Βελτιώνει τα ποσοστά του, παραμένει όμως σε απόσταση από την κοινωνική απαίτηση για αλλαγή. Δεν αρκεί η πτώση του αντιπάλου για να γεννηθεί εναλλακτική εξουσίας. Χρειάζεται αφήγημα, πρόταση, ηγετική βεβαιότητα και καθαρό πολιτικό στίγμα.
Η Νέα Δημοκρατία, από την άλλη πλευρά, έχει μπροστά της ένα πρόβλημα βαθύτερο από την εκλογική αριθμητική. Η μέτρηση δείχνει ότι η κοινωνία δεν ακούει πλέον με την ίδια ευκολία το κυβερνητικό αφήγημα περί σταθερότητας. Όταν το 66% των πολιτών θεωρεί ότι η χώρα κινείται προς χειρότερη κατεύθυνση και μόνο το 28% βλέπει θετική πορεία, το ζήτημα δεν είναι επικοινωνιακό. Είναι πολιτικό.
Ακόμη βαρύτερο είναι το εύρημα για την προσωπική οικονομική κατάσταση των πολιτών. Το 49% δηλώνει ότι βρίσκεται σε χειρότερη θέση, ενώ μόλις το 16% βλέπει βελτίωση. Εδώ βρίσκεται η ρίζα της φθοράς. Η κυβέρνηση μιλά για ανάπτυξη, επενδύσεις, σταθερότητα και διεθνή αξιοπιστία. Η κοινωνία μετρά λογαριασμούς, ενοίκια, σούπερ μάρκετ, καύσιμα και φόρους. Η απόσταση ανάμεσα στα δύο αυτά επίπεδα γίνεται πλέον εκλογικά ορατή.
Ακρίβεια, οικονομία και θεσμοί πιέζουν το Μαξίμου
Τα προβλήματα που αναδεικνύουν οι πολίτες έχουν σαφές πολιτικό περιεχόμενο. Η ακρίβεια βρίσκεται στο 46%, η οικονομία στο 36% και η κρίση θεσμών στο 20%. Αυτή η τριάδα συνθέτει το πραγματικό πρόβλημα της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Δεν πρόκειται μόνο για την καθημερινή οικονομική πίεση. Πρόκειται για την αίσθηση ότι η χώρα λειτουργεί με κοινωνική ανισορροπία και θεσμική αδιαφάνεια.
Η αρνητική αξιολόγηση της κυβέρνησης φτάνει στο 71%, ενώ η αρνητική αξιολόγηση του πρωθυπουργού στο 69%. Αυτά τα ποσοστά είναι πολιτικά βαριά. Δεν περιγράφουν απλή γκρίνια. Περιγράφουν κόπωση, απογοήτευση και κρίση αξιοπιστίας. Η κυβέρνηση εμφανίζεται να διατηρεί ακόμη εκλογική πρωτιά, την ώρα που χάνει το ηθικό και κοινωνικό πλεονέκτημα της διακυβέρνησης.
Η ακρίβεια λειτουργεί ως καθημερινό δημοψήφισμα. Κάθε επίσκεψη στο σούπερ μάρκετ, κάθε λογαριασμός ρεύματος, κάθε αύξηση ενοικίου, κάθε δυσκολία ενός νέου ζευγαριού να στήσει σπίτι μετατρέπεται σε πολιτική κρίση. Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει το πρόβλημα με επιδόματα και αποσπασματικές παρεμβάσεις. Η κοινωνία ζητά έλεγχο της αγοράς, δίκαιη φορολογία, μισθούς που να αντέχουν και κράτος που να επιβάλλει κανόνες.
Εξίσου κρίσιμο είναι το εύρημα για την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Το 78% θεωρεί ότι η συμμετοχή της Ελλάδας στον θεσμό ωφελεί τη χώρα, έναντι 14% που θεωρεί ότι τη βλάπτει. Η απάντηση αυτή έχει μεγάλη πολιτική σημασία. Η κοινωνία δείχνει ότι εμπιστεύεται περισσότερο έναν εξωτερικό ευρωπαϊκό μηχανισμό ελέγχου από τους εγχώριους μηχανισμούς λογοδοσίας.
