Η Κάρπαθος ακυρώνει τον χάρτη της Άγκυρας

Η Κάρπαθος δεν είναι απλώς ένα νησί στο νοτιοανατολικό Αιγαίο. Είναι ένας κρίσιμος γεωπολιτικός κρίκος στην αλυσίδα Ρόδος – Κάρπαθος – Κάσος – Κρήτη, δηλαδή στη νησιωτική γραμμή που ακυρώνει στην πράξη τον τουρκικό σχεδιασμό της λεγόμενης «Γαλάζιας Πατρίδας». Σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει το αναθεωρητικό της δόγμα σε θεσμική κρατική πολιτική, η ευρωπαϊκή καταδίκη της τουρκικής στρατηγικής αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με την πρόσφατη έκθεσή του για την Τουρκία, έστειλε σαφές μήνυμα ότι η αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων Ελλάδας και Κύπρου, το casus belli και η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν μπορούν να γίνουν ανεκτά ως κανονικό πλαίσιο σχέσεων μιας υποψήφιας προς ένταξη χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η πολιτική αυτή τοποθέτηση δεν λύνει αυτομάτως τις ελληνοτουρκικές διαφορές, όμως δημιουργεί ένα ευρωπαϊκό ανάχωμα απέναντι στην προσπάθεια της Τουρκίας να εμφανίσει τις διεκδικήσεις της ως τετελεσμένο.

Στο επίκεντρο αυτής της σύγκρουσης βρίσκεται η Ανατολική Μεσόγειος. Η Τουρκία επιδιώκει να επιβάλει μια αντίληψη θαλάσσιων ζωνών που μειώνει ή μηδενίζει την επήρεια μεγάλων ελληνικών νησιών, ώστε να εμφανίσει ως ενιαίο γεωπολιτικό χώρο τη δική της ακτογραμμή με τη Λιβύη. Αυτός είναι ο πυρήνας του τουρκολιβυκού μνημονίου και της «Γαλάζιας Πατρίδας»: να εξαφανιστούν πολιτικά και νομικά από τον χάρτη η Κρήτη, η Κάσος, η Κάρπαθος και η Ρόδος.

Γιατί η Κάρπαθος είναι στρατηγικό εμπόδιο

Η Κάρπαθος έχει ιδιαίτερη αξία επειδή βρίσκεται ακριβώς πάνω στον θαλάσσιο διάδρομο που η Άγκυρα θα ήθελε να παρουσιάσει ως χώρο τουρκολιβυκής συνέχειας. Η γεωγραφία, όμως, δεν υπακούει σε αναθεωρητικούς χάρτες. Η παρουσία ελληνικών νησιών με κυριαρχία, πληθυσμό, οικονομική ζωή και δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες διακόπτει την τουρκική αφήγηση περί δήθεν φυσικής σύνδεσης Τουρκίας και Λιβύης.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο επιχείρησε να χαράξει θαλάσσιες ζώνες σαν να μην υπάρχουν ελληνικά νησιά ανάμεσα στην Τουρκία και τη Λιβύη. Αυτή ακριβώς είναι η νομική του αδυναμία και η πολιτική του πρόκληση. Η Κάρπαθος, μαζί με την Κάσο, τη Ρόδο και την Κρήτη, λειτουργεί ως πραγματικό γεωγραφικό και νομικό ανάχωμα απέναντι σε αυτή την αυθαίρετη κατασκευή.

Η σημασία της Καρπάθου δεν περιορίζεται στην άμυνα. Αφορά την ΑΟΖ, την υφαλοκρηπίδα, τις ενεργειακές διαδρομές, την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και τον συνολικό έλεγχο της Ανατολικής Μεσογείου. Όποιος ελέγχει ή αμφισβητεί αυτή τη ζώνη, επηρεάζει άμεσα τις ισορροπίες από το Αιγαίο μέχρι την Κύπρο και τη Βόρεια Αφρική.

