Κατρίνης: Δημοκρατική αναθεώρηση τώρα στις Ενώσεις Αποστράτων

Την ανάγκη συνολικού εκσυγχρονισμού του θεσμικού πλαισίου λειτουργίας των Ενώσεων Αποστράτων Αξιωματικών αναδεικνύει με κοινοβουλευτική ερώτηση προς τον υπουργό Εθνικής Άμυνας, Νίκο Δένδια, ο βουλευτής Ηλείας και υπεύθυνος του ΚΤΕ Εθνικής Άμυνας του ΠΑΣΟΚ, Μιχάλης Κατρίνης.

Η παρέμβαση έγινε μετά από συνεργασία με τον Τομέα Άμυνας του ΠΑΣΟΚ και αφορά τις Ενώσεις Αποστράτων Αξιωματικών Στρατού, Ναυτικού και Αεροπορίας, δηλαδή την ΕΑΑΣ, την ΕΑΑΝ και την ΕΑΑΑ.

Στην ερώτηση επισημαίνεται ότι το ισχύον πλαίσιο εξακολουθεί να στηρίζεται σε νομοθετικό διάταγμα του 1972, δηλαδή σε ρύθμιση που θεσπίστηκε πριν από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας. Παράλληλα, τίθεται ζήτημα συμβατότητας πρόσφατης κοινής υπουργικής απόφασης με βασικές συνταγματικές αρχές.

Ο Μιχάλης Κατρίνης αναφέρει ότι η νέα ρύθμιση για την Ένωση Αποστράτων Αξιωματικών Στρατού αποκλείει από τη δυνατότητα υποψηφιότητας για το κεντρικό Διοικητικό Συμβούλιο τη μεγάλη πλειοψηφία των αποστράτων που κατοικούν εκτός Αττικής.

Κατά τον βουλευτή του ΠΑΣΟΚ, ο γεωγραφικός αυτός περιορισμός δεν στηρίζεται σε αντικειμενικό λόγο δημοσίου συμφέροντος, ειδικά σε μια εποχή κατά την οποία η ψηφιακή διακυβέρνηση και οι τηλεδιασκέψεις επιτρέπουν τη λειτουργία συλλογικών οργάνων χωρίς φυσική παρουσία στην Αθήνα.

Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς αντίστοιχοι περιορισμοί δεν προβλέπονται για τις Ενώσεις Αποστράτων Αξιωματικών του Πολεμικού Ναυτικού και της Πολεμικής Αεροπορίας. Έτσι, σύμφωνα με την ερώτηση, δημιουργείται αδικαιολόγητη ανισότητα μεταξύ των Κλάδων.

Γεωγραφικοί και βαθμολογικοί αποκλεισμοί

Η ερώτηση του Μιχάλη Κατρίνη αναδεικνύει και το ζήτημα του βαθμολογικού αποκλεισμού, καθώς για τις θέσεις Προέδρου και Αντιπροέδρου εξακολουθούν να έχουν δικαίωμα υποψηφιότητας μόνο απόστρατοι συγκεκριμένων ανώτατων βαθμών.

Σύμφωνα με το ΠΑΣΟΚ, η ρύθμιση αυτή αποκλείει τη μεγάλη πλειοψηφία των μελών των Ενώσεων, αποκλειστικά λόγω βαθμού αποστρατείας, χωρίς να τεκμηριώνεται επαρκής λόγος δημοσίου συμφέροντος.

Στην ερώτηση γίνεται λόγος για θεσμική αντίφαση. Ένας απόστρατος αξιωματικός χαμηλότερου βαθμού μπορεί, με βάση το Σύνταγμα, να εκλεγεί βουλευτής και να αναλάβει ακόμη και κυβερνητική θέση, όμως δεν μπορεί να διοικήσει το Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου της Ένωσής του.

Ο Μιχάλης Κατρίνης επικαλείται χαρακτηριστικά το παράδειγμα αποστράτων προερχόμενων από σχολές υπαξιωματικών, οι οποίοι μπορούν να συμμετέχουν πλήρως στην πολιτική ζωή της χώρας, αλλά αποκλείονται από τη διοίκηση των ίδιων των Ενώσεων Αποστράτων.

Παράλληλα, σοβαρό θέμα δημοκρατικής νομιμοποίησης τίθεται και για τα Τοπικά Συμβούλια των Παραρτημάτων. Όπως αναφέρεται, τα όργανα αυτά δεν εκλέγονται από τα μέλη κάθε περιοχής, αλλά διορίζονται από το κεντρικό Διοικητικό Συμβούλιο.

Η πρακτική αυτή, κατά την ερώτηση, δεν συνάδει με τη δημοκρατική λειτουργία ενός ΝΠΔΔ, ιδίως από τη στιγμή που τα Παραρτήματα διαχειρίζονται ζητήματα που συνδέονται με κοινωνικές παροχές, αιτήσεις παραθερισμού, πιστοποιητικά και δικαιώματα των αποστράτων.

Υποχρεωτική εγγραφή και παρακράτηση εισφοράς

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στο καθεστώς της υποχρεωτικής εγγραφής των αποστράτων στις Ενώσεις, καθώς και στην αναγκαστική παρακράτηση εισφοράς από τις συντάξεις τους, χωρίς ατομική συναίνεση.

Ο Μιχάλης Κατρίνης θέτει ζήτημα παραβίασης της αρνητικής ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι, επικαλούμενος το άρθρο 12 του Συντάγματος και τις αρχές που απορρέουν από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Στο κείμενο της ερώτησης αναφέρεται ότι η αυτοδίκαιη εγγραφή και η παρακράτηση εισφοράς ύψους 1% επί του μερίσματος από τη σύνταξη των αποστράτων πρέπει να επανεξεταστούν υπό το πρίσμα των συνταγματικών αρχών και της προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων.

Ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ ζητά από τον υπουργό Εθνικής Άμυνας να απαντήσει αν, πριν από την έκδοση της σχετικής κοινής υπουργικής απόφασης, υπήρξε έλεγχος συνταγματικότητας και αν ζητήθηκε γνωμοδότηση από το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους.

Ζητά επίσης να διευκρινιστεί ποιο συγκεκριμένο κριτήριο δημοσίου συμφέροντος δικαιολογεί τον αποκλεισμό των αποστράτων που κατοικούν εκτός Περιφέρειας Αττικής από τη δυνατότητα υποψηφιότητας στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΑΑΣ.

Ανάλογη απάντηση ζητείται και για τον αποκλεισμό της πλειοψηφίας των μελών από τις θέσεις Προέδρου και Αντιπροέδρου, αποκλειστικά λόγω βαθμού αποστρατείας, την ώρα που η Πολιτεία τους αναγνωρίζει πλήρες δικαίωμα εκλογής σε ανώτατα δημόσια και κυβερνητικά αξιώματα.

Ο Μιχάλης Κατρίνης καλεί ακόμη το υπουργείο να θεσπίσει την άμεση εκλογή των Τοπικών Συμβουλίων των Παραρτημάτων από τα μέλη κάθε Περιφερειακής Ενότητας, καταργώντας το σημερινό σύστημα διορισμού τους από το κεντρικό Διοικητικό Συμβούλιο.

Παράλληλα, ζητά την επανεξέταση του καθεστώτος της υποχρεωτικής εγγραφής και της παρακράτησης εισφοράς, καθώς και την ανάληψη πρωτοβουλίας για συνολική αναθεώρηση του Ν.Δ. 1171/1972.

Στο πλαίσιο αυτό, προτείνει τη συγκρότηση νομοπαρασκευαστικής επιτροπής, με τη συμμετοχή συνταγματολόγων, ειδικών επιστημόνων του διοικητικού δικαίου και του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, ώστε να εκσυγχρονιστεί συνολικά το πλαίσιο λειτουργίας των Ενώσεων Αποστράτων.

Ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ ζητά, τέλος, για λόγους δημοκρατικής νομιμοποίησης, να επαναπροκηρυχθούν οι αρχαιρεσίες, συμπεριλαμβανομένων αυτών του Φεβρουαρίου 2026, μετά την τροποποίηση του νόμου.

Η παρέμβαση Κατρίνη θέτει ένα ευρύτερο θεσμικό ζήτημα: αν οι Ενώσεις Αποστράτων μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν με κανόνες που παραπέμπουν σε άλλη εποχή ή αν πρέπει να προσαρμοστούν πλήρως στις αρχές της ισότητας, της αξιοκρατίας, της δημοκρατικής συμμετοχής και της χρηστής διοίκησης. Το ερώτημα είναι πλέον πολιτικό και θεσμικό, και η απάντηση ανήκει στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας.