Η ένταση ανάμεσα στην Άγκυρα και το Παρίσι επανέρχεται στο προσκήνιο, με φόντο τη σαφή στήριξη του Εμανουέλ Μακρόν προς την Ελλάδα και την ενόχληση που προκαλεί στην τουρκική πλευρά η ελληνογαλλική στρατηγική σύμπλευση.
Οι σχέσεις του Ταγίπ Ερντογάν με τον Γάλλο πρόεδρο έχουν μακρύ ιστορικό οξείων αντιπαραθέσεων. Από το 2019, όταν οι δύο ηγέτες αντάλλαξαν βαρείς χαρακτηρισμούς με αφορμή το ΝΑΤΟ και τη Συρία, η πολιτική απόσταση ανάμεσα σε Τουρκία και Γαλλία ουδέποτε γεφυρώθηκε πλήρως.
Τότε, ο Εμανουέλ Μακρόν είχε προκαλέσει διεθνή συζήτηση με τη δήλωσή του ότι το ΝΑΤΟ βρισκόταν σε κατάσταση «εγκεφαλικού θανάτου». Η απάντηση του Ταγίπ Ερντογάν υπήρξε σφοδρή, προσωπική και ασυνήθιστα επιθετική ακόμη και για τα δεδομένα της τουρκικής διπλωματικής ρητορικής.
Η σύγκρουση του 2019 και οι βαρείς χαρακτηρισμοί
Μιλώντας τότε από την Κωνσταντινούπολη, ο Τούρκος πρόεδρος απευθύνθηκε ευθέως στον Γάλλο ομόλογό του, καλώντας τον να εξετάσει πρώτα τον «δικό του εγκεφαλικό θάνατο». Η φράση αυτή είχε προκαλέσει έντονη αντίδραση στο Παρίσι και είχε οδηγήσει στην κλήση του Τούρκου πρεσβευτή στο γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών.
Ο Ερντογάν συνέχισε στο ίδιο ύφος, υποστηρίζοντας ότι οι δηλώσεις Μακρόν ταίριαζαν μόνο σε ανθρώπους που βρίσκονται οι ίδιοι σε τέτοια κατάσταση. Η αντιπαράθεση είχε αποκτήσει τότε ευρύτερη διάσταση, καθώς συνδεόταν με την τουρκική στρατιωτική επιχείρηση στη Συρία εναντίον κουρδικών δυνάμεων που υποστηρίζονταν από δυτικές χώρες.
Ο Τούρκος πρόεδρος είχε κατηγορήσει τον Μακρόν για ερασιτεχνισμό, για άγνοια ως προς την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας και για υποκρισία απέναντι στις υποχρεώσεις της Γαλλίας στο ΝΑΤΟ. Είχε μάλιστα συνδέσει την εσωτερική κρίση στη Γαλλία με τα «κίτρινα γιλέκα», παρουσιάζοντάς την ως απόδειξη πολιτικής αδυναμίας του Γάλλου προέδρου.
Το Παρίσι απάντησε τότε σε αυστηρό τόνο, κάνοντας λόγο για προσβολές και ζητώντας εξηγήσεις από την τουρκική πλευρά. Η γαλλική προεδρία είχε επισημάνει ότι οι τοποθετήσεις Ερντογάν ξεπερνούσαν το πλαίσιο της πολιτικής διαφωνίας και συνιστούσαν προσωπική επίθεση.
Στο ίδιο κλίμα είχε κινηθεί και ο τότε υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, ο οποίος είχε κατηγορήσει τον Μακρόν ότι λειτουργεί ως «σπόνσορας» τρομοκρατικών οργανώσεων, επειδή το Παρίσι διατηρούσε επαφές με κουρδικές δυνάμεις που η Άγκυρα χαρακτηρίζει τρομοκρατικές.
Η ελληνογαλλική συμμαχία ενοχλεί την Άγκυρα
Από εκείνη την περίοδο έως σήμερα, οι γαλλοτουρκικές σχέσεις κινήθηκαν μέσα από επεισοδιακές φάσεις, τηλεφωνικές επικοινωνίες και περιορισμένες προσπάθειες διαχείρισης της έντασης. Η πλήρης πολιτική εξομάλυνση παρέμεινε μακρινός στόχος.
