Από τις φιέστες της UNESCO στη δυσοσμία: Έτσι «τιμά» το κράτος την Κνωσό

Ήταν στα μέσα Ιουλίου του 2025 όταν κυβέρνηση και Υπουργείο Πολιτισμού παρουσίαζαν ως μεγάλη εθνική επιτυχία την ένταξη της Κνωσού στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Έναν χρόνο αργότερα, όμως, η πραγματικότητα στον σημαντικότερο αρχαιολογικό χώρο της Κρήτης έρχεται να αποδομήσει την εικόνα των πανηγυρικών ανακοινώσεων.

Στην καρδιά της τουριστικής περιόδου, με χιλιάδες επισκέπτες να περνούν από τον χώρο, οι τουαλέτες του αναψυκτηρίου βρέθηκαν χωρίς επαρκή καθαριότητα, χωρίς βασικά αναλώσιμα και με έντονη δυσοσμία, προκαλώντας διαμαρτυρίες και αγανάκτηση.

Η εικόνα είναι τουλάχιστον δυσφημιστική για ένα μνημείο διεθνούς ακτινοβολίας. Και το σοβαρότερο είναι ότι πίσω από ένα τόσο στοιχειώδες ζήτημα, όπως η καθαριότητα των χώρων υγιεινής, αποκαλύπτεται ένα διοικητικό και οργανωτικό αδιέξοδο ανάμεσα σε ανάδοχο, ΟΔΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων και Υπουργείο Πολιτισμού.

Αντί να υπάρχει ένας σταθερός μηχανισμός που να εγγυάται ότι οι βασικές υπηρεσίες λειτουργίας ενός αρχαιολογικού χώρου τέτοιας σημασίας δεν θα διακοπούν ποτέ, οι αρμόδιοι έφτασαν μέσα στον Αύγουστο να αναζητούν εκ των υστέρων λύση για τα απολύτως αυτονόητα.

Χωρίς χαρτί, καθαριστικά και επαρκές προσωπικό μέσα στον Αύγουστο

Τα παράπονα των επισκεπτών πολλαπλασιάστηκαν, καθώς από τους χώρους υγιεινής έλειπαν ακόμη και βασικά είδη, όπως χαρτί υγείας και καθαριστικά, ενώ η δυσοσμία έκανε την κατάσταση ακόμη πιο προβληματική.

Η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηρακλείου, Βασιλική Συθιακάκη, απέδωσε το πρόβλημα στην απόφαση του αναδόχου του αναψυκτηρίου να σταματήσει να διαθέτει τόσο προσωπικό όσο και υλικά για την καθαριότητα.

Σύμφωνα με όσα υποστήριξε, ο ανάδοχος απέσυρε αιφνιδιαστικά το προσωπικό και τα σχετικά μέσα μέσα στην πλέον απαιτητική περίοδο της χρονιάς, επικαλούμενος οικονομικούς λόγους και το γεγονός ότι δεν υπήρχε πλέον δυνατότητα είσπραξης φιλοδωρημάτων.

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων βρέθηκε έτσι να καλείται να αντιμετωπίσει το πρόβλημα χρησιμοποιώντας τις δικές της ήδη περιορισμένες δυνάμεις.

Η κ. Συθιακάκη προειδοποίησε ότι, εφόσον δεν βρεθεί άμεσα λύση, η υπηρεσία θα υποχρεωθεί να διαθέσει προσωπικό που ήδη καλύπτει άλλες κρίσιμες ανάγκες του αρχαιολογικού χώρου, ενώ σε ακραία περίπτωση θα μπορούσε να τεθεί ακόμη και ζήτημα κλεισίματος των συγκεκριμένων τουαλετών.

Εδώ ακριβώς αποτυπώνεται η ουσία του προβλήματος. Ένας αρχαιολογικός χώρος που μόλις πριν από έναν χρόνο εντάχθηκε με κυβερνητικούς πανηγυρισμούς στην UNESCO εμφανίζεται να μην διαθέτει ούτε ένα ασφαλές σχέδιο συνέχειας για την καθαριότητα των χώρων υγιεινής του.

Η διοίκηση έφτασε να «τρέχει» μέσα στον Αύγουστο για να αντιμετωπίσει μια κατάσταση που θα έπρεπε να είχε προβλεφθεί συμβατικά και οργανωτικά πολύ πριν εμφανιστούν οι πρώτες διαμαρτυρίες των τουριστών.

Μετά τη διακοπή της υπηρεσίας από τις 16 Αυγούστου, η Εφορεία Αρχαιοτήτων διέθεσε τους δύο καθαριστές που ήδη εργάζονται στην Κνωσό για να καλύψει όσο μπορούσε το κενό.

Ο ένας από αυτούς απασχολείται με σύμβαση Ιδιωτικού Δικαίου Ορισμένου Χρόνου μέσω ΑΣΕΠ και ο δεύτερος μέσω διετούς σύμβασης της Εφορείας με υπηρεσία καθαριότητας για το σύνολο των αρχαιολογικών της χώρων.

Πρόκειται, όμως, για προσωπικό που ήδη είχε συγκεκριμένες αρμοδιότητες. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο ένας από τους δύο έχει υπό την ευθύνη του συνολικά τον χώρο του ανακτόρου, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολο να καλύπτει ταυτόχρονα όλες τις ανάγκες.

Οι βάρδιές τους αναπροσαρμόζονται πλέον ανάλογα με την επισκεψιμότητα και τα όρια που θέτει η εργατική νομοθεσία, ενώ η Εφορεία χρειάστηκε να διαθέσει και αναλώσιμα από τα δικά της περιορισμένα αποθέματα, επιβαρύνοντας τον προϋπολογισμό της.

Με απλά λόγια, μια υπηρεσία που δεν είχε την ευθύνη για τη συγκεκριμένη παροχή αναγκάζεται πλέον να αποσπά προσωπικό και υλικά από άλλες λειτουργίες προκειμένου να καλύψει το κενό που δημιουργήθηκε.

Η διαμάχη για τα tips και η αναζήτηση λύσης κατόπιν εορτής

Στο παρασκήνιο της υπόθεσης βρίσκεται και η αντιπαράθεση γύρω από τα φιλοδωρήματα που άφηναν προαιρετικά οι επισκέπτες.

Σύμφωνα με εκδοχή εργαζομένων που μεταφέρθηκε από το Cretalive, η κατάσταση άρχισε να επιδεινώνεται μετά από καταγγελία για ένα μικρό πιάτο στο οποίο οι επισκέπτες μπορούσαν να αφήνουν tips. Κατά την ίδια εκδοχή, οι δύο καθαρίστριες που απασχολούνταν στο αναψυκτήριο ενοχλήθηκαν από την εξέλιξη και αποχώρησαν, χωρίς στη συνέχεια να αντικατασταθούν.

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων παρουσιάζει διαφορετικά και πιο αναλυτικά τα γεγονότα.

Στην επίσημη ανακοίνωσή της αναφέρει ότι ο μισθωτής του αναψυκτηρίου επικαλέστηκε ασάφειες στη σύμβαση που είχε συνάψει με τον ΟΔΑΠ, καθώς και την απαγόρευση της καταβολής φιλοδωρημάτων, για τα οποία είχαν προηγηθεί επανειλημμένες καταγγελίες επισκεπτών.

Στη συνέχεια, σύμφωνα με την υπηρεσία, ο μισθωτής ενημέρωσε ότι το προσωπικό δεν επιθυμούσε να συνεχίσει την εργασία του και ότι η παροχή καθαριότητας θα σταματούσε μετά τις 15 Αυγούστου. Η διακοπή πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 16 Αυγούστου.

Ανεξάρτητα από το ποια πλευρά αποδίδει ευθύνες σε ποιον, το αποτέλεσμα για τον επισκέπτη παραμένει το ίδιο: ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας βρέθηκε στην κορύφωση της τουριστικής περιόδου με προβληματικές τουαλέτες, ελλείψεις σε αναλώσιμα και έκτακτη μετακίνηση προσωπικού.

Και αυτό είναι το σημείο όπου οι διοικητικές εξηγήσεις παύουν να αρκούν.

Όταν ένας χώρος σαν την Κνωσό αποτελεί διεθνή βιτρίνα της χώρας, η εξασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών υγιεινής δεν μπορεί να εξαρτάται από το αν ένας ανάδοχος θεωρεί οικονομικά συμφέρουσα την παροχή της υπηρεσίας ή από το αν υπήρξαν διαφωνίες για φιλοδωρήματα.

