Κάηκαν σπίτια, ζώα και δάση – Σώθηκε μόνο το κυβερνητικό άλλοθι

Η κυβέρνηση παρακολουθούσε επί εβδομάδες τις μεγάλες πυρκαγιές που έκαιγαν τη Γαλλία, την Ισπανία και την Ιταλία, χωρίς να αντιλαμβάνεται ότι οι ίδιες ακραίες συνθήκες θα έφταναν αναπόφευκτα και στην Ελλάδα. Οι προειδοποιήσεις υπήρχαν, τα πρώτα μέτωπα είχαν ήδη εκδηλωθεί και οι κίνδυνοι ήταν γνωστοί. Παρ’ όλα αυτά, το Μέγαρο Μαξίμου συνέχιζε να καλλιεργεί την εικόνα ενός κρατικού μηχανισμού πλήρως προετοιμασμένου.

Από τις αρχές του καλοκαιριού είχε καταστεί σαφές ότι το λεγόμενο επιτελικό κράτος δεν διέθετε την ετοιμότητα που διαφήμιζε. Οι πρώτες φωτιές αποκάλυψαν κενά στην πρόληψη, στον συντονισμό και στην επιχειρησιακή διάταξη. Η κυβέρνηση επέλεξε να υποβαθμίσει τα σημάδια και να επαναλάβει τις γνωστές διαβεβαιώσεις περί ενισχυμένου μηχανισμού και αυξημένων δυνατοτήτων.

Η εικόνα από τις ευρωπαϊκές χώρες που δοκιμάζονταν από υψηλές θερμοκρασίες, ξηρασία και θυελλώδεις ανέμους θα έπρεπε να έχει λειτουργήσει ως τελευταία προειδοποίηση. Αντί για ενίσχυση της προετοιμασίας, επιτάχυνση των καθαρισμών και έλεγχο των επιχειρησιακών σχεδίων, επικράτησε η κυβερνητική αυταρέσκεια. Το αποτέλεσμα ήταν η χώρα να βρεθεί για ακόμη μία χρονιά αντιμέτωπη με ανεξέλεγκτα πύρινα μέτωπα, καμένες περιουσίες και ανθρώπινες απώλειες.

Η επιλογή Τουρνά και η κατάρρευση του κυβερνητικού σχεδιασμού

Η απόφαση του Κυριάκου Μητσοτάκη να αντικαταστήσει τον υπουργό Πολιτικής Προστασίας Γιάννη Κεφαλογιάννη και να επαναφέρει σε κεντρικό ρόλο τον Ευάγγελο Τουρνά αποδεικνύεται πολιτικά και επιχειρησιακά προβληματική.

Η απομάκρυνση Κεφαλογιάννη συνδέθηκε με το πολιτικό βάρος που δημιούργησε το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, χωρίς να έχει αποδειχθεί προσωπική εμπλοκή του. Στη θέση του τοποθετήθηκε ένας υφυπουργός που είχε αποχωρήσει στο παρελθόν επικαλούμενος προσωπικούς λόγους, ενώ ήταν γνωστό ότι οι σχέσεις του με την προηγούμενη πολιτική ηγεσία δεν ήταν λειτουργικές.

Ο Ευάγγελος Τουρνάς κλήθηκε να διαχειριστεί έναν μηχανισμό που είχε οργανωθεί σε μεγάλο βαθμό από τον προκάτοχό του. Η έλλειψη συνέχειας, η απουσία ουσιαστικής συνεργασίας και οι εσωτερικές δυσλειτουργίες αποτυπώθηκαν στο πεδίο όταν οι καιρικές συνθήκες έγιναν ακραίες.

Ο περίφημος καθαρισμός των οικοπέδων, τον οποίο η κυβέρνηση είχε παρουσιάσει ως βασικό πυλώνα της αντιπυρικής προστασίας, αποδείχθηκε ανεπαρκής. Σε πολλές περιοχές παρέμειναν ακαθάριστες εκτάσεις, ενώ οι αντιπυρικές ζώνες ήταν περιορισμένες ή δημιουργήθηκαν όταν οι φλόγες είχαν ήδη πλησιάσει οικισμούς.

Η κυβερνητική διαβεβαίωση ότι φέτος όλα ήταν περισσότερα —προσωπικό, μέσα, τεχνολογία και συντονισμός— δεν άντεξε στη δοκιμασία των ισχυρών ανέμων. Τα μποφόρ ανέδειξαν τις ίδιες χρόνιες αδυναμίες: ανεπαρκή πρόληψη, καθυστερημένες παρεμβάσεις και έναν μηχανισμό που εμφανίζεται ισχυρός στις παρουσιάσεις και υποχωρεί όταν η κρίση φτάνει στο πεδίο.

