Καραγιάννης: 15-20 χρόνια για την αναγέννηση των δασών

Ο διευθυντής του Κέντρου Ερευνών Φυσικών Καταστροφών και Διαχείρισης Κρίσεων της Ακαδημίας Αθηνών, Γιώργος Καραγιάννης, σε πρόσφατες δηλώσεις του, ανέλυσε διεξοδικά τις προκλήσεις και τις προοπτικές που διαμορφώνονται γύρω από το ζήτημα των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα. Η συζήτηση επικεντρώθηκε στην ανάγκη για μια ολιστική προσέγγιση που θα συνδυάζει την πρόληψη, την τεχνολογική καινοτομία και την ενεργό συμμετοχή των πολιτών.

Αναφερόμενος στην καταστροφική πυρκαγιά που έπληξε την Αττική και τη Βοιωτία, ο κ. Καραγιάννης προέβη σε μια ψύχραιμη εκτίμηση για το χρονοδιάγραμμα της οικολογικής αποκατάστασης. Όπως ανέφερε, η πλήρης ανάκαμψη της δασικής βλάστησης στις πληγείσες περιοχές αναμένεται να διαρκέσει από 15 έως 20 έτη, ένα διάστημα που εξαρτάται άμεσα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της χλωρίδας κάθε περιοχής. Η διαπίστωση αυτή αναδεικνύει το μέγεθος της πρόκλησης, καθώς η φύση χρειάζεται χρόνο για να επουλώσει τις πληγές της.

Ο κ. Καραγιάννης, με μια επιστημονική ματιά, εξήγησε ότι η φωτιά αποτελεί ένα φυσικό φαινόμενο, αναπόσπαστο κομμάτι του κύκλου ζωής των δασικών οικοσυστημάτων. Το πρόβλημα, όπως τόνισε, δεν έγκειται στην ίδια την πυρκαγιά, αλλά στη συχνότητα με την οποία αυτές επαναλαμβάνονται και στις καταστροφικές συνέπειες που επιφέρουν σε ανθρώπινες ζωές, περιουσίες και φυσικό πλούτο. Η επισήμανση αυτή θέτει το πλαίσιο για μια πιο ουσιαστική συζήτηση σχετικά με τη διαχείριση του κινδύνου.

Το κρίσιμο ζητούμενο, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η προστασία των καμένων εκτάσεων από νέες πυρκαγιές κατά τη διάρκεια της μακράς περιόδου ανάκαμψης. «Το σημαντικό είναι μέχρι τότε να μην καεί η φωτιά», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι το μεγάλο στοίχημα για την επόμενη εικοσαετία είναι να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη αναγέννηση των δασών. Αυτό απαιτεί μια μακροπρόθεσμη στρατηγική και μια διαρκή επαγρύπνηση από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.

Η Ενημέρωση και η Ατομική Ευθύνη ως Ακρογωνιαίοι Λίθοι της Πρόληψης

Ο διευθυντής του Κέντρου Ερευνών έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ατομική ευθύνη, τονίζοντας ότι η γνώση και η προετοιμασία είναι τα πιο ισχυρά όπλα για την προστασία της ιδιοκτησίας. Στο πλαίσιο αυτό, υποστήριξε την ανάγκη καθαρισμού των οικοπέδων, επισημαίνοντας ότι η βλάστηση που προσφέρει αισθητική και δροσιά μπορεί, υπό αντίξοες συνθήκες, να λειτουργήσει ως αγωγός για τη μεταφορά της φωτιάς σε ένα σπίτι. Η πρόληψη, επομένως, ξεκινά από την αυλή του κάθε πολίτη.

Ως παράδειγμα προς μίμηση, ο κ. Καραγιάννης ανέφερε την περίπτωση μιας κατοικίας στη Λαχανά, η οποία κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς του Αυγούστου του 2023 ήταν η μόνη που διασώθηκε στην περιοχή. Το γεγονός αυτό αποδόθηκε στην εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων προστασίας και στην προετοιμασία που είχαν κάνει οι ιδιοκτήτες. Η συγκεκριμένη περίπτωση αποτελεί μια ζωντανή απόδειξη ότι η οργανωμένη δράση μπορεί να κάνει τη διαφορά ακόμη και στις πιο ακραίες συνθήκες.

Παράλληλα, ο κ. Καραγιάννης υπογράμμισε την ανάγκη αποφυγής δραστηριοτήτων που μπορούν να προκαλέσουν ανάφλεξη, όπως η χρήση γυμνής φλόγας, το ψήσιμο σε περιόδους υψηλού κίνδυνου, το κάπνισμα μελισσών και η καύση υπολειμμάτων. «Πρωτίστως ενημέρωση του πολίτη», σημείωσε, χαρακτηρίζοντας την ενημέρωση ως το βασικότερο κομμάτι της πρόληψης. Η αλλαγή νοοτροπίας και η καλλιέργεια μιας κουλτούρας ασφάλειας είναι, κατά τον ίδιο, μονόδρομος.

Τεχνικά Μέτρα Πρόληψης: Καθαρισμοί και Προδιαγεγραμμένη Καύση

Στο πεδίο των τεχνικών μέτρων, ο κ. Καραγιάννης αναφέρθηκε στους καθαρισμούς δασικών εκτάσεων που έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια, χαρακτηρίζοντάς τους ιδιαίτερα θετικούς. Ενδεικτικά, ανέφερε ότι στην περιοχή του Πόρτο Γερμενού έχουν υλοποιηθεί έργα καθαρισμού σε περίπου 15.000 στρέμματα, με το συνολικό κόστος να εκτιμάται στα 20 εκατομμύρια ευρώ. Τα έργα αυτά, όπως εξήγησε, μειώνουν σημαντικά τον διαθέσιμο καύσιμο φορτίο και συμβάλλουν στον περιορισμό της έντασης μιας πιθανής πυρκαγιάς.

