Ιδιωτικό χρέος: Οι έξι νέες ρυθμίσεις

Με έξι παρεμβάσεις για το ιδιωτικό χρέος, το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών επιχειρεί να εμφανίσει ένα νέο πλαίσιο ρύθμισης για οφειλέτες, νοικοκυριά και επιχειρήσεις, σε μια περίοδο όπου οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις παραμένουν βαριά σκιά πάνω από την πραγματική οικονομία. Το συνολικό ιδιωτικό χρέος ξεπερνά τα 240 δισ. ευρώ, αποτυπώνοντας το βάθος ενός προβλήματος που δεν λύθηκε με τις προηγούμενες ρυθμίσεις και εξακολουθεί να πιέζει εκατομμύρια πολίτες.

Το πολυνομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή προβλέπει σταδιακή ενεργοποίηση των μέτρων από τα τέλη Ιουνίου έως και τον Σεπτέμβριο. Στον πυρήνα του βρίσκονται η διεύρυνση του εξωδικαστικού μηχανισμού, η επαναφορά ρύθμισης έως 72 δόσεων, η δυνατότητα άρσης κατασχέσεων τραπεζικών λογαριασμών, η προστασία της κύριας κατοικίας μέσω αξιοποίησης άλλης περιουσίας, η παράταση του προγράμματος για τα δάνεια σε ελβετικό φράγκο και η αύξηση του ακατάσχετου ορίου.

Η κυβέρνηση παρουσιάζει τις ρυθμίσεις ως δίχτυ προστασίας και οικονομικής επανεκκίνησης. Η πραγματική δοκιμασία, όμως, θα κριθεί στην εφαρμογή τους. Τα νοικοκυριά που βρίσκονται αντιμέτωπα με οφειλές, ακρίβεια, υψηλά επιτόκια και συρρίκνωση του διαθέσιμου εισοδήματος χρειάζονται λειτουργικές λύσεις, όχι απλώς έναν νέο κατάλογο τεχνικών παρεμβάσεων που μεταθέτουν το πρόβλημα στον χρόνο.

Ρύθμιση 72 δόσεων και εξωδικαστικός μηχανισμός

Η βασική παρέμβαση αφορά την επαναφορά της δυνατότητας ρύθμισης παλαιών οφειλών σε έως 72 μηνιαίες δόσεις. Η ρύθμιση καλύπτει χρέη που έγιναν ληξιπρόθεσμα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2023 και δεν ήταν ενταγμένα σε ρύθμιση στις 21 Απριλίου 2026. Για την ένταξη απαιτείται οι νεότερες οφειλές να έχουν εξοφληθεί ή να έχουν τακτοποιηθεί μέσω της πάγιας ρύθμισης.

Σύμφωνα με το οικονομικό επιτελείο, περισσότεροι από 1,5 εκατ. φορολογούμενοι και επιχειρήσεις μπορούν να αξιοποιήσουν το νέο πλαίσιο. Η ηλεκτρονική πλατφόρμα αναμένεται να ανοίξει στα τέλη Ιουνίου ή στις αρχές Ιουλίου, ενώ οι αιτήσεις θα μπορούν να υποβάλλονται έως το τέλος του 2026. Η ελάχιστη μηνιαία δόση ορίζεται στα 30 ευρώ και το επιτόκιο στο 5,84%.

Παράλληλα, μειώνεται από τις 10.000 στις 5.000 ευρώ το ελάχιστο ύψος οφειλής για ένταξη στον εξωδικαστικό μηχανισμό. Η αλλαγή διευρύνει το πεδίο των δικαιούχων και επιτρέπει σε μικρότερους οφειλέτες, επαγγελματίες και πολύ μικρές επιχειρήσεις να προσφύγουν σε ένα εργαλείο που μέχρι σήμερα έμενε απρόσιτο για πολλούς.