Η πρόσφατη τοποθέτηση του Εμανουέλ Μακρόν στην Ελλάδα αναζωπύρωσε την τουρκική ενόχληση. Απαντώντας σε ερώτηση για το ενδεχόμενο απειλής κατά της ελληνικής κυριαρχίας, ο Γάλλος πρόεδρος παρέπεμψε στις κινήσεις της Γαλλίας σε προηγούμενες κρίσιμες στιγμές στην Ανατολική Μεσόγειο και στην Κύπρο.
Ο Μακρόν τόνισε ότι η Γαλλία θα είναι παρούσα εάν απειληθεί η κυριαρχία της Ελλάδας, συνδέοντας τη δήλωσή του με το σύνθημα «Ελλάς - Γαλλία - Συμμαχία». Η φράση αυτή ερμηνεύθηκε στην Άγκυρα ως σαφές μήνυμα αποτροπής υπέρ της Αθήνας.
Τουρκικά μέσα ενημέρωσης αντέδρασαν έντονα, φτάνοντας ακόμη και σε εκκλήσεις για εμπάργκο στα γαλλικά προϊόντα. Ο Οζάι Σεντίρ, διευθυντής της εφημερίδας Milliyet, κάλεσε τους Τούρκους πολίτες να περιορίσουν τις επισκέψεις τους στη Γαλλία, μεταφέροντας την πολιτική αντιπαράθεση και στο επίπεδο της κοινωνικής πίεσης.
Η τουρκική ενόχληση αποτυπώθηκε και σε ανακοίνωση του υπουργείου Άμυνας της χώρας, το οποίο επέκρινε ειδικά τη Γαλλία. Η Άγκυρα υποστήριξε ότι δηλώσεις που στηρίζονται σε «σενάρια» τροφοδοτούν την ένταση και μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή.
Στην ίδια ανακοίνωση σημειώθηκε ότι οποιαδήποτε στρατιωτική συνεργασία ή συμμαχία με στόχο την Τουρκία δεν έχει προοπτική επιτυχίας. Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας πρόσθεσε ότι, στα ζητήματα ασφάλειας και σταθερότητας, κερδισμένοι θα είναι όσοι επιλέξουν τη συνεργασία με την Τουρκία.
Ραντεβού Μακρόν - Ερντογάν στη σύνοδο του ΝΑΤΟ
Η νέα ένταση καταγράφεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ανατολική Μεσόγειος παραμένει πεδίο πυκνών γεωπολιτικών διεργασιών. Η Γαλλία επιμένει στη στρατηγική σχέση με την Ελλάδα, ενώ η Τουρκία επιχειρεί να παρουσιάσει κάθε ελληνογαλλική αμυντική σύμπραξη ως κίνηση περικύκλωσης ή πολιτικής πίεσης εναντίον της.
Η αντιπαράθεση αυτή δεν περιορίζεται στο διμερές επίπεδο Γαλλίας - Τουρκίας. Αγγίζει το ΝΑΤΟ, την ευρωπαϊκή ασφάλεια, τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο και τη θέση της Ελλάδας στον περιφερειακό σχεδιασμό του Παρισιού.
Ο Εμανουέλ Μακρόν αναμένεται να συναντηθεί με τον Ταγίπ Ερντογάν στις αρχές Ιουλίου, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ που θα πραγματοποιηθεί στην Άγκυρα. Η συνάντηση αυτή αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον, καθώς θα γίνει μετά τη νέα τουρκική δυσφορία για τη στάση της Γαλλίας υπέρ της Ελλάδας.
Το αν η επαφή των δύο ηγετών θα οδηγήσει σε αποκλιμάκωση ή σε νέα ανταλλαγή μηνυμάτων ισχύος θα φανεί από το περιεχόμενο των συνομιλιών. Το βέβαιο είναι ότι η σχέση Μακρόν - Ερντογάν παραμένει φορτισμένη, με την Ελλάδα να βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μιας αντιπαράθεσης που ξεπερνά τα στενά διμερή όρια.