Αυτό το στοιχείο πλήττει ευθέως τη γραμμή άμυνας απέναντι στις υποθέσεις που αγγίζουν ζητήματα διαφάνειας, διαχείρισης δημόσιου χρήματος και θεσμικής ευθύνης. Όταν η μεγάλη πλειοψηφία θεωρεί χρήσιμη την παρουσία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, η πολιτική σύγκρουση δεν διεξάγεται πλέον μόνο στα κόμματα. Διεξάγεται στο πεδίο της εμπιστοσύνης των πολιτών προς το κράτος.
Ο Τσίπρας επιστρέφει ως παράγοντας, το ΠΑΣΟΚ μένει στο ενδιάμεσο
Η δημοσκόπηση έχει και ένα δεύτερο πολιτικό μήνυμα: ο Αλέξης Τσίπρας παραμένει παράγοντας του πολιτικού παιχνιδιού. Το 11% δηλώνει ότι είναι πολύ πιθανό να ψηφίσει κόμμα υπό την ηγεσία του, ενώ άλλο 10% απαντά αρκετά πιθανό. Το άθροισμα αυτό δεν είναι αμελητέο. Δεν συνιστά έτοιμο πλειοψηφικό ρεύμα, δείχνει όμως υπαρκτό ακροατήριο.
Στην αυθόρμητη καταλληλότητα για πρωθυπουργός, ο Κυριάκος Μητσοτάκης παραμένει πρώτος με 26%. Ο Αλέξης Τσίπρας περνά δεύτερος με 7%, μπροστά ή δίπλα στους υπόλοιπους πολιτικούς αρχηγούς που κινούνται στο 6%. Το ουσιαστικό εύρημα, όμως, είναι ο «κανένας» στο 30%. Αυτός είναι ο πραγματικός νικητής της μέτρησης και ταυτόχρονα η πιο επικίνδυνη ένδειξη για το πολιτικό σύστημα.
Όταν ο «κανένας» προηγείται όλων, η κοινωνία δεν αναζητά απλώς εναλλαγή. Αναζητά πειστικότητα. Αναζητά πρόσωπα που να μιλούν με βάρος, κόμματα που να έχουν σχέδιο, ηγεσίες που να αντέχουν σε σύγκρουση και προτάσεις που να απαντούν στη ζωή των πολιτών.
Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται σε λεπτή θέση. Είναι δεύτερο κόμμα, ανεβαίνει, κερδίζει έδαφος, όμως δεν έχει ακόμη μετατρέψει την άνοδο σε δυναμική εξουσίας. Ο χώρος της Κεντροαριστεράς και της προοδευτικής αντιπολίτευσης παραμένει κατακερματισμένος. Η πιθανή ενεργότερη επανεμφάνιση Τσίπρα δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την εξίσωση για τη Χαριλάου Τρικούπη.
Ο ΣΥΡΙΖΑ, με 4% στην πρόθεση ψήφου και 5,3% στην εκτίμηση, συνεχίζει να κινείται σε ζώνη βαριάς πολιτικής αποδυνάμωσης. Η παλιά αξιωματική αντιπολίτευση δεν έχει ανακτήσει τον ρόλο της. Η κοινωνική δυσαρέσκεια υπάρχει, η κομματική υποδοχή της παραμένει ανοιχτή.
Το δεξιό κενό και το αρνητικό σήμα για τη ΝΙΚΗ
Στον χώρο δεξιά της Νέας Δημοκρατίας, η εικόνα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η Ελληνική Λύση βρίσκεται στο 7,7% στην πρόθεση ψήφου και στο 10,2% στην εκτίμηση ψήφου, καταγράφοντας ισχυρή παρουσία. Η Φωνή Λογικής εμφανίζεται επίσης ως πόλος υποδοχής διαμαρτυρίας από συντηρητικά και δεξιά ακροατήρια.
