Κίνα-Ιράν: Οι κυρώσεις και το εμπόριο πετρελαίου

Η Κίνα παραμένει διαχρονικά ο σημαντικότερος αγοραστής ιρανικού αργού πετρελαίου, μια θέση που την καθιστά κομβικό παράγοντα στη γεωπολιτική αντιπαράθεση μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης. Το ενδιαφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών για αυτή την εμπορική σχέση έχει ενταθεί, καθώς οι αμερικανικές αρχές επιδιώκουν να πιέσουν το Ιράν μέσω οικονομικών κυρώσεων, στοχεύοντας στην αποκοπή των εσόδων του από τις εξαγωγές υδρογονανθράκων.

Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, είχε προγραμματίσει να παραχωρήσει συνέντευξη Τύπου τη Δευτέρα, στις 13:00 ώρα Ανατολικής Ακτής (17:00 GMT), σε μια εξέλιξη που αναμενόταν να ρίξει φως στα επόμενα βήματα της αμερικανικής πολιτικής. Το επίκεντρο του ενδιαφέροντος παραμένει το εμπόριο πετρελαίου μεταξύ Κίνας και Ιράν, το οποίο σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας παρακολούθησης πλοίων Kpler, διαμορφώθηκε κατά μέσο όρο στα 1,4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως κατά το προηγούμενο έτος.

Η πορεία των εισαγωγών και ο αντίκτυπος των νέων μέτρων

Η ροή του ιρανικού πετρελαίου προς την Κίνα παρουσιάζει σημαντική υποχώρηση σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη. Η απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να ανανεώσουν στις 13 Ιουλίου τον αποκλεισμό των ιρανικών πλοίων και λιμανιών, στοχεύοντας στη διακοπή των πωλήσεων, είχε ως αποτέλεσμα τον περιορισμό των εξαγωγών. Η εξέλιξη αυτή συνέπεσε με την κατάρρευση των συνομιλιών για τον τερματισμό του πολέμου, ενισχύοντας την πίεση στην Τεχεράνη.

Σύμφωνα με τα δεδομένα της Kpler, από την επιβολή των νέων μέτρων δεν έχουν καταγραφεί ορατές διελεύσεις τάνκερ από τα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, η εικόνα αυτή ενδέχεται να μην αποτυπώνει πλήρως την πραγματικότητα, καθώς πολλά πλοία επιλέγουν να απενεργοποιήσουν τους πομπούς εντοπισμού τους, καθιστώντας εξαιρετικά δυσχερή την παρακολούθηση των κινήσεών τους. Οι αποστολές, πάντως, υποχώρησαν στα 785.000 βαρέλια ημερησίως τον Ιούνιο, καταγράφοντας το χαμηλότερο επίπεδο από τον Φεβρουάριο του 2023. Τον Ιούλιο, οι ποσότητες εκτιμάται ότι αυξήθηκαν ελαφρώς στα 823.000 βαρέλια ημερησίως, ενώ τα προκαταρκτικά στοιχεία για τον Αύγουστο δείχνουν νέα πτώση στα 534.000 βαρέλια ημερησίως.

Οι βασικοί αγοραστές και το δίκτυο διακίνησης

Οι ανεξάρτητοι διυλιστές στην Κίνα αποτελούν τους κύριους αγοραστές του ιρανικού αργού, προσελκυόμενοι από τη σημαντική έκπτωση που προσφέρεται σε σχέση με τα διεθνή σημεία αναφοράς. Αντιθέτως, τα μεγάλα κρατικά διυλιστήρια της χώρας έχουν αποστασιοποιηθεί από αυτό το εμπόριο από το 2019, όταν οι ΗΠΑ επανέφεραν τις κυρώσεις κατά της Τεχεράνης. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα επίσημα τελωνειακά στοιχεία της Κίνας δεν περιλαμβάνουν καταγραφές αγορών ιρανικού αργού.

Για να παρακαμφθούν οι περιορισμοί, το ιρανικό πετρέλαιο που προορίζεται για την Κίνα δηλώνεται συχνά ως φορτίο από τη Μαλαισία ή, πιο πρόσφατα, από την Ινδονησία. Οι συναλλαγές διεκπεραιώνονται σε κινεζικό νόμισμα, μέσω ενός πολύπλοκου δικτύου διαμεσολαβητών, εμπόρων και πηγών διυλιστηρίων, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολο τον εντοπισμό της πραγματικής προέλευσης του πετρελαίου.

Η αποτελεσματικότητα των αμερικανικών κυρώσεων

Η Ουάσινγκτον έχει εντείνει τις προσπάθειές της να περιορίσει τις κινεζικές αγορές ιρανικού πετρελαίου από την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Οι κυρώσεις έχουν επικεντρωθεί κυρίως σε μικρότερα κινεζικά διυλιστήρια και σε άλλους κρίκους της εφοδιαστικής αλυσίδας, με ορισμένα από αυτά τα μέτρα να αποδεικνύονται ιδιαίτερα διαταρακτικά για τις επιχειρήσεις.

Παράλληλα, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών έχει απευθύνει προειδοποιήσεις προς δύο μεγαλύτερες κινεζικές τράπεζες, επισημαίνοντας τον κίνδυνο δευτερογενών κυρώσεων εάν διαπιστωθεί ότι ιρανικά κεφάλαια διακινούνται μέσω των συστημάτων τους. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει προχωρήσει στον επίσημο χαρακτηρισμό τους ως κυρωμένων οντοτήτων.

Ενδεικτική της κλιμάκωσης ήταν η απόφαση του Απριλίου να επιβληθούν κυρώσεις στο διυλιστήριο Hengli Petrochemical (Dalian) και σε περίπου 40 ναυτιλιακές εταιρείες και πλοία. Η Ουάσινγκτον κατηγόρησε τη Hengli ότι αγόρασε ιρανικό πετρέλαιο αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, σε μια προσπάθεια να περιορίσει τα έσοδα του Ιράν. Η εταιρεία έχει αρνηθεί τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι δεν προβαίνει σε αγορές ιρανικού πετρελαίου.

Παρά την εντατικοποίηση των μέτρων, οι κυρώσεις δεν έχουν καταφέρει να επιβραδύνουν ουσιαστικά τις συνολικές ροές πετρελαίου προς την Κίνα. Τα στοιχεία της Kpler δείχνουν ότι οι εισαγωγές ανήλθαν σε 1,24 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Ιανουάριο και σε 1,58 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Φεβρουάριο, καταδεικνύοντας την ανθεκτικότητα αυτού του εμπορικού διαύλου.

Η στάση της Κίνας

Η κινεζική κυβέρνηση, απορρίπτοντας τις μονομερείς κυρώσεις, έχει ταχθεί επανειλημμένα υπέρ της επίλυσης του ζητήματος μέσω διπλωματικών και πολιτικών μέσων. Η θέση αυτή συνάδει με τη γενικότερη στρατηγική του Πεκίνου να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους ενέργειας, παρά τις πιέσεις που δέχεται από την Ουάσινγκτον για συμμόρφωση με το καθεστώς κυρώσεων.