Το ίδιο συνέβη με το πολυδιαφημισμένο σύστημα των drones, τα οποία υποτίθεται ότι θα εντόπιζαν τις πυρκαγιές στα πρώτα λεπτά και θα επέτρεπαν την άμεση επέμβαση. Η πραγματικότητα διέψευσε τις υπερβολικές κυβερνητικές προσδοκίες. Οι φωτιές εξαπλώθηκαν, πέρασαν σε δύσβατες περιοχές και έφτασαν μέσα ή δίπλα σε κατοικημένες ζώνες.

Οι θυελλώδεις άνεμοι αποτέλεσαν αναμφίβολα κρίσιμο παράγοντα. Δεν μπορούν, όμως, να χρησιμοποιούνται ως μόνιμο άλλοθι για κάθε αποτυχία του κρατικού μηχανισμού. Οι ακραίες συνθήκες αποτελούν πλέον επαναλαμβανόμενο φαινόμενο και ο σχεδιασμός οφείλει να προσαρμόζεται σε αυτές, αντί να καταρρέει κάθε φορά που επιβεβαιώνονται οι προβλέψεις.

Το Μέγαρο Μαξίμου γνωρίζει ότι το πολιτικό πρόβλημα δεν περιορίζεται στις φωτιές. Υπάρχουν νεκροί, κατεστραμμένα σπίτια, καμένες εκτάσεις, νεκρά ζώα και οικογένειες που έχασαν μέσα σε λίγες ώρες όσα έχτιζαν για μια ολόκληρη ζωή.

Οι εκκενώσεις απέτρεψαν σε αρκετές περιπτώσεις μεγαλύτερο αριθμό θυμάτων. Δεν μπορούν να αποτελούν το μοναδικό μέτρο επιτυχίας. Η Πολιτική Προστασία δεν έχει αποστολή μόνο να απομακρύνει τους κατοίκους από τις φλόγες. Οφείλει να προστατεύει οικισμούς, υποδομές, περιβάλλον και περιουσίες μέσα από οργανωμένη πρόληψη και αποτελεσματική κατάσβεση.

Οργή στις καμένες περιοχές και αγωνία για τις αποζημιώσεις

Η οργή των πολιτών που είδαν τα σπίτια, τις επιχειρήσεις, τις καλλιέργειες και τα ζώα τους να χάνονται προκαλεί έντονη ανησυχία στην κυβέρνηση. Οι πρώτες αντιδράσεις στις πληγείσες περιοχές είναι βαριές, ενώ αρκετοί βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας που εκλέγονται σε νομούς με μεγάλες καταστροφές βρίσκονται αντιμέτωποι με την πίεση των τοπικών κοινωνιών.

Πολλοί πληγέντες δεν έχουν ακόμη συνειδητοποιήσει το πραγματικό μέγεθος της απώλειας. Όταν ολοκληρωθεί η αποτίμηση και οι κάτοικοι επιστρέψουν στα καμένα, η πολιτική πίεση αναμένεται να αυξηθεί. Οι κυβερνητικές εξηγήσεις για τον άνεμο και τις πρωτόγνωρες συνθήκες δύσκολα θα πείσουν ανθρώπους που είχαν ακούσει επί μήνες ότι η χώρα ήταν καλύτερα προετοιμασμένη από ποτέ.

Η αντιπολίτευση διατηρεί μέχρι στιγμής χαμηλούς τόνους, καθώς οι επιχειρήσεις κατάσβεσης συνεχίζονται και η προτεραιότητα παραμένει η προστασία των πολιτών. Η στάση αυτή δεν σημαίνει ότι η κυβέρνηση θα αποφύγει τον πολιτικό έλεγχο για τις παραλείψεις, την επιχειρησιακή διαχείριση και το πραγματικό επίπεδο ετοιμότητας.

Η χώρα βρίσκεται ακόμη στις αρχές Αυγούστου και κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί σοβαρά ότι ο κίνδυνος έχει περάσει. Η αντιπυρική περίοδος έχει μπροστά της κρίσιμες εβδομάδες, με υψηλές θερμοκρασίες, ξηρή βλάστηση και ισχυρούς ανέμους να διατηρούν τον κίνδυνο σε ακραία επίπεδα.