Ιδιαίτερη μνεία έκανε στην πρακτική της προδιαγεγραμμένης καύσης, μιας μεθόδου που εφαρμόζεται κατά τη χειμερινή περίοδο υπό αυστηρά ελεγχόμενες συνθήκες. Η διαδικασία αυτή, όπως περιέγραψε, στοχεύει στην ελεγχόμενη απομάκρυνση της συσσωρευμένης καύσιμης ύλης μέσα στο δάσος, λειτουργώντας ως ένα είδος φυσικού καθαρισμού χωρίς την ανάγκη μηχανικών μέσων. Η πρακτική αυτή, αν και εφαρμόστηκε πιλοτικά στην Ελλάδα, πλέον προβλέπεται στο νέο νομοθετικό πλαίσιο της Πολιτικής Προστασίας.

Ο κ. Καραγιάννης τόνισε ότι η εφαρμογή της προδιαγεγραμμένης καύσης θα πρέπει να γίνει σταδιακά και με απόλυτη οργάνωση, δίνοντας έμφαση στην εκπαίδευση του προσωπικού που θα κληθεί να την υλοποιήσει. Η επιτυχία αυτής της μεθόδου εξαρτάται από την τεχνογνωσία και την εμπειρία των ομάδων που θα την εφαρμόσουν, καθώς και από την πιστή τήρηση των πρωτοκόλλων ασφαλείας.

Το Πρόγραμμα Antinero και η Ανθρώπινη Δραστηριότητα

Αναφερόμενος στο πρόγραμμα Antinero, ο διευθυντής του Κέντρου Ερευνών το χαρακτήρισε ως ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό εργαλείο πρόληψης. Οι παρεμβάσεις που περιλαμβάνει, όπως η απομάκρυνση της νεκρής καύσιμης ύλης, η διαχείριση της βιομάζας και το κλάδεμα των δέντρων σε συγκεκριμένο ύψος, έχουν ως στόχο να περιορίσουν την πιθανότητα μια πυρκαγιά να μετατραπεί σε επικόρυφη, δηλαδή να μεταφερθεί στις κορυφές των δέντρων. Αυτό το φαινόμενο αυξάνει δραματικά την ένταση και την ταχύτητα εξάπλωσης της φωτιάς, καθιστώντας την αντιμετώπισή της εξαιρετικά δύσκολη.

Ο κ. Καραγιάννης σημείωσε ότι τα αποτελέσματα των παρεμβάσεων είναι ήδη ορατά σε περιοχές όπου έχει εφαρμοστεί το πρόγραμμα, αν και η αποτελεσματικότητά του είναι δύσκολο να αποτυπωθεί με απόλυτους αριθμούς. Η αξία του έγκειται στην πρόληψη και στη μείωση του κινδύνου, ένα μέγεθος που δεν είναι πάντα εύκολο να ποσοτικοποιηθεί.

Σε μια κρίσιμη επισήμανση, ο Γιώργος Καραγιάννης υπογράμμισε ότι ο άνεμος και οι καιρικές συνθήκες δεν προκαλούν από μόνοι τους μια πυρκαγιά, αλλά συμβάλλουν στην εξάπλωσή της αφού αυτή ξεκινήσει. Η έναρξη, όπως τόνισε, συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την ανθρώπινη δραστηριότητα. Μάλιστα, αναφέρθηκε σε μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε με τον καθηγητή Κώστα Συνολάκη, σύμφωνα με την οποία παγκοσμίως οι δασικές πυρκαγιές τείνουν να συγκεντρώνονται σε περιοχές με έντονη ανθρώπινη παρουσία. Για την Ελλάδα, τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι μεγάλο ποσοστό των πυρκαγιών ξεκινά από ανθρώπινη αμέλεια.

Η Νέα Πραγματικότητα και η Αλλαγή Νοοτροπίας

Κλείνοντας, ο κ. Καραγιάννης στάθηκε στην ανάγκη αλλαγής της αντίληψης που επικρατεί για τις κατοικίες μέσα ή κοντά σε δασικές εκτάσεις. «Στην Ελλάδα το να έχεις ένα σπίτι μέσα στα δέντρα θεωρείται προσόν, θεωρείται προνόμιο», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι υπό τις συνθήκες της κλιματικής αλλαγής, αυτή η επιλογή μπορεί να μετατραπεί σε σοβαρό κίνδυνο. Η προστασία της περιουσίας, όπως υπογράμμισε, δεν μπορεί να αφήνεται αποκλειστικά στις κρατικές υπηρεσίες, αλλά απαιτεί την ενεργή συμμετοχή και την ευθύνη των πολιτών.

Η νέα πραγματικότητα των πυρκαγιών, όπως σημείωσε, επιβάλλει μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη, στην ενημέρωση και στην προετοιμασία. «Δυστυχώς αυτή είναι η αλήθεια», ανέφερε, κλείνοντας την τοποθέτησή του με μια έκκληση για συνειδητοποίηση της σοβαρότητας της κατάστασης και ανάληψη δράσης σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο.