KAAN απέναντι στο F-35: Τουρκικές φιλοδοξίες και το χάσμα επιχειρησιακής ωριμότητας

Το τουρκικό KAAN σχεδιάζεται ως δικινητήριο μαχητικό πέμπτης γενιάς, με δυνατότητες χαμηλής παρατηρησιμότητας, εσωτερική μεταφορά οπλισμού και προβλεπόμενη μέγιστη ταχύτητα Mach 1,8. Η Άγκυρα επιδιώκει την ανάπτυξη μιας πλατφόρμας για αποστολές αεροπορικής υπεροχής και πλήγματα σε βάθος, με φιλοδοξία να αποκτήσει δυνατότητες αντίστοιχης κατηγορίας με εκείνες του αμερικανικού F-35.

Η βελγική ιστοσελίδα ArmyRecognition εξετάζει τα χαρακτηριστικά των δύο αεροσκαφών, διευκρινίζοντας ότι η σύγκριση αφορά κυρίως σχεδιαστικές επιλογές και επιδιωκόμενες δυνατότητες. Το KAAN βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη και πτητικές δοκιμές, ενώ το F-35 έχει επιχειρησιακή παρουσία μεγάλης κλίμακας και έχει χρησιμοποιηθεί σε πολεμικές επιχειρήσεις.

Το τουρκικό πρόγραμμα περνά σε επόμενο στάδιο μέσα στο 2026. Η Turkish Aerospace ανακοίνωσε στις αρχές Οκτωβρίου ότι ολοκληρώθηκαν οι έλεγχοι συστημάτων στο πρωτότυπο P1, με τις δοκιμαστικές πτήσεις να αναμένονται μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Ταυτόχρονα, προχωρούν η συναρμολόγηση και οι δοκιμές του P2.

Στις προηγούμενες δοκιμές εδάφους περιλαμβάνονταν έλεγχοι τροχοδρόμησης. Τα P1 και P2 διαθέτουν εξελιγμένη αρχιτεκτονική συστημάτων σε σχέση με το αρχικό αεροσκάφος επίδειξης, το οποίο πραγματοποίησε την παρθενική του πτήση το 2024.

Για την Τουρκική Πολεμική Αεροπορία, το εγχείρημα έχει σημασία που υπερβαίνει την αντικατάσταση παλαιότερων F-16. Βασική επιδίωξη είναι ο εθνικός έλεγχος του σχεδιασμού, του λογισμικού αποστολής, των αισθητήρων και των συστημάτων ηλεκτρονικού πολέμου. Στον ίδιο στόχο εντάσσεται η δυνατότητα ενσωμάτωσης οπλισμού με μικρότερη εξάρτηση από ξένους προμηθευτές.

KAAN και F-35: Διαστάσεις, επιδόσεις και επιχειρησιακή ωριμότητα

Το KAAN, που αναπτύσσεται από την Τουρκική Αεροδιαστημική Βιομηχανία, έχει μεγαλύτερες διαστάσεις από το μονοκινητήριο F-35A. Το μήκος του φτάνει περίπου τα 20,3 μέτρα, το άνοιγμα πτερύγων τα 13,4 μέτρα και το μέγιστο βάρος απογείωσης τους 34,75 τόνους.

Στην παρούσα αναπτυξιακή διαμόρφωση χρησιμοποιούνται δύο κινητήρες της κατηγορίας ώσης των 29.000 λιβρών. Η μεγαλύτερη άτρακτος εξασφαλίζει περισσότερο εσωτερικό χώρο για καύσιμα, οπλισμό και αισθητήρες, ενώ η δικινητήρια διάταξη προσφέρει αυξημένη συνολική ώση και πλεονασμό στην πρόωση.

Στους στόχους σχεδιασμού περιλαμβάνονται μέγιστη ταχύτητα Mach 1,8, επιχειρησιακό ύψος 55.000 ποδών, περιορισμένο ίχνος ραντάρ και μεταφορά όπλων σε εσωτερικούς χώρους. Τα χαρακτηριστικά αυτά αποτελούν επιδιωκόμενες επιδόσεις, η επιβεβαίωση των οποίων εξαρτάται από την εξέλιξη των δοκιμών.

Το F-35A διαθέτει έναν κινητήρα Pratt & Whitney F135, με μέγιστη ώση περίπου 40.000 λιβρών. Η δημοσιευμένη μέγιστη ταχύτητά του είναι Mach 1,6, ενώ η ακτίνα μάχης με εσωτερικά καύσιμα υπερβαίνει τα 590 ναυτικά μίλια, δηλαδή περίπου 1.093 χιλιόμετρα.

Η υψηλότερη προβλεπόμενη ταχύτητα του KAAN δεν τεκμηριώνει συνολική υπεροχή απέναντι στο F-35. Η αποτελεσματικότητα ενός μαχητικού πέμπτης γενιάς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη χαμηλή παρατηρησιμότητα, τους αισθητήρες, τον ηλεκτρονικό πόλεμο και την ενοποίηση των πληροφοριών που συλλέγει.

Καθοριστική είναι επίσης η δυνατότητα εντοπισμού του αντιπάλου πριν εκείνος αποκτήσει αντίστοιχη εικόνα. Σε αυτά τα πεδία βρίσκεται το βασικό πλεονέκτημα του F-35: το ραντάρ, οι κατανεμημένοι ηλεκτροοπτικοί αισθητήρες και τα συστήματα επικοινωνίας συνδυάζουν δεδομένα και παρουσιάζουν στον χειριστή ενοποιημένη τακτική εικόνα.

