Ιστορική αναγνώριση σεξουαλικής βίας στην Κύπρο

Σε μια κίνηση ιστορικής σημασίας, η ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου υιοθέτησε ένα ψήφισμα που εντάσσει επισήμως τη σεξουαλική βία που υπέστησαν οι Κύπριες κατά τη διάρκεια της τουρκικής εισβολής του 1974 στην ευρωπαϊκή ιστορική μνήμη. Το ψήφισμα, το οποίο εκπονήθηκε από την Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων (FEMM), εγκρίθηκε με συντριπτική πλειοψηφία 575 ψήφων υπέρ, 33 κατά και 43 αποχές, με εισηγήτρια την Ελεονώρα Μελέτη (ΕΛΚ/Νέα Δημοκρατία).

Το κείμενο του ψηφίσματος είναι σαφές και κατηγορηματικό, καθώς καταδικάζει με τον πιο έντονο τρόπο τη στρατιωτική εισβολή και τη συνεχιζόμενη παράνομη κατοχή εδαφών της Κυπριακής Δημοκρατίας από την Τουρκία. Η ενέργεια αυτή χαρακτηρίζεται ως σοβαρή παραβίαση του διεθνούς δικαίου, η οποία αποτελεί διαρκές εμπόδιο για την ειρήνη, τη σταθερότητα και την ομαλή εξέλιξη των σχέσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Τουρκίας.

Αναγνώριση των συνεπειών και των εγκλημάτων πολέμου

Το ψήφισμα προχωρά σε μια ρητή και λεπτομερή αναγνώριση των ειδικών και μακροχρόνιων συνεπειών που υπέστησαν οι Κύπριες γυναίκες και τα κορίτσια. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η χρήση της σεξουαλικής βίας ως όπλο πολέμου, διάφορες μορφές σεξουαλικής εκμετάλλευσης, η βίαιη εκτόπιση από τις εστίες τους, η διάλυση οικογενειακών δεσμών και η ευρύτερη κοινωνική, οικονομική και ψυχολογική βλάβη που υπέστησαν. Τονίζεται με έμφαση ότι η Τουρκία φέρει συνεχιζόμενη ευθύνη βάσει του διεθνούς δικαίου για αυτές τις παραβιάσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν σοβαρές παραβιάσεις των Συμβάσεων της Γενεύης. Ως εκ τούτου, η Άγκυρα οφείλει να παράσχει πλήρη αποκατάσταση στα θύματα, που περιλαμβάνει αποκατάσταση, αποζημίωση, ικανοποίηση και εγγυήσεις μη επανάληψης.

Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καλεί όλα τα κράτη-μέλη να εξασφαλίσουν αποτελεσματική και ολιστική αποζημίωση για όλα τα θύματα έμφυλης και σεξουαλικής βίας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάγκη για επείγουσα επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για την επίλυση του Κυπριακού ζητήματος, με βάση το μοντέλο μιας διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, όπως ορίζεται στα σχετικά ψηφίσματα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.

Από την αφάνεια στην αναγνώριση και την απαίτηση για δικαιοσύνη

Το κείμενο του ψηφίσματος υπογραμμίζει ότι οι εμπειρίες, το θάρρος και η αντοχή των Κυπρίων γυναικών και κοριτσιών παρέμειναν για δεκαετίες αόρατα και υποτιμημένα σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Με την υιοθέτηση του ψηφίσματος, οι γυναίκες αυτές αναγνωρίζονται πλέον ως βασικοί φορείς αντίστασης, αλληλεγγύης και οικοδόμησης ειρήνης. Μάλιστα, τίθεται ως απαράβατη προϋπόθεση για κάθε μελλοντική πολιτική διαδικασία που αφορά το μέλλον του νησιού η ουσιαστική συμμετοχή των γυναικών, σύμφωνα με το ψήφισμα 1325 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά επίσης την εφαρμογή στοχευμένων ψυχοκοινωνικών πολιτικών για τις γυναίκες και τα κορίτσια που υπέστησαν εκτόπιση και βία, αναγνωρίζοντας τη μακροπρόθεσμη φτώχεια, τον κοινωνικό αποκλεισμό και το στίγμα που συνδέονται με τη σεξουαλική βία σε συνθήκες σύγκρουσης. Ενθαρρύνεται η ανάδειξη μνημείων, όπως το Μνημείο Γυναικών Θυμάτων Σεξουαλικής Βίας στη Λευκωσία, και καλούνται τα κράτη-μέλη με αντίστοιχες εμπειρίες να σπάσουν τη σιωπή, να καταγράψουν ειδικά τις παραβιάσεις κατά γυναικών και κοριτσιών και να θεσπίσουν μηχανισμούς αποζημίωσης.

