Μεγαλοπρεπής βραδιά μνήμης για τον Ιωάννη Καποδίστρια στο Δημοτικό Θέατρο Πεύκης

Σε μια κατάμεστη αίθουσα, ο Δήμος Λυκόβρυσης–Πεύκης και ο Πολιτιστικός Φορέας «ΦΑΙΑΚΩΝ ΕΝΩΣΗ», σε συνεργασία με σχολεία της πόλης, το 1ο Σύστημα Αεροπροσκόπων Πεύκης και πλήθος πολιτιστικών συλλόγων, πραγματοποίησαν το Σάββατο 27 Σεπτεμβρίου 2025 (19:30) στο Δημοτικό Θέατρο Πεύκης μια μεγαλοπρεπή εκδήλωση μνήμης αφιερωμένη στον πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδος, Ιωάννη Καποδίστρια. Η βραδιά τελούσε υπό την ευλογία της Ιεράς Μητροπόλεως Κηφισίας, Αμαρουσίου και Ωρωπού.

Η έναρξη έγινε με την τελετουργική είσοδο της Ελληνικής Σημαίας από τους Αεροπροσκόπους και την ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου, δίνοντας πανηγυρικό τόνο στο πρόγραμμα. Ακολούθησε ομιλία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη κ. Κυρίλλου, ο οποίος ανέδειξε τη διεθνή ακτινοβολία του Καποδίστρια και τη διαχρονική σημασία του πολιτικού του έργου.

Ιδιαίτερη θέση κατέλαβε η συμμετοχή της νεολαίας: μαθητές του Ειδικού Σχολείου Κωφών & Βαρηκόων Πεύκης απήγγειλαν, στη νοηματική και με φωνητική στήριξη, στίχους αφιερωμένους στα Επτάνησα, ενώ μαθητές του 2ου Λυκείου Πεύκης παρουσίασαν σύντομο θεατρικό δρώμενο εμπνευσμένο από κρίσιμες στιγμές της ζωής του Κυβερνήτη. Κατά τη ροή της εκδήλωσης παρεμβλήθηκαν μαθητικές τοποθετήσεις, ενώ προβλήθηκαν επιλεγμένες σκηνές από ταινία του Γιάννη Σμαραγδή για την εποχή, προσθέτοντας κινηματογραφική διάσταση στο αφιέρωμα.

Στο επίκεντρο βρέθηκαν και οι κεντρικές ομιλίες των δύο προσκεκλημένων επιστημόνων, του Δρ. Ανδρέα Κούκκου και του Δρ. Δημητρίου Μεταλληνού, που φώτισαν άγνωστες πτυχές της διπλωματικής δράσης και της κρατικής οργάνωσης επί Καποδίστρια, συνδέοντας το ιστορικό παράδειγμα με σύγχρονα ζητήματα θεσμικότητας και παιδείας.

Το καλλιτεχνικό μέρος ανέδειξε τον ζωντανό πολιτισμό των Ιονίων Νήσων: η Χορωδία Συλλόγου Κερκυραίων Ηλιούπολης «Οι Φαίακες» απέδωσε επτανησιακά και παραδοσιακά έργα, ενώ ακολούθησαν επτανησιακοί χοροί από τη Χορευτική Ομάδα παραδοσιακών χορών του Δήμου, τον Σύλλογο Λευκαδίων Ηλιούπολης & γύρω Δήμων «Η Φανερωμένη», τον Πολιτιστικό Σύλλογο Κερκυραίων Δήμου Ηλιούπολης & όμορων Δήμων «Οι Φαίακες» και την Αδελφότητα Κεφαλληνίων & Ιθακησίων Πειραιά. Το κοινό υποδέχθηκε θερμά τις εμφανίσεις, με παρατεταμένο χειροκρότημα.

Κατά τον σύντομο χαιρετισμό του, ο Δήμαρχος Πεύκης – Λυκόβρυσης, Μάριος Ψυχάλης ευχαρίστησε όλους όσοι συνέβαλαν στην επιτυχία, κάνοντας ειδική μνεία στη Σοφία Γουναροπούλου για την ποιοτική οργάνωση. Ευχαριστίες απηύθυνε επίσης προς τους δύο βασικούς ομιλητές για τις ουσιαστικές παρεμβάσεις τους, καθώς και προς τα σχολεία και τους φορείς που στήριξαν το αφιέρωμα.

