Κωδικοποίηση χωροταξικής νομοθεσίας στη Βουλή

Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προχώρησε σε μια κίνηση ορόσημο για τον χωρικό σχεδιασμό στην Ελλάδα, καταθέτοντας στη Βουλή τον νέο Κώδικα Χωροταξίας-Πολεοδομίας. Πρόκειται για ένα νομοθέτημα που φιλοδοξεί να βάλει τάξη σε ένα πεδίο που για δεκαετίες χαρακτηριζόταν από πολυνομία, ασάφεια και γραφειοκρατικές αγκυλώσεις. Η κωδικοποίηση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική αναδιάταξη, αλλά μια ουσιαστική μεταρρύθμιση που αποσκοπεί στην ενίσχυση της διαφάνειας και της ασφάλειας δικαίου.

Η διαδικασία εκπόνησης του Κώδικα ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2020 και ολοκληρώθηκε το 2026, έπειτα από μια πολυετή και επίπονη προσπάθεια. Στο επίκεντρο βρίσκεται η συγκέντρωση, συστηματοποίηση και ενοποίηση όλης της ισχύουσας χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας σε ένα ενιαίο κείμενο. Στόχος είναι να διευκολυνθούν τόσο η Διοίκηση όσο και οι πολίτες στην ορθή και ταχεία γνώση και εφαρμογή των κανόνων. Ο τεχνικός και νομικός κόσμος, αλλά και κάθε ενδιαφερόμενος, θα έχει πλέον πρόσβαση σε ένα πολυδιάστατο και συνεκτικό εργαλείο, το οποίο υποκαθιστά τις διάσπαρτες ρυθμίσεις που συχνά οδηγούσαν σε ανασφάλεια δικαίου ή ακόμα και σε αντιφατικές ερμηνείες.

Ο Κώδικας δεν εισάγει νέους κανόνες δικαίου, αλλά περιλαμβάνει κωδικοποιημένο ό,τι ήδη ισχύει. Ωστόσο, η αξία του έγκειται στην εξάλειψη της πολυνομίας και του κατακερματισμού, που δημιουργούσαν αβεβαιότητα, γραφειοκρατία και άνιση πρόσβαση στην πληροφορία. Η κωδικοποίηση, η απλούστευση και η διαφάνεια που επιφέρει υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον, ενισχύοντας τη λεγόμενη Δημοκρατία του χώρου. Πρόκειται για ένα τιτάνιο επιστημονικό έργο, που απαίτησε έξι και πλέον χρόνια για να συγκεντρώσει, καταγράψει και ερμηνεύσει σειρά διατάξεων, με τη συμβολή κορυφαίας Επιτροπής.

Η δομή και το περιεχόμενο του νέου Κώδικα

Ο Κώδικας διαρθρώνεται σε εννέα μέρη, καλύπτοντας όλο το φάσμα του χωρικού και πολεοδομικού σχεδιασμού. Το Μέρος Α' αφορά τον Χωρικό Σχεδιασμό, περιλαμβάνοντας κανόνες για τον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό, καθώς και ειδικές περιπτώσεις πολεοδόμησης. Το Μέρος Β' επικεντρώνεται στις Αστικές Αναπλάσεις και τους Πολεοδομικούς Μηχανισμούς, όπως η μεταφορά συντελεστή δόμησης. Το Μέρος Γ' ρυθμίζει την Εφαρμογή Πολεοδομικών Σχεδίων, συμπεριλαμβανομένων των εισφορών σε γη και χρήμα. Το Μέρος Δ' θέτει τους Κανόνες Δόμησης και Χρήσης, καλύπτοντας από τη δόμηση σε οικισμούς έως την εκτός σχεδίου δόμηση. Το Μέρος Ε' ορίζει το Πλαίσιο Δόμησης, με διατάξεις για οικοδομικές άδειες και ηλεκτρονική ταυτότητα κτιρίου. Το Μέρος ΣΤ' αφορά την Αντιμετώπιση της Αυθαίρετης Δόμησης, ενώ το Μέρος Ζ' περιλαμβάνει κανόνες για επικίνδυνες οικοδομές. Το Μέρος Η' εισάγει ρυθμίσεις αστικής πολιτικής, όπως η αστική ανθεκτικότητα και η κλιματική αλλαγή. Τέλος, το Μέρος Θ' καθορίζει τη λειτουργία συλλογικών οργάνων, όπως τα Αρχιτεκτονικά Συμβούλια.

Συνολικά, ο Κώδικας συγκεντρώνει 477 άρθρα, προερχόμενα από 181 νομοθετήματα, με χρονική ισχύ που φτάνει έως και τα 103 έτη. Περιλαμβάνονται διατάξεις από 122 νόμους, 29 προεδρικά διατάγματα, 15 νομοθετικά διατάγματα, 4 βασιλικά διατάγματα, 3 αναγκαστικούς νόμους, 7 υπουργικές αποφάσεις και 1 πράξη νομοθετικού περιεχομένου. Η κωδικοποίηση αυτή δεν περιλαμβάνει ειδικές νομοθεσίες, όπως αυτές για τις Βιομηχανικές Περιοχές ή τα ΕΣΧΑΣΕ, οι οποίες παραμένουν στα ειδικά τους πλαίσια για να διατηρηθεί η συνοχή τους.

Καινοτομίες και ψηφιακή πρόσβαση

Μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες του νέου Κώδικα είναι ο σχεδιασμός του ως ένα διαρκώς ενημερωνόμενο και ζωντανό νομοθετικό εργαλείο. Σε αντίθεση με τον προγενέστερο Κώδικα Βασικής Πολεοδομικής Νομοθεσίας του 1999, ο οποίος γρήγορα ξεπεράστηκε, ο νέος Κώδικας προβλέπει ότι κάθε μελλοντική νομοθετική μεταβολή θα ενσωματώνεται απευθείας σε αυτόν, μέσω τροποποίησης, συμπλήρωσης ή κατάργησης άρθρων. Αυτό διασφαλίζει ότι το κείμενο θα παραμένει διαρκώς επίκαιρο, ενιαίο και λειτουργικό, αποφεύγοντας την επανάληψη του παλιού κατακερματισμού.

Παράλληλα, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προγραμματίζει τη δημιουργία μιας νέας ηλεκτρονικής βάσης νομικών δεδομένων, η οποία θα φιλοξενεί τον Κώδικα. Η βάση αυτή θα είναι προσβάσιμη δωρεάν και άμεσα από κάθε πολίτη, προσφέροντας ένα εύχρηστο και διαδραστικό εργαλείο αναζήτησης. Οι χρήστες θα μπορούν να πλοηγούνται γρήγορα στις ισχύουσες διατάξεις, ενώ η βάση θα επικαιροποιείται συνεχώς, παρέχοντας πάντα την πιο πρόσφατη εκδοχή του νομοθετικού πλαισίου. Η ψηφιοποίηση αυτή αναμένεται να μειώσει δραστικά τη γραφειοκρατία και να ενισχύσει τη διαφάνεια, καθιστώντας την πληροφορία προσβάσιμη σε όλους.