Το αμερικανικό μαχητικό λειτουργεί παράλληλα ως κόμβος συλλογής και διανομής πληροφοριών. Μπορεί να μεταβιβάζει δεδομένα στόχων σε άλλες φίλιες δυνάμεις, ενισχύοντας τη συνολική αποτελεσματικότητα του δικτύου επιχειρήσεων στο οποίο συμμετέχει.

Ο SOM-J, οι πτητικές δοκιμές και ο στόχος της τουρκικής αυτονομίας

Η μεταφορά οπλισμού στο εσωτερικό του αεροσκάφους αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για τη διατήρηση χαμηλού ίχνους ραντάρ. Με αυτόν τον σχεδιασμό συνδέεται ο SOM-J της Roketsan, πύραυλος αέρος–επιφάνειας μειωμένης παρατηρησιμότητας.

Ο πύραυλος έχει βάρος 540 κιλών, πολεμική κεφαλή 140 κιλών και εμβέλεια έως 275 χιλιόμετρα. Για την καθοδήγηση στην τελική φάση χρησιμοποιεί σύστημα απεικόνισης υπερύθρων, με στόχο την προσβολή του επιλεγμένου στόχου.

Η αρχική ανάπτυξη του SOM-J έγινε σε συνεργασία με τη Lockheed Martin για εσωτερική μεταφορά στο F-35. Πλέον, το όπλο συνδέεται τεχνολογικά με την τουρκική επιδίωξη συγκρότησης εγχώριας δυνατότητας πλήγματος χαμηλής παρατηρησιμότητας.

Εφόσον ενσωματωθεί μελλοντικά στο KAAN, θα μπορούσε να επιτρέψει την προσέγγιση περιοχών υψηλής απειλής με περιορισμένο ίχνος ραντάρ πριν από την εκτόξευση. Η συγκεκριμένη δυνατότητα παραμένει υπό σχεδιασμό και δεν αποτελεί ήδη επιβεβαιωμένο επιχειρησιακό χαρακτηριστικό του τουρκικού μαχητικού.

Το μέχρι σήμερα πτητικό ιστορικό δείχνει την απόσταση που χωρίζει το πρόγραμμα από την πλήρη επιχειρησιακή αξιοποίηση. Το αρχικό πρωτότυπο πέταξε για πρώτη φορά στις 21 Φεβρουαρίου 2024. Η πτήση διήρκεσε 13 λεπτά, με ύψος 8.000 ποδών και ταχύτητα 230 κόμβων.

Ακολούθησε δεύτερη δοκιμή στις 6 Μαΐου 2024, διάρκειας 14 λεπτών, κατά την οποία το αεροσκάφος έφτασε στα 10.000 πόδια. Οι δύο πτήσεις εντάσσονταν στα πρώτα βήματα διερεύνησης της πτητικής συμπεριφοράς και διεύρυνσης των δοκιμασμένων ορίων λειτουργίας.

Οι επιδόσεις αυτών των δοκιμών δεν αντιστοιχούν σε επίδειξη των μέγιστων δυνατοτήτων που προβλέπει ο σχεδιασμός. Η μετάβαση στα P1 και P2 αποσκοπεί στην αξιολόγηση πρωτοτύπων με αεροηλεκτρονικά συστήματα πλησιέστερα στην επιδιωκόμενη διαμόρφωση, ώστε να ελεγχθούν εκτενέστερα τόσο οι πτητικές επιδόσεις όσο και η συνεργασία των επιμέρους συστημάτων.

Η ανάπτυξη του KAAN αποτελεί για την Άγκυρα επένδυση στη στρατηγική αυτονομία. Ο έλεγχος των ραντάρ, των αισθητήρων, του λογισμικού και των διεπαφών οπλισμού θα μπορούσε να διευκολύνει μελλοντικές αναβαθμίσεις και την προσθήκη τουρκικών πυραύλων αέρος–αέρος και όπλων πλήγματος από απόσταση.

Με αυτόν τον τρόπο η Τουρκία επιδιώκει να περιορίσει την ανάγκη εξωτερικών αδειοδοτήσεων για κρίσιμες τροποποιήσεις. Η επίτευξη του στόχου προϋποθέτει την ολοκλήρωση και την αξιόπιστη λειτουργία ενός σύνθετου συνόλου τεχνολογιών.

Το F-35 εξακολουθεί να αποτελεί ώριμο επιχειρησιακό σημείο αναφοράς, με πολυεθνική υποδομή υποστήριξης και δυνατότητες που έχουν αξιοποιηθεί σε επίπεδο στόλου. Η πραγματική αξία του KAAN θα αποδειχθεί όταν η Τουρκία καταφέρει να συνδυάσει χαμηλή παρατηρησιμότητα, προηγμένους αισθητήρες, ηλεκτρονικό πόλεμο και εγχώριο οπλισμό σε λειτουργικό σύστημα μάχης. Οι επικείμενες δοκιμές θα κρίνουν την πρόοδο προς αυτούς τους στόχους, οι οποίοι παραμένουν σε αναπτυξιακό στάδιο.