Για τη ΝΙΚΗ, το εύρημα είναι αρνητικό. Το 1,4% στην πρόθεση ψήφου και το 1,9% στην εκτίμηση ψήφου δείχνουν ότι το κόμμα δεν μετατρέπει ακόμη τη φθορά της ΝΔ σε εκλογική ενίσχυση. Σε ένα περιβάλλον όπου υπάρχουν δεξιές διαρροές, πατριωτική ανησυχία, θεσμική δυσπιστία και κοινωνική κόπωση, η ΝΙΚΗ δεν φαίνεται να κεφαλαιοποιεί τη συγκυρία.
Αυτό είναι πολιτικό πρόβλημα. Όταν το κυβερνών κόμμα υποχωρεί και η κοινωνία αναζητά εναλλακτικές, όποιος δεν αυξάνει την απήχησή του κινδυνεύει να μείνει εκτός βασικού κάδρου. Το κενό στα δεξιά της ΝΔ υπάρχει. Το ερώτημα είναι ποιος διαθέτει λόγο, οργάνωση, αναγνωρισιμότητα και πολιτική ορμή για να το εκφράσει.
Η μέτρηση δείχνει ότι αυτή τη στιγμή το μεγαλύτερο μέρος της δεξιάς διαμαρτυρίας κατευθύνεται προς την Ελληνική Λύση και δευτερευόντως προς άλλα σχήματα. Για τη ΝΙΚΗ, το μήνυμα είναι σαφές: η ιδεολογική ταυτότητα από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζεται πολιτική αποτελεσματικότητα, επικοινωνιακή διείσδυση, καθαρό αφήγημα και καθημερινή παρουσία στα προβλήματα των πολιτών.
Το ρήγμα της κυριαρχίας
Η Metron Analysis δεν προαναγγέλλει άμεση ανατροπή. Η Νέα Δημοκρατία παραμένει πρώτη, το ΠΑΣΟΚ παραμένει δεύτερο, οι υπόλοιπες δυνάμεις κινούνται σε κατακερματισμένο τοπίο. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η κυβερνητική κυριαρχία έχει ραγίσει.
Η κυβέρνηση εξακολουθεί να στέκεται όρθια επειδή απέναντί της δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί ενιαίο αντίπαλο ρεύμα. Αυτό είναι το βασικό της πλεονέκτημα. Η κοινωνική φθορά, όμως, είναι πραγματική. Η ακρίβεια, η οικονομική ανασφάλεια, η θεσμική δυσπιστία και η κόπωση από την εικόνα αλαζονείας διαμορφώνουν νέο πολιτικό περιβάλλον.
Το επόμενο διάστημα θα κρίνει αν η φθορά της ΝΔ θα βρει κεντρικό πολιτικό φορέα υποδοχής ή θα διαχυθεί σε αποχή, αδιευκρίνιστη ψήφο, μικρά κόμματα και αντισυστημική διαμαρτυρία. Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα. Όχι αν η κυβέρνηση φθείρεται. Φθείρεται ήδη. Το ερώτημα είναι ποιος μπορεί να μετατρέψει αυτή τη φθορά σε πολιτική αλλαγή.
Η μέτρηση της Metron Analysis είναι προειδοποίηση. Προς την κυβέρνηση, ότι η κοινωνική ανοχή στενεύει. Προς την αντιπολίτευση, ότι η δυσαρέσκεια δεν χαρίζεται σε κανέναν. Προς ολόκληρο το πολιτικό σύστημα, ότι ο πολίτης δεν αναζητά πια ωραίες λέξεις. Αναζητά κράτος, δικαιοσύνη, εισόδημα, θεσμούς και αξιοπρέπεια.