Το Υπουργείο εκτιμά ότι η παρέμβαση μπορεί να αφορά έως και ένα εκατομμύριο πολίτες και επιχειρήσεις. Το επιτόκιο των ρυθμίσεων παραμένει σταθερό στο 3%, ενώ προβλέπεται και δυνατότητα διαγραφής μέρους των οφειλών. Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει αν οι διαδικασίες θα λειτουργήσουν γρήγορα και καθαρά ή αν οι οφειλέτες θα βρεθούν ξανά μπροστά σε γραφειοκρατικά φίλτρα και καθυστερήσεις.

Κατασχέσεις, κύρια κατοικία και ακατάσχετο

Σημαντική πρόβλεψη αποτελεί η δυνατότητα άρσης κατάσχεσης τραπεζικού λογαριασμού. Οι οφειλέτες θα μπορούν να ζητούν την αποδέσμευση λογαριασμού, εφόσον έχουν εξοφλήσει τουλάχιστον το 25% της οφειλής και έχουν ρυθμίσει το υπόλοιπο ποσό. Το μέτρο στοχεύει στην επιστροφή στην οικονομική κανονικότητα για όσους αποδεικνύουν συνέπεια στην εξυπηρέτηση των υποχρεώσεών τους.

Για την κύρια κατοικία, θεσμοθετείται από τις 21 Σεπτεμβρίου 2026 η δυνατότητα διαχωρισμού της από την υπόλοιπη περιουσία του οφειλέτη μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού. Ο δανειολήπτης θα μπορεί να διατηρήσει το σπίτι στο οποίο κατοικεί, αξιοποιώντας άλλα ακίνητα ή περιουσιακά στοιχεία για την εξυπηρέτηση των χρεών του.

Ως αντάλλαγμα, προβλέπονται κούρεμα οφειλής, χαμηλότερη μηνιαία δόση και αποπληρωμή σε έως 420 δόσεις. Η ρύθμιση παρουσιάζεται ως προστατευτική, όμως μεταφέρει στην πράξη το βάρος στην ευρύτερη περιουσία του οφειλέτη. Η κύρια κατοικία διασώζεται υπό όρους, μέσα από μια διαδικασία που απαιτεί περιουσιακή επάρκεια και δυνατότητα σταθερής αποπληρωμής.

Το νομοσχέδιο προβλέπει ακόμη τρίμηνη παράταση, έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026, του προγράμματος για τα στεγαστικά δάνεια σε ελβετικό φράγκο. Η παράταση δίνει πρόσθετο χρόνο στους δανειολήπτες να εξετάσουν τη μετατροπή των δανείων τους σε ευρώ, με ευνοϊκότερους όρους και σταθερό επιτόκιο, ώστε να περιοριστεί ο συναλλαγματικός κίνδυνος που επιβάρυνε επί χρόνια τις μηνιαίες δόσεις.

Τέλος, αυξάνεται το ακατάσχετο όριο τραπεζικών λογαριασμών από τα 1.250 στα 1.600 ευρώ για οφειλές προς το Δημόσιο και τις τράπεζες. Το μέτρο ενισχύει την προστασία του διαθέσιμου εισοδήματος μισθωτών, συνταξιούχων και μικρών επαγγελματιών, σε μια περίοδο όπου η ακρίβεια εξακολουθεί να απορροφά μεγάλο μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού.

Οι έξι παρεμβάσεις δείχνουν ότι το ιδιωτικό χρέος παραμένει ανοιχτή πληγή για την οικονομία και για την κοινωνία. Η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει ένα πλαίσιο ανακούφισης, όμως το ύψος των 240 δισ. ευρώ υπενθυμίζει ότι η κρίση υπερχρέωσης δεν αντιμετωπίζεται μόνο με περισσότερες δόσεις. Χρειάζεται πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής, προστασία της κατοικίας χωρίς παγίδες και μηχανισμοί που δεν αφήνουν τον αδύναμο οφειλέτη μόνο απέναντι σε τράπεζες, funds και Δημόσιο.