Ιράν: Νέο επιθετικό δόγμα για αντιπαράθεση με ΗΠΑ

Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών, υπό την ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ιδιαίτερα περίπλοκη κατάσταση στην προσπάθειά της να τερματίσει τη στ военную αναμέτρηση που η ίδια πυροδότησε πριν από περίπου έξι μήνες. Ο Αμερικανός πρόεδρος επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δηλώσεις περί επιθυμίας της Τεχεράνης για διαπραγμάτευση και σε απειλές για επανάληψη στρατιωτικών πληγμάτων, σε μια προσπάθεια να αποκλιμακώσει την ένταση.

Εν μέσω αυτής της αβεβαιότητας, η σκληροπυρηνική ηγεσία του Ιράν φαίνεται να έχει χαράξει τη δική της πορεία, υιοθετώντας μια πιο επιθετική στρατηγική που συνδυάζει αμυντικές τακτικές με επιθετικές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με ανώτερο Ιρανό αξιωματούχο που επικαλείται το CNN, το νέο δόγμα δίνει έμφαση στην ενεργητική αντιμετώπιση των απειλών, σε μια προσπάθεια να ανατραπεί η υφιστάμενη ισορροπία δυνάμεων.

Η εξέλιξη αυτή λαμβάνει χώρα σε μια κρίσιμη συγκυρία, καθώς το Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ των δύο χωρών, που είχε ως στόχο τον τερματισμό των εχθροπραξιών, φαίνεται να έχει λήξει. Παράλληλα, ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ παραμένει ένα διαρκές σημείο τριβής, με το Ιράν να θεωρεί ότι διαθέτει πλέον τα στρατιωτικά μέσα για να αποσπάσει παραχωρήσεις από την Ουάσινγκτον.

Αναδιοργάνωση της Ηγεσίας και Νέο Στρατιωτικό Δόγμα

Το έναυσμα για αυτή τη στρατηγική στροφή δόθηκε μέσω διαταγμάτων που εξέδωσε ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, την περασμένη εβδομάδα. Τα διατάγματα αυτά αναδιοργανώνουν πλήρως την ηγεσία ασφαλείας της χώρας, με στόχο την ενίσχυση της επιθετικής της ικανότητας. Ο σύμβουλος του Χαμενεΐ, Μοχαμάντ Μοχμπέρ, προχώρησε σε μια ιδιαίτερα σκληρή δήλωση, υποστηρίζοντας ότι η μετατόπιση του πολέμου σε επιθετική στάση, εφόσον δεν ικανοποιηθούν οι όροι της Τεχεράνης, θα μεταβάλει άρδην την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Μοχσέν Ρεζάι ανέλαβε τη θέση του επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας. Ο Ρεζάι, ο οποίος προέρχεται από την πτέρυγα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), πρεσβεύει την άποψη ότι μόνο μέσω της συνέχισης των μαχών και της άσκησης πίεσης μπορεί να επιτευχθεί μια συμφέρουσα συμφωνία. Ο Σίνα Αζοντί, επίκουρος καθηγητής Πολιτικής της Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο Τζορτζ Ουάσινγκτον, ανέφερε στο CNN ότι η συγκεκριμένη παράταξη πιστεύει ακράδαντα πως ο μόνος τρόπος για να αποσπαστούν παραχωρήσεις είναι η πρόκληση πόνου στον Ντόναλντ Τραμπ.

Η επιβεβαίωση του Αχμάντ Βαχίντι ως επικεφαλής των IRGC συνοδεύτηκε από ρητή εντολή για αύξηση της ετοιμότητας για ισχυρές επιθετικές επιχειρήσεις. Ο Χαμιντρεζά Αζιζί του Ινστιτούτου Clingendael εκτιμά ότι η εντολή αυτή ήταν σαφής και αποσκοπούσε στην αναθεώρηση της ιρανικής στρατιωτικής στρατηγικής προς μια πιο διεκδικητική κατεύθυνση. Λίγες ημέρες αργότερα, ο πολιτικός υπαρχηγός των IRGC, ταξίαρχος Γιαντολάχ Τζαβανί, δήλωσε στο πρακτορείο Fars ότι οι ενέργειες του Ιράν είναι αμυντικές, αλλά δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο να λάβουν επιθετικό χαρακτήρα στο μέλλον.

