Ήλιος: Η ακτινογραφία της συνταξιοδοτικής φτώχειας

Η έκθεση του συστήματος «Ήλιος» για τον Μάιο αποτυπώνει με καθαρό τρόπο τη συμπίεση των νέων συντάξεων στον ιδιωτικό τομέα και τις έντονες πιέσεις που δέχεται το εισόδημα μεγάλου μέρους των συνταξιούχων στη χώρα.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι νέες συντάξεις του ιδιωτικού τομέα είναι χαμηλότερες κατά 45,7% σε σχέση με εκείνες του Δημοσίου. Η διαφορά μεταφράζεται σε περίπου 644 ευρώ τον μήνα, καθώς η μέση νέα σύνταξη του Δημοσίου διαμορφώνεται στα 1.400 ευρώ, ενώ στον ιδιωτικό τομέα περιορίζεται στα 763 ευρώ.

Σε συνολικό επίπεδο, δηλαδή για παλαιές και νέες συντάξεις, η μέση δαπάνη για κύρια σύνταξη ανέρχεται στα 866 ευρώ, για επικουρική στα 196 ευρώ, ενώ το μέσο μέρισμα δεν ξεπερνά τα 116 ευρώ.

Η εικόνα επιβεβαιώνει τη διεύρυνση δύο παράλληλων χασμάτων. Το πρώτο αφορά τη διαφορά ανάμεσα σε παλιές και νέες συντάξεις. Το δεύτερο αφορά τη σταθερή απόκλιση μεταξύ των συντάξεων του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα. Οι μεγάλοι χαμένοι είναι οι συνταξιούχοι που προέρχονται από την ιδιωτική οικονομία.

Η εξέλιξη αυτή δεν είναι τυχαία. Οι εργαζόμενοι του ιδιωτικού τομέα υπέστησαν πιο έντονα τις συνέπειες της παρατεταμένης οικονομικής κρίσης, της απορρύθμισης της αγοράς εργασίας, των χαμηλών μισθών, της ανεργίας και του νέου τρόπου υπολογισμού των συντάξεων.

Το χάσμα Δημοσίου και ιδιωτικού τομέα

Τον Μάιο, η μέση νέα σύνταξη που απονεμήθηκε σε ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα ανήλθε μόλις στα 763 ευρώ. Αντίθετα, η μέση σύνταξη που χορηγήθηκε σε συνταξιούχους του Δημοσίου έφθασε τα 1.407,23 ευρώ.

Η απόκλιση των 644 ευρώ, που αντιστοιχεί σε ποσοστό 45,78%, παραμένει εξαιρετικά υψηλή και επιβεβαιώνει μια τάση που καταγράφεται σταθερά τα τελευταία χρόνια. Η σύνταξη του ιδιωτικού τομέα, ιδίως για όσους αποχωρούν σήμερα, διαμορφώνεται σε επίπεδα που συχνά βρίσκονται κοντά στα όρια οικονομικής ευαλωτότητας.

Το στοιχείο γίνεται ακόμη πιο ανησυχητικό επειδή η συντριπτική πλειονότητα των νέων συντάξεων αφορά ασφαλισμένους που προέρχονται από τον ιδιωτικό τομέα. Τον Μάιο απονεμήθηκαν συνολικά 18.833 νέες συντάξεις από τον ΕΦΚΑ σε εργαζόμενους, ελεύθερους επαγγελματίες και αγρότες του ιδιωτικού τομέα, έναντι μόλις 1.643 συντάξεων του Δημοσίου.

Η μνημονιακή δεκαετία άφησε βαθύ αποτύπωμα στο τελικό ύψος των συντάξεων. Οι χαμηλές αποδοχές, οι ευέλικτες μορφές απασχόλησης, τα διαστήματα ανεργίας, η αδήλωτη εργασία και η αποδυνάμωση των συλλογικών συμβάσεων μείωσαν τις συντάξιμες αποδοχές χιλιάδων ασφαλισμένων.

Αντίστοιχη πίεση υπέστησαν οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι αγρότες, οι οποίοι, λόγω περιορισμένων εισοδημάτων, επέλεγαν χαμηλότερες ασφαλιστικές κατηγορίες. Η επιλογή αυτή, αν και συχνά ήταν αναγκαστική για λόγους επιβίωσης, οδηγεί σήμερα σε χαμηλότερες συνταξιοδοτικές παροχές.

Ο νέος τρόπος υπολογισμού και οι χαμηλές αποδοχές

Καθοριστικό ρόλο παίζει και ο τρόπος υπολογισμού των νέων συντάξεων, όπως επισημαίνει η ΕΝΥΠΕΚ. Σε παλαιότερα συστήματα, μεγαλύτερη σημασία είχαν οι αποδοχές των τελευταίων ετών εργασίας. Σήμερα, η ανταποδοτική σύνταξη υπολογίζεται με βάση τον μέσο όρο των αποδοχών σε όλη τη διάρκεια του ασφαλιστικού βίου.

Αυτό σημαίνει ότι οι χαμηλοί μισθοί της περιόδου της κρίσης, οι διακοπές ασφάλισης, τα χρόνια ανεργίας και οι περίοδοι μειωμένων αποδοχών μειώνουν άμεσα το τελικό ποσό της σύνταξης.

Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται δύο διαφορετικές γενιές συνταξιούχων. Από τη μία βρίσκονται οι παλαιότεροι, οι οποίοι θεμελίωσαν δικαιώματα σε εποχές υψηλότερων μισθών και ευνοϊκότερων κανόνων. Από την άλλη βρίσκονται οι νεότεροι συνταξιούχοι, κυρίως του ιδιωτικού τομέα, που λαμβάνουν αισθητά χαμηλότερες παροχές.

Τον Μάιο, η μέση κύρια σύνταξη διαμορφώθηκε στα 865,99 ευρώ μεικτά. Περίπου 1,13 εκατομμύρια συνταξιούχοι λαμβάνουν κύρια σύνταξη έως 1.000 ευρώ, ενώ σχεδόν 265.000 συνταξιούχοι έχουν εισόδημα από σύνταξη που δεν ξεπερνά τα 500 ευρώ.

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η συνταξιοδοτική πραγματικότητα απέχει πολύ από την εικόνα σταθερότητας που συχνά προβάλλεται. Για μεγάλο μέρος των συνταξιούχων, η σύνταξη δεν επαρκεί για να καλύψει το κόστος ζωής, ειδικά σε συνθήκες ακρίβειας, αυξημένων λογαριασμών και υψηλού κόστους στέγασης.

Η έκθεση «Ήλιος» δεν καταγράφει απλώς αριθμούς. Αποκαλύπτει ένα βαθύτερο κοινωνικό πρόβλημα: ένα ασφαλιστικό σύστημα που, μετά από χρόνια κρίσης και αλλαγών, παράγει νέες συντάξεις περιορισμένης επάρκειας, ιδιαίτερα για όσους εργάστηκαν στον ιδιωτικό τομέα.

Η μεγάλη απόκλιση μεταξύ Δημοσίου και ιδιωτικού τομέα, η πίεση στους νέους συνταξιούχους και το πλήθος των χαμηλών συντάξεων συνθέτουν μια εικόνα που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με λογιστική ψυχρότητα. Αφορά την αξιοπρέπεια εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που εργάστηκαν για δεκαετίες και σήμερα βρίσκονται αντιμέτωποι με εισοδήματα που συχνά δεν καλύπτουν τις βασικές ανάγκες.