Ίμια: η μαύρη επέτειος που βαφτίστηκε «επιτυχία»

Η επέτειος των Ίμια δεν είναι απλώς μια ακόμη ημερομηνία στο ημερολόγιο της εθνικής μνήμης. Είναι μια βαθιά μαύρη επέτειος, γιατί συμπυκνώνει την πιο ωμή παραδοχή πολιτικής αδυναμίας που γνώρισε η μεταπολιτευτική Ελλάδα: την αποδοχή ότι η ασφάλεια και η κυριαρχία της χώρας δεν κρίθηκαν από το ελληνικό κράτος, αλλά εξαρτήθηκαν από τρίτους – και μάλιστα παρουσιάστηκαν εκ των υστέρων ως επιτυχία.

Τη νύχτα των Ιμίων δεν δοκιμάστηκε μόνο η επιχειρησιακή επάρκεια των Ενόπλων Δυνάμεων. Δοκιμάστηκε – και κατέρρευσε – η έννοια της κρατικής κυριαρχίας.

Η Ελλάδα, ενώ διέθετε σαφή νομικά, ιστορικά και γεωγραφικά δικαιώματα, οδηγήθηκε σε μια πρωτοφανή πολιτική επιλογή: να αποδεχθεί, υπό αμερικανική διαμεσολάβηση, μια «αποκλιμάκωση» που στην πράξη αποσύνδεσε την κυριαρχία από την κρατική βούληση.

Η κυβέρνηση του Κώστας Σημίτης φρόντισε από την πρώτη στιγμή να αναδομήσει το γεγονός επικοινωνιακά.

Αντί για εθνική ήττα, οι Έλληνες πολίτες κλήθηκαν να δουν μια «υπεύθυνη στάση», ένα κράτος που «λειτούργησε», μια κυβέρνηση που «απέτρεψε τον πόλεμο».

Η πραγματικότητα όμως ήταν πιο σκληρή: για πρώτη φορά μετά το 1974, η Ελλάδα αποδέχθηκε σιωπηρά αμφισβήτηση κυριαρχίας σε ελληνικό έδαφος.

Το δόγμα «ευχαριστούμε τους Αμερικανούς» δεν ήταν απλώς μια ατυχής φράση. Ήταν η επίσημη πολιτική παραδοχή εξάρτησης.

Ένα κράτος που εμφανίστηκε στους πολίτες του όχι ως φορέας ισχύος και αυτονομίας, αλλά ως διαχειριστής κρίσεων υπό επιτήρηση. Η εθνική ασφάλεια παρουσιάστηκε όχι ως προϊόν στρατηγικής, αποτροπής και πολιτικής βούλησης, αλλά ως αποτέλεσμα εξωτερικής διαμεσολάβησης.
Από εκείνη τη νύχτα και μετά, άνοιξε ένας δρόμος με βαριές συνέπειες. Τα Ίμια δεν «έκλεισαν» ως ζήτημα· μετατράπηκαν σε γκρίζο προηγούμενο. Η Τουρκία κατανόησε ότι η αμφισβήτηση δεν τιμωρείται, αλλά ανταμείβεται με διάλογο υπό πίεση. Η έννοια των «γκρίζων ζωνών» δεν γεννήθηκε στα χαρτιά της τουρκικής διπλωματίας· νομιμοποιήθηκε πολιτικά εκείνη τη νύχτα, με ελληνική συναίνεση και διεθνή ανοχή.

Η πιο βαριά διάσταση της επετείου δεν είναι στρατιωτική. Είναι θεσμική και ψυχολογική. Ένα μεγάλο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας εκπαιδεύτηκε να θεωρεί φυσιολογικό ότι σε κρίσιμες στιγμές «δεν αποφασίζουμε εμείς». Ότι η ειρήνη αγοράζεται με υποχωρήσεις, και η αποφυγή της σύγκρουσης βαφτίζεται επιτυχία, ακόμη κι όταν συνοδεύεται από απώλεια κυριαρχίας και εθνικής αξιοπρέπειας.

Τα Ίμια δεν είναι απλώς παρελθόν. Είναι παρόν και μέτρο σύγκρισης. Κάθε φορά που η Ελλάδα αποφεύγει να κατονομάσει παραβιάσεις, κάθε φορά που μετατρέπει την υποχώρηση σε «ρεαλισμό», κάθε φορά που η εξωτερική πολιτική εκχωρείται σε συμμάχους αντί να ασκείται, η σκιά των Ιμίων επιστρέφει.

Γι’ αυτό και η επέτειος δεν προσφέρεται για ωραιοποιήσεις. Δεν είναι ημέρα «ψυχραιμίας» και «υπευθυνότητας». Είναι ημέρα αυτοκριτικής και μνήμης. Μνήμης για τους αξιωματικούς που χάθηκαν. Και αυτοκριτικής για ένα πολιτικό σύστημα που επέλεξε να διαχειριστεί την ήττα αντί να την αποτρέψει – και κατόπιν να τη σερβίρει ως επιτυχία.

Η αλήθεια των Ιμίων είναι απλή και αμείλικτη: εκείνη τη νύχτα, το ελληνικό κράτος δεν στάθηκε στο ύψος των προσδοκιών των Ελλήνων. Και όσο αυτή η αλήθεια παραμένει θαμμένη κάτω από επικοινωνιακά αφηγήματα, τόσο η επέτειος θα παραμένει μαύρη.