Οι IRGC φαίνεται να επικεντρώνονται στην ανάπτυξη της ικανότητας για επιχειρήσεις σε εχθρικό έδαφος. Ο σύμβουλος του Βαχίντι, Μοχαμάντ Ρεζά Ναγκντί, τόνισε στον κρατικό ραδιοτηλεοπτικό φορέα IRIB την ανάγκη να είναι σε θέση να μεταφέρουν τις επιχειρήσεις στο έδαφος του εχθρού, όποτε αυτό διαταχθεί, με έξυπνο, επιλεκτικό και στοχευμένο τρόπο. Αυτό συνεπάγεται την εκ νέου στόχευση αμερικανικών στ военных εγκαταστάσεων στην περιοχή, με τη χρήση μιας νέας γενιάς ευέλικτων βαλλιστικών πυραύλων και καινοτόμων drones.

Ανθεκτικότητα και Ασύμμετρες Απειλές

Το καθεστώς της Τεχεράνης φαίνεται να έχει αντλήσει αυτοπεποίθηση από την ανθεκτικότητά του απέναντι στα πλήγματα που δέχτηκε. Ο H.A. Hellyer, ανώτερος ερευνητής στο Royal United Services Institute του Λονδίνου, επισημαίνει ότι το καθεστώς άντεξε το σφυροκόπημα και πλέον επιδιώκει να μετατρέψει αυτή την ανθεκτικότητα σε μόνιμο πολιτικό πλεονέκτημα. Ο Trita Parsi του Quincy Institute υποστηρίζει ότι το Ιράν συζητά ανοιχτά το ενδεχόμενο να περάσει στην επίθεση, θεωρώντας ότι διαθέτει το στρατιωτικό πλεονέκτημα και επιδιώκοντας να ελέγξει τον χρόνο και τη γεωγραφία του πολέμου.

Στο πλαίσιο αυτού του επιθετικού δόγματος εντάσσονται και οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια που αναχωρούν από τον Κόλπο, με στόχο τη διατήρηση των τιμών του πετρελαίου σε υψηλά επίπεδα. Αρκετά πλοία που διαχειρίζεται η κρατική εταιρεία ADNOC των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων έχουν στοχοποιηθεί τις τελευταίες εβδομάδες. Παράλληλα, αξιωματούχοι των IRGC έχουν μιλήσει ανοιχτά για το ενδεχόμενο σαμποτάζ των υποθαλάσσιων καλωδίων επικοινωνίας στον Κόλπο, ως μια ακόμη μορφή ασύμμετρου πολέμου.

Μακροπρόθεσμα, οι αναλυτές εκτιμούν ότι το Ιράν ενδέχεται να μετατοπίσει τις προτεραιότητές του, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στις δικές του δυνατότητες σε πυραύλους και drones, παρά στον παραδοσιακό «Άξονα της Αντίστασης». Ο Αζιζί επισημαίνει ότι οι ενδείξεις μιας στροφής προς μια προληπτική προσέγγιση είναι ήδη ορατές, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η Τεχεράνη θα εγκαταλείψει τους πληρεξουσίους της.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η επίσκεψη του διοικητή της Δύναμης Κουντς, Εσμαΐλ Καανί, στη Βαγδάτη, την ώρα που η νέα ιρακινή κυβέρνηση, υπό την πίεση των ΗΠΑ, εξετάζει τον αφοπλισμό των υποστηριζόμενων από το Ιράν πολιτοφυλακών. Το Ιράκ παραμένει ένα κρίσιμο πεδίο αντιπαράθεσης, με το Ιράν να έχει ασκήσει σημαντική επιρροή εκεί από το 2003.

Η Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να βρεθεί σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση, αν το Ιράν και οι σύμμαχοί του περάσουν όλοι στην επίθεση. Το Ιράν συνεχίζει να επενδύει στην παροχή τεχνογνωσίας στους Χούθι, οι οποίοι με τη σειρά τους παρέχουν συμβουλές στις ιρακινές πολιτοφυλακές. Ωστόσο, ο βασικός στόχος της ανανεωμένης ηγεσίας είναι η οικοδόμηση μιας πιο ευέλικτης πολεμικής μηχανής με κεντρική διοίκηση.

Ο Ναγκντί υπογράμμισε ότι αυτός ο μετασχηματισμός στον αμυντικό τομέα επιβάλλεται από τις τρέχουσες συνθήκες, ώστε το Ιράν να μην περιορίζεται απλώς στη διατήρηση της ύπαρξής του. Το καθεστώς αισθάνεται ότι έχει την πρωτοβουλία των κινήσεων. Ο Hellyer σημειώνει ότι η διακήρυξη μιας πιο επιθετικής στάσης απευθύνεται τόσο στους γείτονες στον Κόλπο και τις ΗΠΑ, όσο και στο εσωτερικό ακροατήριο, αποτελώντας μια έκφραση αυτοπεποίθησης που είναι ταυτόχρονα ψυχολογική και στρατιωτική.