Η Ισπανία άνοιξε την Πέμπτη τη διαδικασία μαζικής νομιμοποίησης παράτυπων μεταναστών, μια απόφαση που αποκτά άμεσα ευρωπαϊκή διάσταση, καθώς μπορεί να επηρεάσει συνολικά τον χώρο Σένγκεν, μαζί και την Ελλάδα.
Το μέτρο αφορά σχεδόν 800.000 άτομα και προωθείται μέσω βασιλικού διατάγματος, επιλογή που επιτρέπει στην κυβέρνηση του σοσιαλιστή πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ να κινηθεί χωρίς την κλασική κοινοβουλευτική διαδικασία, σε μια περίοδο κατά την οποία δεν διαθέτει σταθερή πλειοψηφία στη Βουλή.
Η απόφαση προκαλεί έντονες αντιδράσεις, καθώς έρχεται σε διαφορετική κατεύθυνση από τη γενικότερη ευρωπαϊκή πολιτική για το μεταναστευτικό. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναθεωρεί το πλαίσιο διαχείρισης της παράτυπης μετανάστευσης, με στόχο την ταχύτερη επιστροφή όσων δεν δικαιούνται παραμονή, ενώ αρκετά κράτη-μέλη ζητούν αυστηρότερο έλεγχο των συνόρων.
Πρωτοφανείς όροι για τη νομιμοποίηση
Η Ισπανία έχει προχωρήσει και στο παρελθόν σε νομιμοποιήσεις μεταναστών, όμως οι νέες προϋποθέσεις θεωρούνται ιδιαίτερα διευρυμένες. Οι ενδιαφερόμενοι δεν υποχρεούνται να παρουσιάσουν σύμβαση εργασίας ή επίσημη δέσμευση πρόσληψης. Αρκεί να αποδείξουν ότι διέμεναν στη χώρα τουλάχιστον πέντε μήνες πριν από την 1η Ιανουαρίου 2026.
Κατόπιν γνωμοδότησης του ισπανικού Συμβουλίου της Επικρατείας, προστέθηκε την τελευταία στιγμή η υποχρέωση προσκόμισης λευκού ποινικού μητρώου από τη χώρα καταγωγής. Το σημείο αυτό προκαλεί επιφυλάξεις, καθώς πολλά κράτη προέλευσης αδυνατούν να συνεργαστούν αποτελεσματικά σε τέτοιες διαδικασίες, ιδίως όταν πρόκειται για εκατοντάδες χιλιάδες αιτήσεις.
Ο Νικολά Πουβρό-Μοντί, διευθυντής του γαλλικού think tank Μετανάστευσης και Δημογραφίας, επισημαίνει ότι η πρακτική εφαρμογή της απαίτησης για ποινικά μητρώα παραμένει εξαιρετικά δύσκολη, καθώς δεν είναι σαφές πώς θα εξασφαλιστεί η μαζική έκδοση των σχετικών πιστοποιητικών από χώρες με περιορισμένη διοικητική συνεργασία.
Οικογενειακή επανένωση και ευρωπαϊκές συνέπειες
Πέρα από τους σχεδόν 800.000 άμεσους δικαιούχους, η ισπανική πολιτική αναμένεται να ανοίξει δρόμο και για τα μέλη των οικογενειών τους. Μέσω της διαδικασίας οικογενειακής επανένωσης, όπως προβλέπεται από το ευρωπαϊκό Δίκαιο, συγγενείς των νομιμοποιημένων προσώπων θα μπορούν να μεταβούν στην Ισπανία και κατ’ επέκταση να αποκτήσουν πρόσβαση στην Ευρώπη.
Ο Φρανσίσκο, δικηγόρος και μέλος του ισπανικού κόμματος Vox, υποστηρίζει ότι η πρωτοβουλία στέλνει προς τις χώρες προέλευσης μήνυμα ενθάρρυνσης της παράτυπης μετανάστευσης, καθώς μετατρέπει την παράνομη είσοδο και διαμονή σε προθάλαμο θεσμικής αναγνώρισης.
Η ανησυχία δεν περιορίζεται στην Ιβηρική Χερσόνησο. Ο ευρωβουλευτής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος Φρανσουά Ξαβιέ Μπελαμί προειδοποιεί ότι οι συνέπειες της ισπανικής απόφασης θα αγγίξουν ολόκληρη την Ευρώπη, κάνοντας λόγο για πολιτική επιλογή που επιβραβεύει την παρανομία και αποδυναμώνει την έννοια του κράτους δικαίου.
Η διάσταση του χώρου Σένγκεν
Ο ίδιος είχε ήδη επισημάνει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ότι πρόσωπα που εισήλθαν παράτυπα στην Ισπανία θα μπορούν στη συνέχεια να μετακινούνται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η ισπανική άδεια παραμονής δεν παρέχει αυτομάτως δικαίωμα εγκατάστασης σε κράτη όπως η Ελλάδα, επιτρέπει όμως την ελεύθερη κυκλοφορία εντός του χώρου Σένγκεν.
Σύμφωνα με τον διευθυντή του think tank Μετανάστευσης και Δημογραφίας, η Γαλλία αναμένεται να είναι η πρώτη χώρα που θα δεχθεί τις άμεσες πιέσεις από την εφαρμογή της πολιτικής αυτής. Αν και μεγάλο μέρος των μεταναστών που θα νομιμοποιηθούν προέρχεται από τη Λατινική Αμερική, τα τελευταία χρόνια αυξάνονται οι ροές προς την Ισπανία από το Μαγκρέμπ και την Υποσαχάρια Αφρική.
Η ισπανική απόφαση εντάσσεται πλέον στον ευρύτερο ευρωπαϊκό διάλογο για τη μετανάστευση, την ασφάλεια των συνόρων, τη λειτουργία της Σένγκεν και τα όρια της εθνικής πολιτικής όταν οι συνέπειές της επηρεάζουν άμεσα και τα υπόλοιπα κράτη-μέλη.
