Κίνα: Μαύρη λίστα σε ιαπωνικά ινστιτούτα

Σε μια σημαντική κλιμάκωση της οικονομικής και τεχνολογικής αντιπαράθεσης, η Κίνα προχώρησε τη Δευτέρα στην επιβολή αυστηρών περιορισμών κατά τεσσάρων ιαπωνικών κυβερνητικών ερευνητικών ινστιτούτων που δραστηριοποιούνται στον αμυντικό τομέα. Παράλληλα, διεύρυνε το πεδίο εφαρμογής των ελέγχων της, θέτοντας σε καθεστώς αυξημένης επιτήρησης δεκάδες ακόμη ιαπωνικούς φορείς, σε μια προσπάθεια να περιορίσει την πρόσβαση του Τόκιο σε κρίσιμα αγαθά διπλής χρήσης, συμπεριλαμβανομένων των στρατηγικής σημασίας σπάνιων γαιών.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του κινεζικού υπουργείου Εμπορίου, στον κατάλογο ελέγχου εξαγωγών προστέθηκαν συνολικά 20 φορείς. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το Εθνικό Ινστιτούτο Αμυντικών Μελετών της Ιαπωνίας, καθώς και ερευνητικά κέντρα που ειδικεύονται σε χερσαία, ναυτικά και αεροπορικά οπλικά συστήματα. Ιδιαίτερη σημασία έχει η συμπερίληψη αρκετών μονάδων των κολοσσών Mitsubishi Electric και Mitsubishi Heavy Industries, γεγονός που υποδηλώνει τη βαθιά διείσδυση των μέτρων στην ιαπωνική βιομηχανική βάση.

Η απόφαση του Πεκίνου προβλέπει ρητά ότι απαγορεύεται τόσο σε εγχώριους εξαγωγείς όσο και σε ξένους οργανισμούς ή ιδιώτες η μεταβίβαση αγαθών διπλής χρήσης κινεζικής προέλευσης προς τα συγκεκριμένα ιδρύματα και εταιρείες. Οποιαδήποτε συναλλαγή βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη πρέπει να διακοπεί άμεσα, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στην επίσημη ανακοίνωση.

Επιπλέον, η Κίνα έθεσε υπό καθεστώς αυξημένης επιτήρησης άλλους 20 φορείς, ανάμεσα στους οποίους βρίσκονται η Mitsui E&S Co., η κατασκευάστρια drones Terra Drone Corporation, εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην επεξεργασία πυρηνικών καυσίμων, καθώς και αρκετές μονάδες της OKI Electric Industry. Οι νέοι περιορισμοί τίθενται σε άμεση ισχύ, σύμφωνα με δημοσίευμα του CNBC.

Το κινεζικό υπουργείο διευκρίνισε ότι οι φορείς που περιλαμβάνονται στον κατάλογο επιτήρησης θα υπόκεινται σε αυστηρότερους ελέγχους αναφορικά με τον τελικό χρήστη και την τελική χρήση των προϊόντων. Ουσιαστικά, δεν θα εγκρίνεται καμία εξαγωγή που αφορά ιαπωνικούς στρατιωτικούς χρήστες, στρατιωτικές εφαρμογές ή οποιαδήποτε χρήση που θα μπορούσε να ενισχύσει τις αμυντικές δυνατότητες της Ιαπωνίας.

Εκστρατεία πίεσης και στρατηγική κλιμάκωση

Τα νέα μέτρα αποτελούν την τελευταία και πιο δραστική κλιμάκωση μιας συστηματικής εκστρατείας που ξεκίνησε τον Ιανουάριο. Τότε, το Πεκίνο είχε επιβάλει απαγόρευση εξαγωγών προς την Ιαπωνία αγαθών διπλής χρήσης, συμπεριλαμβανομένων σπάνιων γαιών, μόνιμων μαγνητών και άλλων κρίσιμων ορυκτών που θεωρούνται απαραίτητα για την ανάπτυξη προηγμένων αμυντικών τεχνολογιών.

Τον Φεβρουάριο, η Κίνα είχε ήδη εντάξει 20 φορείς, μεταξύ των οποίων θυγατρικές των Mitsubishi Heavy Industries, IHI Corp. και Kawasaki Heavy Industries, στον κατάλογο ελέγχου εξαγωγών. Παράλληλα, άλλες 20 εταιρείες, όπως οι Subaru Corp., TDK Corp. και FUJI Aerospace Technology, είχαν προστεθεί στον κατάλογο αυξημένης επιτήρησης, υποδεικνύοντας μια σταδιακή αλλά σταθερή εντατικοποίηση των πιέσεων.

Το Πεκίνο έχει εντείνει τις πιέσεις προς το Τόκιο μετά από δηλώσεις της πρωθυπουργού της Ιαπωνίας, Σανάε Τακαΐτσι, τον περασμένο Νοέμβριο. Η Τακαΐτσι είχε αφήσει να εννοηθεί ότι μια υποθετική κινεζική επίθεση κατά της Ταϊβάν θα μπορούσε να προκαλέσει στρατιωτική αντίδραση από την Ιαπωνία, προκαλώντας έντονη και άμεση αντίδραση από το Πεκίνο.

Σε ανακοίνωση που εξέδωσε τη Δευτέρα, εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εμπορίου υποστήριξε ότι η Ιαπωνία δεν έχει επιδείξει καμία μεταμέλεια μετά τις κυρώσεις του Φεβρουαρίου. Αντίθετα, όπως ανέφερε, η Ιαπωνία "επιτάχυνε" την πορεία της προς αυτό που το Πεκίνο χαρακτηρίζει ως "νέου τύπου μιλιταρισμό", μεταξύ άλλων μέσω της ανάπτυξης επιθετικών οπλικών συστημάτων και της εκτόξευσης πυραύλων εκτός των συνόρων της.

Το Πεκίνο κάλεσε την Ιαπωνία "να εγκαταλείψει τη λανθασμένη πορεία", επιμένοντας παράλληλα ότι τα μέτρα δεν θα επηρεάσουν τις φυσιολογικές διμερείς οικονομικές και εμπορικές σχέσεις. Σε μια προσπάθεια να καθησυχάσει την επιχειρηματική κοινότητα, υπογράμμισε ότι "οι ιαπωνικές επιχειρήσεις που συμμορφώνονται με τον νόμο δεν έχουν λόγο να ανησυχούν".

Το διαπραγματευτικό όπλο της Κίνας και οι αντιδράσεις της αγοράς

Οι αγορές αντέδρασαν μεικτά μετά την ανακοίνωση των νέων μέτρων. Η μετοχή της Mitsubishi Electric υποχώρησε περίπου κατά 1,4%, ενώ η Howa Machinery, μία από τις 20 εταιρείες που τέθηκαν υπό αυξημένη επιτήρηση, κατέγραψε απώλειες της τάξης του 4,6%. Αντίθετα, σε μια ένδειξη της πολυπλοκότητας της κατάστασης, οι μετοχές της Mitsubishi Heavy Industries και της Terra Drone Corp. ενισχύθηκαν κατά 4,9% και 1,7% αντίστοιχα.

Η στρατηγική της Κίνας, όπως αναλύεται σε έκθεση του Ιανουαρίου από τη Γκρέισελιν Μπάσκαραν, διευθύντρια του προγράμματος ασφάλειας κρίσιμων ορυκτών στο Center for Strategic & International Studies (CSIS), συνίσταται στην αξιοποίηση της κυριαρχίας της στις αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών. Η Κίνα χρησιμοποιεί αυτή τη θέση ισχύος ως εργαλείο αποτροπής, ασκώντας πίεση σε χώρες των οποίων τις πολιτικές επιλογές δεν εγκρίνει, χωρίς να καταφεύγει στη χρήση στρατιωτικής ισχύος. Όπως σημειώνεται στην έκθεση, οι χώρες που έχουν εκφράσει στήριξη προς την Ταϊβάν παραμένουν ιδιαίτερα ευάλωτες σε αυτού του είδους τις πιέσεις.

Η Ιαπωνία, αναγνωρίζοντας την ευπάθειά της, έχει επενδύσει από το 2010 στην ανάπτυξη εγχώριας δυναμικότητας διύλισης και επεξεργασίας σπάνιων γαιών, με στόχο τη μείωση της εξάρτησής της από την Κίνα. Παρά τις προσπάθειες αυτές, η ιαπωνική οικονομία εξακολουθεί να είναι στενά συνδεδεμένη με αλυσίδες εφοδιασμού που βασίζονται στην Κίνα και το Βιετνάμ, από το στάδιο της εξόρυξης έως την παραγωγή μόνιμων μαγνητών, γεγονός που καθιστά τη χώρα ευάλωτη σε μελλοντικές κλιμακώσεις.