Η ευθύνη του κράτους είναι να έχει προβλέψει το ενδεχόμενο αστοχίας, να έχει σαφείς συμβατικές υποχρεώσεις και να διαθέτει εναλλακτικό μηχανισμό ώστε η λειτουργία του μνημείου να μην επηρεάζεται από μια ιδιωτική διαφορά.

Υπουργείο Πολιτισμού, ΟΔΑΠ και Εφορεία Αρχαιοτήτων βρίσκονται πλέον σε συνεννόηση για την εξεύρεση μόνιμης λύσης.

Μεταξύ των επιλογών που έχουν εξεταστεί είναι και η ανάθεση της καθαριότητας των τουαλετών σε ιδιωτική εταιρεία. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν έχει παρουσιαστεί οριστική και εφαρμόσιμη λύση.

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου ξεκαθαρίζει ότι το πρόβλημα προέκυψε χωρίς δική της ευθύνη και σημειώνει ότι καταβάλλονται προσπάθειες ώστε οι τουαλέτες να παραμείνουν ανοικτές και η λειτουργία του αρχαιολογικού χώρου να συνεχιστεί χωρίς μεγαλύτερη αναστάτωση.

Αυτή η διευκρίνιση μπορεί να εξηγεί τη διοικητική αλυσίδα, δεν αλλάζει όμως την εικόνα που αντίκρισαν οι επισκέπτες.

Για τον τουρίστα που φτάνει στην Κνωσό από την άλλη άκρη του κόσμου, δεν έχει καμία πρακτική σημασία ποια υπηρεσία, ποιος οργανισμός ή ποιος ανάδοχος είχε την τυπική υποχρέωση να τοποθετήσει χαρτί υγείας ή να καθαρίσει τις τουαλέτες.

Βλέπει έναν αρχαιολογικό χώρο που φέρει πλέον τη σφραγίδα της UNESCO και ταυτόχρονα μια εικόνα εγκατάλειψης σε ένα από τα πιο βασικά σημεία εξυπηρέτησης.

Η αντίφαση είναι πολιτικά εκκωφαντική. Από τη μία πλευρά, τελετές, ανακοινώσεις και δηλώσεις για τη διεθνή αναγνώριση της Κνωσού. Από την άλλη, λίγους μήνες αργότερα, οι αρμόδιες υπηρεσίες αναζητούν μέσα στον Αύγουστο προσωπικό και καθαριστικά για να μη μείνουν κλειστές οι τουαλέτες.

Ένας χώρος τέτοιας ιστορικής βαρύτητας δεν μπορεί να λειτουργεί με προσωρινές λύσεις, αποσπάσεις εργαζομένων και αυτοσχεδιασμούς της τελευταίας στιγμής.

Η υπόθεση αποκαλύπτει ένα ευρύτερο πρόβλημα στη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς: οι μεγάλες εξαγγελίες και οι διεθνείς διακρίσεις αποκτούν πραγματική αξία μόνο όταν συνοδεύονται από επαρκές προσωπικό, οργανωμένη καθημερινή λειτουργία, καθαριότητα, ασφάλεια και υπηρεσίες αντάξιες του μνημείου.

Η Κνωσός δεν χρειάζεται μόνο διεθνείς τίτλους. Χρειάζεται καθημερινή φροντίδα.

Το Υπουργείο Πολιτισμού καλείται τώρα να δώσει μόνιμη λύση και να απαντήσει πώς ήταν δυνατόν να φτάσει ένας χώρος αυτής της σημασίας σε τέτοιο σημείο μέσα στην τουριστική αιχμή.

Γιατί η αναζήτηση ευθυνών μεταξύ αναδόχων και υπηρεσιών μπορεί να εξηγεί πώς δημιουργήθηκε το πρόβλημα, όμως δεν μπορεί να δικαιολογήσει το γεγονός ότι η Κνωσός της UNESCO έφτασε να δυσφημίζεται για την κατάσταση των τουαλετών της.

Και αυτό είναι ένα πρόβλημα που δεν αντιμετωπίζεται με νέους πανηγυρισμούς και επικοινωνιακές ανακοινώσεις, αλλά με στοιχειώδη διοίκηση, έλεγχο και λογοδοσία.