Στο Μέγαρο Μαξίμου είχαν προγραμματίσει για τη Δευτέρα 3 Αυγούστου συσκέψεις με αντικείμενο το οικονομικό πακέτο της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης. Η καταστροφή ανέτρεψε την κυβερνητική ατζέντα και έφερε στο επίκεντρο την επόμενη ημέρα στις καμένες περιοχές.

Πρώτη προτεραιότητα αποτελεί πλέον η ταχεία καταγραφή των ζημιών, η αποκατάσταση βασικών υποδομών και η άμεση καταβολή αποζημιώσεων. Σε αυτό το πεδίο θα δοκιμαστεί ξανά η αξιοπιστία της κυβέρνησης, καθώς η πρόληψη δεν απέδωσε και οι πολίτες δεν έχουν περιθώριο να περιμένουν μήνες μέσα στη γραφειοκρατία.

Η επιχειρησιακή εικόνα θα ήταν ακόμη χειρότερη χωρίς την αυτοθυσία των πυροσβεστών, των αστυνομικών, των εθελοντών και των πληρωμάτων των εναέριων μέσων. Αυτοί κράτησαν τις γραμμές άμυνας, μπήκαν μέσα στις φλόγες και επιχείρησαν σε συνθήκες που ξεπερνούσαν πολλές φορές τα όρια της ανθρώπινης αντοχής.

Η ηρωική προσπάθεια στο πεδίο δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως επικοινωνιακή ασπίδα για τις πολιτικές και διοικητικές ευθύνες. Οι άνθρωποι της πρώτης γραμμής καλούνται κάθε καλοκαίρι να καλύψουν με προσωπικό κίνδυνο τις ελλείψεις ενός κρατικού σχεδιασμού που παρουσιάζεται ως σύγχρονος, χωρίς να εξασφαλίζει πάντοτε τις αναγκαίες υποδομές.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έδωσε εντολή στον υφυπουργό Πολιτικής Προστασίας Κώστα Κατσαφάδο να συνεργαστεί με περιφερειάρχες και δημάρχους, ώστε να αρχίσει άμεσα η καταγραφή των ζημιών και να ενεργοποιηθεί το πρόγραμμα κρατικής στήριξης.

Ο βασικός φόβος του Μαξίμου είναι να μη συνδυαστεί η οργή για την καταστροφή με καθυστερήσεις στις αποζημιώσεις. Οι πολίτες που έχασαν σπίτια, επιχειρήσεις, καλλιέργειες και ζωικό κεφάλαιο απαιτούν άμεση βοήθεια και καθαρές διαδικασίες, χωρίς την ταλαιπωρία που χαρακτήρισε προηγούμενες φυσικές καταστροφές.

Για τον λόγο αυτόν η κυβέρνηση επιχειρεί να επιταχύνει τις αυτοψίες και τις πληρωμές. Γνωρίζει ότι μπορεί να επικαλεστεί τις ακραίες καιρικές συνθήκες για την εξάπλωση των μετώπων. Δεν θα διαθέτει κανένα πειστικό επιχείρημα εάν οι πληγέντες παραμείνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς οικονομική στήριξη.

Ο πρωθυπουργός, πάντως, απέφυγε να αναγνωρίσει συγκεκριμένες αστοχίες στον σχεδιασμό, στην πρόληψη και στη δημιουργία αντιπυρικών ζωνών. Στην κυριακάτικη ανάρτησή του υποστήριξε ότι υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες η φύση και η ένταση των καιρικών φαινομένων ξεπερνούν κάθε ανθρώπινο σχεδιασμό και επιχειρησιακή δυνατότητα.

Η συγκεκριμένη τοποθέτηση επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος της καταστροφής στις καιρικές συνθήκες, ενώ αφήνει αναπάντητο το βασικό ζήτημα: ποια προετοιμασία έγινε για ένα φαινόμενο που είχε προβλεφθεί και είχε ήδη εκδηλωθεί με μεγάλη ένταση σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Η άμεση στήριξη των πληγέντων αποτελεί υποχρέωση και όχι κυβερνητική παραχώρηση. Η πραγματική αποτίμηση θα γίνει από την ταχύτητα των αποζημιώσεων, την αποκατάσταση των περιοχών και την ανάληψη ευθύνης για τις παραλείψεις που επέτρεψαν στις φωτιές να εξελιχθούν σε μια ακόμη εθνική καταστροφή.