Σε μια προσπάθεια πλήρους τεκμηρίωσης των εγκλημάτων, το ψήφισμα καλεί τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ να ερευνήσει τα αρχεία για να τεκμηριώσει τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν στην Κύπρο. Παράλληλα, ενθαρρύνει την ΕΕ και τα κράτη-μέλη να θεσπίσουν μηχανισμούς αποζημίωσης για τα θύματα σεξουαλικής βίας, σύμφωνα με την Οδηγία για τα δικαιώματα των θυμάτων. Ζητείται, ακόμη, η διοργάνωση πανευρωπαϊκής εκστρατείας ευαισθητοποίησης για τη σεξουαλική βία σε συγκρούσεις, η διεξαγωγή δημόσιας ακρόασης με επιζώσες από την Κύπρο και άλλες συγκρούσεις, η ενίσχυση των νομικών πλαισίων στην Κύπρο για την απονομή δικαιοσύνης με επίκεντρο τα θύματα και η αυξημένη χρηματοδότηση για το έργο της Επιτροπής Αγνοουμένων.

Παρεμβάσεις και αντιδράσεις στην Ευρωβουλή

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης στην ολομέλεια, η εισηγήτρια Ελεονώρα Μελέτη κάλεσε τους συναδέλφους της να στηρίξουν την ιστορία πίσω από το ψήφισμα και όχι απλώς ένα ψήφισμα για την Κύπρο. Αποκάλυψε ότι οι γυναίκες που συνάντησε η αποστολή της επιτροπής FEMM στη Λευκωσία έσπασαν τη σιωπή τους για πρώτη φορά μετά από 51 χρόνια, και ότι ανάμεσά τους υπήρχαν ανήλικα κορίτσια, έγκυες, μητέρες και γιαγιάδες. Στο περιθώριο της ψηφοφορίας, ανέφερε ότι τα θύματα σεξουαλικής βίας του 1974 υπολογίζονται από 700 έως 1.500 άτομα, συμπεριλαμβανομένων γυναικών, ανδρών και παιδιών, ενώ από τις επιζώσες μόνο 80 λαμβάνουν σήμερα κρατική στήριξη. Η κ. Μελέτη τόνισε χαρακτηριστικά ότι δόθηκε μια υπόσχεση πως ο πόνος αυτών των γυναικών και το συλλογικό τραύμα των Κυπρίων δεν θα παραμείνει ούτε βουβό ούτε αόρατο.

Ο ευρωβουλευτής Λουκάς Φουρλάς (ΕΛΚ, Κύπρος) μίλησε για μια νίκη των ίδιων των γυναικών που βρήκαν τη δύναμη να μιλήσουν, προσθέτοντας ότι η απόφαση δημιουργεί ένα σημαντικό προηγούμενο για την αναγνώριση της έμφυλης και σεξουαλικής βίας σε ένοπλες συρράξεις παγκοσμίως. Από την πλευρά του, ο Γιώργος Γεωργίου (Αριστερά/ΑΚΕΛ, Κύπρος) υπογράμμισε ότι ο βιασμός δεν έχει χρώμα, φυλή ή θρησκεία και ζήτησε ο κοινός πόνος να γίνει μοχλός δικοινοτικής συνεργασίας. Αξιοσημείωτη ήταν η στάση της Γερμανίδας ευρωβουλευτού Ίρμχιλντ Μποσντορφ (AfD/ESN), η οποία καταψήφισε χαρακτηρίζοντας την ψηφοφορία ακατανόητη, ενώ η Αφροδίτη Λατινοπούλου (Patriots for Europe, Ελλάδα) άσκησε κριτική από διαφορετική οπτική γωνία, αναφορικά με τη στάση των συναδέλφων της απέναντι στην Άγκυρα, δεδομένης της συνεχιζόμενης διαδικασίας ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ.

Αντίδραση από την τουρκοκυπριακή πλευρά

Η αντίδραση από την τουρκοκυπριακή πλευρά ήταν άμεση και έντονη. Το λεγόμενο υπουργείο Εξωτερικών των κατεχομένων χαρακτήρισε το ψήφισμα ως εκδήλωση της μεροληπτικής και πολιτικά υποκινούμενης προσέγγισης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, καταγγέλλοντας ότι διαστρεβλώνει την τουρκική στρατιωτική επέμβαση του 1974, επαναλαμβάνοντας το γνώριμο επιχείρημα περί εγγυήτριας δύναμης. Το ψήφισμα αυτό αποτελεί προϊόν διερευνητικής αποστολής της επιτροπής FEMM στην Κύπρο, που πραγματοποιήθηκε από τις 26 έως τις 28 Μαΐου 2025, όπου επιζώσες κατέθεσαν σε κεκλεισμένων των θυρών συνεδρίαση στη Λευκωσία, ανταποκρινόμενες σε πρωτοβουλία του Λουκά Φουρλά. Η επιτροπή FEMM είχε εγκρίνει το κείμενο στις 3 Ιουνίου με 28 ψήφους υπέρ, 4 κατά και μία αποχή, ενώ τον Μάρτιο ο κ. Φουρλάς είχε παραδώσει τη σχετική έκθεση στον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, στη Νέα Υόρκη.