Γι’ αυτό η ευρωπαϊκή αναφορά στη «Γαλάζια Πατρίδα» έχει ουσιαστικό βάρος. Η Ευρώπη δεν μπορεί να αντιμετωπίζει την τουρκική αναθεωρητική πολιτική ως απλή διμερή ελληνοτουρκική διαφορά. Όταν αμφισβητούνται κυριαρχικά δικαιώματα κράτους-μέλους, αμφισβητείται το ίδιο το ευρωπαϊκό σύνορο. Η Κάρπαθος, σε αυτή την ανάγνωση, δεν είναι απομακρυσμένο νησί της περιφέρειας. Είναι ευρωπαϊκό σύνορο πρώτης γραμμής.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο και οι ελληνικές ευθύνες

Η καταδίκη της «Γαλάζιας Πατρίδας» από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δημιουργεί πολιτικό κεκτημένο. Καταγράφει θεσμικά ότι η Τουρκία δεν μπορεί να προβάλλει μονομερείς θαλάσσιες διεκδικήσεις, να διατηρεί απειλή πολέμου κατά της Ελλάδας και ταυτόχρονα να ζητά προνομιακή σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διπλή γλώσσα της Άγκυρας συναντά πλέον πιο καθαρή ευρωπαϊκή αντίδραση.

Ωστόσο, η ευρωπαϊκή καταδίκη δεν υποκαθιστά την ελληνική στρατηγική. Η Αθήνα οφείλει να αξιοποιήσει το ευρωπαϊκό πλαίσιο με ενεργητική διπλωματία, σαφή νομική επιχειρηματολογία και πρακτική ενίσχυση της παρουσίας της στην περιοχή. Η Κάρπαθος και το νοτιοανατολικό Αιγαίο δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως επικοινωνιακά σύμβολα που επιστρατεύονται μόνο όταν η Τουρκία κλιμακώνει.

Η Ελλάδα χρειάζεται σταθερή πολιτική θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, ενίσχυση υποδομών, αμυντική επαγρύπνηση, ενεργειακή στρατηγική και σοβαρή σύνδεση των νησιών με την ευρωπαϊκή πολιτική ασφάλειας. Η γεωγραφία δίνει πλεονέκτημα, αλλά το πλεονέκτημα χάνεται όταν δεν συνοδεύεται από βούληση, συνέχεια και κρατική σοβαρότητα.

Η Τουρκία δεν εγκαταλείπει εύκολα τη «Γαλάζια Πατρίδα», επειδή το δόγμα αυτό έχει μετατραπεί σε κεντρικό εργαλείο της εξωτερικής της πολιτικής. Δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Συνδέεται με τη Λιβύη, την Κύπρο, την ενέργεια, τις θαλάσσιες μεταφορές και τον ρόλο της Άγκυρας ως περιφερειακής δύναμης. Για τον λόγο αυτό, η απάντηση δεν μπορεί να είναι αποσπασματική.

Η Κάρπαθος αναδεικνύεται σε σημείο όπου συναντώνται τρία επίπεδα ισχύος: το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, η ευρωπαϊκή θεσμική στήριξη και η ελληνική αποτρεπτική παρουσία. Αν ένα από αυτά τα τρία υποχωρήσει, η Άγκυρα θα επιχειρήσει να καλύψει το κενό με πίεση, χάρτες και τετελεσμένα.

Το μήνυμα που εκπέμπεται από την ευρωπαϊκή στάση είναι καθαρό: η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή ως νόμιμο πλαίσιο στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Κάρπαθος, λόγω θέσης και νομικής σημασίας, αποτελεί ένα από τα φυσικά σημεία όπου αυτό το δόγμα προσκρούει στην πραγματικότητα.

Η Ελλάδα οφείλει να μετατρέψει αυτή την πραγματικότητα σε πολιτική πράξη. Να μη μείνει μόνο στην ικανοποίηση για μια ευρωπαϊκή διατύπωση, αλλά να οικοδομήσει συνεκτική στρατηγική γύρω από το νησιωτικό τόξο που ξεκινά από τη Ρόδο, περνά από την Κάρπαθο και την Κάσο και καταλήγει στην Κρήτη. Εκεί κρίνεται σε μεγάλο βαθμό αν η Ανατολική Μεσόγειος θα παραμείνει χώρος διεθνούς δικαίου ή θα μετατραπεί σε πεδίο αναθεωρητικής επιβολής.

Η Κάρπαθος είναι, λοιπόν, κάτι περισσότερο από γεωγραφικό σημείο. Είναι το ευρωπαϊκό ανάχωμα που αποκαλύπτει την αδυναμία της «Γαλάζιας Πατρίδας»: ότι για να υπάρξει, πρέπει πρώτα να διαγράψει ελληνικά νησιά, ευρωπαϊκά σύνορα και κανόνες διεθνούς δικαίου. Και αυτό δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό ούτε από την Ελλάδα ούτε από την Ευρώπη.