Μάγιαρ: Επιχείρηση ανάκτησης δημόσιου χρήματος

Ένα νέο εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης, σχεδιασμένο για τον εντοπισμό ύποπτης διαχείρισης δημόσιων πόρων, έχει αναπτύξει η Αρχή Ακεραιότητας της Ουγγαρίας, σε μια περίοδο κατά την οποία η νέα κυβέρνηση του Πέτερ Μάγιαρ επιχειρεί να ανοίξει πλήρως τον φάκελο της διαφθοράς της περιόδου Όρμπαν.

Σύμφωνα με όσα δήλωσε στους Financial Times ο επικεφαλής της Αρχής, Φέρεντς Μπίρο, το σύστημα αξιοποιεί τεχνητή νοημοσύνη και μηχανική μάθηση, με στόχο την παρακολούθηση οικονομικών συναλλαγών σε πραγματικό χρόνο. Η φιλοδοξία της νέας ουγγρικής ηγεσίας είναι να εντοπίσει και να ανακτήσει δημόσιους πόρους που, κατά τις εκτιμήσεις του Μπίρο, μπορεί να φτάνουν ακόμη και τα 160 δισ. ευρώ.

Ο ίδιος περιέγραψε την Αρχή ως έναν σύγχρονο μηχανισμό κατά της διαφθοράς, ο οποίος πλέον διαθέτει τεχνολογικά εργαλεία ικανά να χαρτογραφήσουν πολύπλοκες διαδρομές χρήματος, δημόσιες συμβάσεις, πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων και ύποπτες ροές κεφαλαίων. Η τοποθέτησή του αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Ουγγαρία βρίσκεται σε φάση επαναδιαπραγμάτευσης της σχέσης της με τις Βρυξέλλες, μετά από χρόνια έντασης για ζητήματα κράτους δικαίου και διαφάνειας.

Ο Μπίρο, πρώην διεθνής ελεγκτής και ειδικός σε θέματα συμμόρφωσης, διορίστηκε το 2022 με αποστολή να δημιουργήσει έναν φορέα καταπολέμησης της διαφθοράς, στο πλαίσιο των όρων που είχε θέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση για την αποδέσμευση ευρωπαϊκών κονδυλίων προς τη Βουδαπέστη. Όπως υποστηρίζει, η κυβέρνηση του Βίκτορ Όρμπαν αρνήθηκε ουσιαστικά να συνεργαστεί με τον οργανισμό, περιορίζοντας δραστικά την αποτελεσματικότητά του.

Νέα κυβέρνηση, παγωμένα κονδύλια και ενισχυμένες αρμοδιότητες

Η σαρωτική εκλογική νίκη του Πέτερ Μάγιαρ τον περασμένο μήνα φαίνεται να αλλάζει τα δεδομένα. Ο νέος πρωθυπουργός είχε οικοδομήσει μεγάλο μέρος της προεκλογικής του καμπάνιας πάνω στη δέσμευση για τερματισμό της διαφθοράς και αποκατάσταση της θεσμικής αξιοπιστίας της χώρας. Στο πλαίσιο αυτό, έχει δεσμευθεί να ενισχύσει ουσιαστικά την Αρχή Ακεραιότητας, εντάσσοντάς την σε ευρύτερο πακέτο μεταρρυθμίσεων για το κράτος δικαίου.

Η συμφωνία με τις Βρυξέλλες συνδέεται με την αποδέσμευση δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ από ευρωπαϊκά κονδύλια που είχαν παγώσει κατά τη διάρκεια της προηγούμενης διακυβέρνησης. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είχε δηλώσει ότι η ενίσχυση της Αρχής Ακεραιότητας αποτελεί απόδειξη πως η Ουγγαρία αποκτά πραγματικό μηχανισμό εντοπισμού και αντιμετώπισης της διαφθοράς και των συγκρούσεων συμφερόντων.

Παράλληλα, η κυβέρνηση Μάγιαρ έχει δεσμευθεί να δημιουργήσει ξεχωριστή Υπηρεσία Ανάκτησης Περιουσιακών Στοιχείων, με στόχο την επιτάχυνση της επιστροφής χρημάτων που φέρονται να διοχετεύθηκαν αθέμιτα. Μέσα στην εβδομάδα αναμένεται η κατάθεση ολοκληρωμένου νομοσχεδίου κατά της διαφθοράς, ενώ η Βουδαπέστη προγραμματίζει και την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.

Η συμμετοχή της Ουγγαρίας στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θεωρείται κρίσιμο βήμα, καθώς θα επιτρέψει σε Ευρωπαίους εισαγγελείς να ερευνούν υποθέσεις απάτης και διαφθοράς που αφορούν ευρωπαϊκά κονδύλια στη χώρα. Για τις Βρυξέλλες, πρόκειται για θεσμική δικλίδα που έλειπε επί χρόνια από το ουγγρικό σύστημα ελέγχου.

Ο Φέρεντς Μπίρο δηλώνει ότι μπορεί να επαναπατριστεί σημαντικό μέρος περιουσιακών στοιχείων, σημειώνοντας ότι η χώρα έχει ανάγκη από χρήματα που, όπως υποστηρίζει, εκλάπησαν και μεταφέρθηκαν εν μέρει στο εξωτερικό. Αν και η Αρχή δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει επίσημο υπολογισμό της συνολικής ζημίας, ο ίδιος εκτιμά προσωπικά ότι το ποσό μπορεί να υπερβαίνει τα 160 δισ. ευρώ.

