Ιστορική στροφή της Κούβας στην οικονομία της αγοράς

Σε μια κίνηση που χαρακτηρίζεται ως ιστορική στροφή για το κομμουνιστικό καθεστώς, το κοινοβούλιο της Κούβας υιοθέτησε ομόφωνα, την Πέμπτη, ένα ευρύτατο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων που στοχεύει στην ενσωμάτωση στοιχείων της οικονομίας της αγοράς. Η απόφαση αυτή έρχεται σε μια περίοδο που η νήσος αντιμετωπίζει μια βαθιά οικονομική κρίση, η οποία επιδεινώνεται από την εντεινόμενη πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών.

Τα περισσότερα από 400 μέλη του κοινοβουλίου κλήθηκαν να ψηφίσουν για 176 προτάσεις που καλύπτουν διάφορους τομείς της οικονομίας, όπως παρουσιάστηκαν νωρίτερα από τον πρωθυπουργό Μανουέλ Μαρέρο. Η ψηφοφορία, που μεταδόθηκε ζωντανά από την κρατική τηλεόραση, ήταν τυπική, καθώς η έγκριση δόθηκε με ανάταση των χεριών, υπογραμμίζοντας την ομοφωνία του πολιτικού συστήματος.

Το πακέτο των μεταρρυθμίσεων περιλαμβάνει σημαντικές αλλαγές στην οργάνωση τόσο των ιδιωτικών όσο και των κρατικών επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζών και των τουριστικών φορέων. Παράλληλα, επηρεάζει τη γεωργία, τις ξένες επενδύσεις, το φορολογικό σύστημα, τους μισθούς και την αγορά συναλλάγματος. Ο οικονομολόγος Ντανιέλ Τοράλμπας, με έδρα το Λονδίνο, χαρακτήρισε το πρόγραμμα ως το πιο βαθύ που έχει ανακοινωθεί τα τελευταία 70 χρόνια, από τη νίκη της επανάστασης του 1959.

Από την επανάσταση του Φιδέλ Κάστρο, μεγάλες και μικρές επιχειρήσεις, ακόμα και οικογενειακές, είχαν εθνικοποιηθεί. Παρότι υπήρξαν προηγούμενες κινήσεις χαλάρωσης του σοσιαλιστικού δόγματος, καμία δεν είχε αμφισβητήσει τα θεμέλια της κεντρικά σχεδιασμένης οικονομίας. Το 2021, για πρώτη φορά μετά από μισό αιώνα, επιτράπηκε η λειτουργία μικρών και μεσαίων ιδιωτικών επιχειρήσεων, με έως 100 εργαζόμενους, σε μια προσπάθεια αντιμετώπισης της κρίσης και της κοινωνικής δυσαρέσκειας. Σήμερα, αυτές οι επιχειρήσεις ξεπερνούν τις 10.000 και απασχολούν το ένα τρίτο του ενεργού πληθυσμού.

Δραστικές αλλαγές και νέες προοπτικές

Οι νέες μεταρρυθμίσεις προβλέπουν τη μετατροπή κρατικών επιχειρήσεων σε ιδιωτικές ανώνυμες εταιρείες, την έγκριση λειτουργίας ιδιωτικών εταιρειών με περισσότερους από 100 εργαζόμενους, τη συμμετοχή ξένων κεφαλαίων στον ιδιωτικό τομέα και τη δυνατότητα ανοίγματος τραπεζικών λογαριασμών σε ξένο νόμισμα. Τομείς όπως η γεωργία, ο τουρισμός, η τραπεζική και η αγορά συναλλάγματος, που μέχρι πρότινος ελέγχονταν αποκλειστικά από το κράτος, ανοίγουν πλέον σε ιδιωτικές και ξένες επενδύσεις.

Οι πολίτες της Κούβας θα έχουν τη δυνατότητα να ιδρύσουν ιδιωτική εταιρεία και να συμμετέχουν σε άλλες, ενώ θα επιτραπούν επιχειρησιακές διαπραγματεύσεις για τους μισθούς. Ο κ. Τοράλμπας τόνισε ότι σκοπός είναι να μεγεθυνθεί ο ρόλος του ιδιωτικού τομέα, προωθώντας δραστικές αλλαγές και όχι απλό ρετουσάρισμα της πρόσοψης.

Παρά το εύρος των αλλαγών, δεν έχει ανακοινωθεί κάποιο συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα εφαρμογής, ενώ το πολιτικό σύστημα, με κυρίαρχο το Κομμουνιστικό Κόμμα, δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση. Ο πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ, μετά την ψηφοφορία, δήλωσε ότι οι μεταρρυθμίσεις στοχεύουν στη διόρθωση λαθών, αλλά πάντα στο πλαίσιο της υπεράσπισης του σοσιαλισμού.

Η Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος είχε ήδη δώσει το πράσινο φως για το πακέτο μεταρρυθμίσεων, αν και για ορισμένες δεν υπήρχε απόλυτη συναίνεση. Ο πρώην πρόεδρος Ραούλ Κάστρο, 95 ετών, που διατηρεί μεγάλη επιρροή, έκανε σαφές ότι εγκρίνει τις αλλαγές.

Οι ανακοινώσεις αυτές συμπίπτουν με την πολιτική μέγιστης πίεσης που ασκεί ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στη νήσο, η οποία τους τελευταίους πέντε μήνες βρίσκεται αντιμέτωπη με πετρελαϊκό αποκλεισμό. Ο αποκλεισμός αυτός έχει ωθήσει την οικονομία της Κούβας, που υφίσταται αμερικανικό εμπάργκο από το 1962, στα πρόθυρα της κατάρρευσης, με γενικευμένες διακοπές ηλεκτροδότησης και σοβαρές ελλείψεις σε τρόφιμα, καύσιμα, πόσιμο νερό και φάρμακα.

Η Ουάσιγκτον δεν κρύβει την επιθυμία της για αλλαγή του οικονομικού μοντέλου, αν όχι του καθεστώτος, στη νήσο. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, σχολίασε ότι αν ληφθούν έξυπνες αποφάσεις, θα μπορούσε να υπάρξει πολύ καλύτερη σχέση με την Κούβα, σε συνέχεια της υπογραφής συμφωνίας-πλαισίου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή.