Κληρονομιές: Όλα όσα αλλάζουν από 16 Σεπτεμβρίου σε χρέη και διαθήκες

Νέα δεδομένα στις κληρονομιές, τις διαθήκες, τα χρέη και τη νόμιμη μοίρα δημιουργεί το θεσμικό πλαίσιο που εισήγαγε η κυβέρνηση με τον νόμο 5303/2026. Η 16η Σεπτεμβρίου 2026 αποτελεί κρίσιμο χρονικό σημείο, καθώς από την ημερομηνία αυτή ενεργοποιείται μεγάλο μέρος των νέων κανόνων του κληρονομικού δικαίου.

Οι ρυθμίσεις αφορούν, μεταξύ άλλων, την ευθύνη των κληρονόμων για οφειλές που αφήνει πίσω του ο αποβιώσας, τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου, τη νόμιμη μοίρα, τις ιδιόγραφες διαθήκες και τη δυνατότητα κατάρτισης κληρονομικών συμβάσεων.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο χρονικός διαχωρισμός που προβλέπει το νέο καθεστώς. Για θανάτους που έχουν επέλθει έως και τις 15 Σεπτεμβρίου 2026 εξακολουθούν κατά κανόνα να εφαρμόζονται οι προηγούμενες ρυθμίσεις, ενώ για τις κληρονομικές σχέσεις που δημιουργούνται από τις 16 Σεπτεμβρίου και μετά ενεργοποιούνται οι νέες διατάξεις.

Αλλαγές υπάρχουν και στις ιδιόγραφες διαθήκες. Όταν εμφανίζεται ιδιόγραφη διαθήκη και ο κληρονόμος που ορίζεται σε αυτήν δεν ανήκει στο συγγενικό περιβάλλον του αποβιώσαντος, προβλέπεται πρόσθετη διαδικασία προκειμένου η διαθήκη να κηρυχθεί κυρία και να παραγάγει τα προβλεπόμενα έννομα αποτελέσματα. Η ρύθμιση επιχειρεί να δημιουργήσει αυστηρότερο φίλτρο σε περιπτώσεις όπου εμφανίζονται ως κληρονόμοι πρόσωπα εκτός οικογενειακού κύκλου.

Χρέη κληρονομιάς: Περιορίζεται η έκθεση της προσωπικής περιουσίας

Μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις αφορά τα χρέη του αποβιώσαντος. Το νέο πλαίσιο περιορίζει την ευθύνη του κληρονόμου μέχρι την αξία της περιουσίας που αποκτά μέσω της κληρονομιάς.

Οφειλές προς Εφορία, ΕΦΚΑ, τράπεζες, ιδιώτες και άλλους πιστωτές συνδέονται πλέον με την αξία της κληρονομιαίας περιουσίας, περιορίζοντας τον κίνδυνο να βρεθεί ο κληρονόμος αντιμέτωπος με απαιτήσεις που υπερβαίνουν όσα πραγματικά κληρονόμησε.

Ο συγκεκριμένος περιορισμός, ωστόσο, συνοδεύεται από προϋποθέσεις. Εφόσον ο κληρονόμος προβεί σε ελεύθερη διαχείριση ή διάθεση περιουσιακών στοιχείων κατά παράβαση των προβλεπόμενων κανόνων, μπορεί να χάσει την προστασία αυτή. Το νέο σύστημα προβλέπει επίσης δυνατότητα δικαστικής εκκαθάρισης της κληρονομιάς, ώστε περιουσία και υποχρεώσεις να αντιμετωπίζονται ως διακριτό σύνολο.

Μεταβολές καταγράφονται και στην εξ αδιαθέτου διαδοχή. Όταν ο αποβιώσας αφήνει σύζυγο και ένα παιδί, το ποσοστό του επιζώντος συζύγου αυξάνεται από το ένα τέταρτο στο ένα τρίτο της κληρονομίας. Εάν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του συζύγου παραμένει στο ένα τέταρτο.

Παράλληλα, ο επιζών σύζυγος αποκτά αποκλειστικό δικαίωμα δωρεάν χρήσης της κύριας κατοικίας του ζευγαριού για διάστημα ενός έτους μετά τον θάνατο.

Ο νόμος προβλέπει υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις προστασία και για σύντροφο που συμβίωνε με τον αποβιώσαντα χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης. Προβλέπεται δυνατότητα χρήσης της κοινής κατοικίας για ένα έτος, ενώ η κληρονομική διαδοχή ολόκληρης της περιουσίας μπορεί να εξεταστεί μόνο εφόσον δεν υπάρχουν πρόσωπα που προηγούνται κληρονομικά και μετά από δικαστική πιστοποίηση του σχετικού δικαιώματος.

Χρηματική παροχή από την κληρονομιά μπορεί επίσης να διεκδικήσει, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, πρόσωπο που παρείχε ουσιαστική και χωρίς αμοιβή φροντίδα στον αποβιώσαντα για τουλάχιστον έξι μήνες κατά την τελευταία τριετία της ζωής του.

Νόμιμη μοίρα και κληρονομικές συμβάσεις

Βαθιά μεταβολή επέρχεται και στη νόμιμη μοίρα. Παιδιά, γονείς και επιζών σύζυγος που έχουν δικαίωμα νόμιμης μοίρας δεν αποκτούν αυτομάτως ποσοστό συγκυριότητας στα ακίνητα ή σε άλλα στοιχεία της κληρονομιαίας περιουσίας.

Το δικαίωμα μετατρέπεται σε χρηματική αξίωση απέναντι στον κληρονόμο, η οποία αντιστοιχεί στο μισό της αξίας της μερίδας που θα δικαιούνταν ο νόμιμος μεριδούχος σε περίπτωση εξ αδιαθέτου διαδοχής. Η αλλαγή μεταφέρει πλέον το επίκεντρο στον καθορισμό της πραγματικής αξίας της περιουσίας και στην καταβολή του ποσού που αντιστοιχεί στον δικαιούχο.

Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 εισάγεται παράλληλα η δυνατότητα κατάρτισης κληρονομικών συμβάσεων αιτία θανάτου. Μέσω συμβολαιογραφικού εγγράφου, ένας ιδιοκτήτης μπορεί να ρυθμίσει εκ των προτέρων ποιος θα τον κληρονομήσει ή ποιος θα αποκτήσει συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο.

Σε αντίθεση με τη συνηθισμένη διαθήκη, βασικοί όροι μιας τέτοιας συμφωνίας δεν μπορούν να ανατραπούν μονομερώς. Η νέα δυνατότητα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για οικογενειακές επιχειρήσεις, ακίνητα και μεγάλες περιουσίες, καθώς επιτρέπει την οργάνωση της διαδοχής πριν από τον θάνατο και επιχειρεί να περιορίσει μελλοντικές συγκρούσεις μεταξύ των κληρονόμων.

```