Κατά τον Μπίρο, η διαφθορά στις δημόσιες δαπάνες αυξήθηκε εκθετικά τα τελευταία χρόνια. Υποστηρίζει ότι το 2025 έως και το 15%-20% των κρατικών δαπανών μπορεί να κατευθύνθηκε σε λάθος προορισμούς, όταν το αντίστοιχο ποσοστό, σύμφωνα με τη δική του εκτίμηση, κυμαινόταν στο 2%-3% την περίοδο που ο Όρμπαν ανέλαβε την εξουσία το 2010.

Καταγγελίες για συγκέντρωση πόρων και εμπόδια στους ελέγχους

Ο επικεφαλής της Αρχής Ακεραιότητας υποστηρίζει ότι η κορύφωση της κρατικής διαφθοράς σημειώθηκε κατά το τελευταίο έτος της διακυβέρνησης Όρμπαν. Όπως ανέφερε, οι κρατικοί μηχανισμοί αύξησαν σημαντικά τον έλεγχο επί των δημόσιων πόρων, καθώς, κατά την εκτίμησή του, το προηγούμενο σύστημα εξουσίας αντιλαμβανόταν ότι η πολιτική εποχή του Όρμπαν πλησίαζε στο τέλος της.

Εκπρόσωπος του κόμματος Φίντες δεν απάντησε άμεσα σε αίτημα σχολιασμού των Financial Times, ενώ η εφημερίδα δεν κατάφερε να επικοινωνήσει με τον ίδιο τον πρώην πρωθυπουργό. Πάντως, ο πρώην επικεφαλής του γραφείου του Όρμπαν, Γκέργκελι Γκούλιας, είχε απορρίψει την προσέγγιση της νέας κυβέρνησης, κάνοντας λόγο για προσπάθεια στιγματισμού της «πατριωτικής πλευράς» με συλλογική ενοχή στη βάση μεμονωμένων υποθέσεων και προειδοποιώντας κατά ενός «κυνηγιού μαγισσών».

Ο Μπίρο απαντά ότι δεν υπάρχει καμία τέτοια πρόθεση και ότι η νέα κυβέρνηση σέβεται το τεκμήριο αθωότητας. Επιμένει, ωστόσο, ότι οι έρευνες πρέπει να προχωρήσουν, καθώς, σύμφωνα με έρευνα των Financial Times, η ροή δημόσιων πόρων είχε συγκεντρωθεί γύρω από περιορισμένο αριθμό προσώπων κοντά στον Όρμπαν, δημιουργώντας περιβάλλον μειωμένου ανταγωνισμού και σοβαρών υπερτιμολογήσεων.

Ο ίδιος περιέγραψε και τα εμπόδια που, όπως υποστηρίζει, αντιμετώπισε η Αρχή όταν άρχισε να εξετάζει δημόσιες συμβάσεις. Σύμφωνα με τον Μπίρο, κυβερνητικοί αξιωματούχοι είχαν λάβει οδηγίες να περιορίσουν στο ελάχιστο την επικοινωνία και τη συνεργασία με τον οργανισμό.

Ανέφερε ακόμη ότι το 2024 κλήθηκε σε συνάντηση με τους τότε υπουργούς Δικαιοσύνης και Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, οι οποίοι, όπως ισχυρίζεται, του ζήτησαν να κρατήσει χαμηλό προφίλ και να μη δώσει στην υπηρεσία τη δυνατότητα να λειτουργήσει ουσιαστικά. Ο ίδιος αρνήθηκε και συνέχισε την παρακολούθηση παρατυπιών σε δημόσιους διαγωνισμούς. Οι πρώην υπουργοί δεν απάντησαν σε αιτήματα σχολιασμού.

Στις αρχές του 2025, ο Μπίρο υπέβαλε στην τότε κυβέρνηση αναλυτική έκθεση για τη συγκέντρωση των δημόσιων προμηθειών. Όπως αναφέρει, η Αρχή προειδοποίησε ότι το κράτος διαχειριζόταν υπερβολικά μεγάλα ποσά με ανεπαρκείς μηχανισμούς ελέγχου. Η απάντηση που, σύμφωνα με τον ίδιο, έλαβε ήταν ότι δεν υπήρχε πρόθεση εγκατάστασης ουσιαστικών ελέγχων ή μέτρησης της αποτελεσματικότητας των κονδυλίων.

Μία εβδομάδα μετά την αποστολή της έκθεσης, πραγματοποιήθηκε έφοδος στα γραφεία της Αρχής, στο πλαίσιο έρευνας για φερόμενες πρακτικές διαφθοράς. Ο Μπίρο αρνείται τις κατηγορίες και χαρακτηρίζει την έφοδο ως πολιτική απάντηση στις προειδοποιήσεις του οργανισμού.

Η υπόθεση εξελίσσεται πλέον σε κρίσιμο τεστ για τη νέα κυβέρνηση της Ουγγαρίας, αλλά και για την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει για πρώτη φορά τόσο κεντρικά σε μια επιχείρηση χαρτογράφησης δημόσιου χρήματος, ενώ η Βουδαπέστη καλείται να αποδείξει ότι οι εξαγγελίες περί κράτους δικαίου και ανάκτησης κλεμμένων πόρων δεν θα μείνουν σε επίπεδο πολιτικής διακήρυξης.