Αυξανόμενη συχνότητα και εντεινόμενη σφοδρότητα καταγράφουν τους τελευταίους μήνες τα κατολισθητικά φαινόμενα σε εκτεταμένες ζώνες της επικράτειας, με τις ισχυρότερες εκδηλώσεις να εντοπίζονται στην Ήπειρο, στο Ιόνιο, στην Ηλεία και στη Μεσσηνία, διαμορφώνοντας ένα τοπίο γεωδυναμικής αστάθειας που θέτει σε δοκιμασία τις τοπικές υποδομές και τους μηχανισμούς πολιτικής προστασίας. Ερευνητές της Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών επισημαίνουν ότι η πρόσφατη έξαρση αποτυπώνει μια νέα και απαιτητική συνθήκη, καθώς η κλιματική κρίση επιδρά καταλυτικά στο σύνθετο μορφολογικό ανάγλυφο της χώρας και καθιστά την έγκαιρη επιστημονική παρέμβαση κρίσιμο πυλώνα πρόληψης και διαχείρισης κινδύνου.
Κλιμάκια της Αρχής έχουν ήδη μεταβεί σε περιοχές της Ηπείρου, της Ζακύνθου, της Κέρκυρας, της Ηλείας, της Μεσσηνίας, στα Μετέωρα και στη Νάξο, οργανώνοντας παρεμβάσεις και τεχνικές αξιολογήσεις, καθώς τα φαινόμενα που εκδηλώθηκαν χαρακτηρίζονται ιδιαίτερα σοβαρά και επιβάλλουν άμεσα μέτρα θωράκισης.
Οι επιστημονικές καταγραφές συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι η ένταση των γεωδυναμικών διεργασιών προκύπτει από σύνθετη αλληλεπίδραση φυσικών και περιβαλλοντικών παραγόντων, με αφετηρία τη γεωλογική δομή της χώρας, όπου εδαφικοί σχηματισμοί χαμηλής συνεκτικότητας και αυξημένης ευπάθειας στην αποσάθρωση συνυπάρχουν με έντονο μορφολογικό ανάγλυφο που δημιουργεί συνθήκες φυσικής αστάθειας.
Ο γενικός διευθυντής της ΕΑΓΜΕ, Διονύσιος Γκούτης, υπογραμμίζει ότι οι παρατεταμένες και ισχυρές βροχοπτώσεις οδηγούν σε ταχύ κορεσμό του εδάφους, ενισχύουν τις πιέσεις των υδάτων στους πόρους και ωθούν τα πετρώματα πέραν των ορίων διατμητικής αντοχής τους, ενεργοποιώντας βίαια μηχανισμούς ολίσθησης και καταρρεύσεων.
Την αλληλουχία των γεγονότων αποτυπώνει ο καθηγητής Τηλεανίχνευσης και Μορφοτεκτονικής του Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Μανώλης Βασιλάκης, περιγράφοντας μια διαδοχική εξέλιξη που ξεκινά από τις θερινές πυρκαγιές, συνεχίζεται με πλημμυρικά επεισόδια και καταλήγει σε κατολισθήσεις, ιδίως σε περιοχές όπου η βλάστηση έχει καταστραφεί και η φυσική συνοχή του εδάφους έχει αποδυναμωθεί. Η άμεση εκκίνηση έργων πρόληψης μετά την εκδήλωση πυρκαγιών συνιστά, σύμφωνα με τον ίδιο, αναγκαία θεσμική ανταπόκριση.
Οι τύποι κατολισθήσεων εμφανίζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις, καθώς στην Ήπειρο ο φλύσχης, λιθολογικός σχηματισμός με στρώματα μειωμένης μηχανικής αντοχής, καθίσταται ιδιαίτερα ευάλωτος όταν αυξάνεται η περιεκτικότητα σε νερό, ενώ σε άλλες περιοχές η αποκόλληση βράχων ευνοείται από ασυνέχειες και ρωγματώσεις, με τη σεισμικότητα του Ιονίου να λειτουργεί ως επιπρόσθετος παράγοντας αποσταθεροποίησης. Η κατάσταση χαρακτηρίζεται πολυπαραμετρική, με την απότομη αύξηση των υδάτινων φορτίων να επιβαρύνει ένα έδαφος που, ύστερα από περιόδους ξηρασίας, αδυνατεί να απορροφήσει μεγάλες ποσότητες βροχής, οδηγώντας σε ταχεία κορεσμό των ανώτερων στρωμάτων και σε φαινόμενα αποκόλλησης.
Στο πεδίο της θεσμικής διαχείρισης, η ΕΑΓΜΕ, υπό τον ρόλο του τεχνικού συμβούλου της Πολιτείας, αναδεικνύει την ανάγκη μετάβασης σε ένα πρότυπο πρόληψης όπου η γεωλογική πληροφορία μετατρέπεται σε ενεργό εργαλείο πολιτικής προστασίας και θεμέλιο για τον σχεδιασμό ανθεκτικών υποδομών. Η Ομάδα Άμεσης Παρέμβασης της Αρχής, σε συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας, αναπτύσσει ταχύτατα επιχειρησιακά αντανακλαστικά, μεταβαίνει στα σημεία εκδήλωσης των φαινομένων, αναλύει τη δυναμική τους και καθοδηγεί τις αρμόδιες Αρχές με συγκεκριμένες τεχνικές οδηγίες, έχοντας υλοποιήσει εκατοντάδες παρεμβάσεις τα τελευταία έτη. Οι δράσεις περιλαμβάνουν επιτόπιες αυτοψίες, αξιολόγηση επικινδυνότητας και διατύπωση κατευθύνσεων για επείγοντα μέτρα ανάσχεσης και προσωρινής αποκατάστασης, σε ένα περιβάλλον αυξημένης κλιματικής πίεσης.
Παράλληλα, η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει την αναγκαιότητα αξιοποίησης σύγχρονων εργαλείων παρατήρησης και παρακολούθησης, όπως δορυφορικές μετρήσεις, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και σαρωτές laser, τα οποία επιτρέπουν τη συστηματική αποτύπωση μετακινήσεων εδάφους και τη διαμόρφωση έγκαιρων προειδοποιήσεων. Η ενσωμάτωση τέτοιων τεχνικών σε περιοχές του Ιονίου και σε παραλίες υψηλής επισκεψιμότητας συνιστά βήμα οργανωμένης πρόληψης, με στόχο την έγκαιρη αναγνώριση κινδύνων και τη θωράκιση ανθρώπινων ζωών και υποδομών απέναντι σε ένα φαινόμενο που αποκτά ολοένα και πιο επιθετικά χαρακτηριστικά.