Η βραδιά ολοκληρώθηκε με απονομές αναμνηστικών σε συμμετέχοντες και συντελεστές και με φιλικό κέρασμα στο φουαγιέ, όπου παρευρισκόμενοι και προσκεκλημένοι είχαν την ευκαιρία να ανταλλάξουν απόψεις για τον Καποδίστρια και τη σημερινή αξία του παραδείγματός του.

Συγκινητική η ομιλία του Δρ. Μεταλληνού

Ο Δρ. Δημήτρης Μεταλληνός, κατά την ομιλία του παρουσίασε ένα πυκνό πορτρέτο του πρώτου Κυβερνήτη, με έμφαση τόσο στο εκκλησιαστικό ήθος όσο και στον ιδρυτικό του ρόλο στην κρατική συγκρότηση. Από τα πρώτα του λόγια απέδωσε τιμή στην Εκκλησία, ευχαριστώντας για τη φιλοξενία τον Μητροπολίτη Κηφισίας, Αμαρουσίου και Ωρωπού κ. Κύριλλο, και ανακάλεσε στη μνήμη τη μεγάλη προσφορά του Μητροπολίτη Κερκύρας Τιμοθέου. Ευχαρίστησε τον Δήμαρχο Μάριο Ψυχάλη και την οργανωτική ομάδα, ενώ αναφέρθηκε με σεβασμό στους συνομιλητές του, τον Δρ. Ανδρέα Κούκκο και τους Επτανησιακούς φορείς που στήριξαν την εκδήλωση.

Ο κ. Μεταλληνός υπογράμμισε εξαρχής ότι ο Καποδίστριας υπήρξε «το εντελώς διαφορετικό, το ασύγκριτο» και «καθ’ ολοκληρίαν Έλληνας», αρνούμενος να εγκλωβίσει τη μορφή του σε βολικές ετικέτες ή ιδεολογικά στερεότυπα. «Η κριτική», είπε, «οφείλει να γίνεται με τεκμήρια και όχι με χαρακτηρισμούς». Σε αυτό το πνεύμα επέμεινε πως δεν μπορεί να διδάσκεις ή να κρίνεις τον Καποδίστρια αποκομμένος από τον τόπο, την παράδοση, τους πνευματικούς του δεσμούς και το ιστορικό περιβάλλον του 19ου αιώνα, όταν η Ευρώπη ήταν σχεδόν καθολικά απολυταρχική. Η αναγωγή σύγχρονων δημοκρατικών προσδοκιών σε εκείνη την εποχή, τόνισε, αποτελεί ιστορικό αναχρονισμό. Ως παράδειγμα «έντιμης τοποθέτησης από απέναντι», θύμισε την παρέμβαση της Αλέκας Παπαρήγα το 2021 όπου είχε τονίσει πώς «ο Καποδίστριας έζησε ως αστός και ήρθε να οικοδομήσει αστικό κράτος· δεν μπορεί να κρίνεται με μεταγενέστερα ιδεολογικά εργαλεία».

Κεντρικός άξονας της ανάλυσής του υπήρξε η πνευματική φυσιογνωμία του Κυβερνήτη. Ο Δρ. Μεταλληνός μίλησε για άνθρωπο σταθερά παρόντα στη Θεία Λειτουργία, με λιτότητα και ησυχαστικό βίο, με σχέση ζώσα προς την παράδοση της Εκκλησίας. «Η πνευματική του συγκρότηση δεν μετατράπηκε σε «ευσεβισμό», αλλά τροφοδότησε το πολιτικό του μέτρο», εξήγησε. Σ’ αυτό το πλαίσιο αφηγήθηκε ότι την ημέρα της δολοφονίας του, στις 27 Σεπτεμβρίου, ο Καποδίστριας είχε λάβει προειδοποίηση να μην εκκλησιαστεί, αλλά εκείνος, πιστός στο ήθος του, το έκανε· μια πράξη που, πέρα από την τραγικότητά της, αποτύπωνε το δικό του μέτρο ευθύνης και αυτοσυνειδησίας.

Το δεύτερο σημαντικό σημείο της ομιλίας ήταν ο ιδρυτικός ρόλος του Καποδίστρια σε δύο διακριτές φάσεις της νεοελληνικής κρατικής υπόστασης. Πρώτα στην Επτάνησο Πολιτεία, το πρώτο ελληνικό κράτος της νεωτερικότητας, υπό «προστασία», ένα ιστορικό παράδοξο που γεννήθηκε από τη συγκυριακή σύμπραξη Ρωσίας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για την εξισορρόπηση του Ναπολεόντειου παράγοντα. Έπειτα, στη συγκρότηση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, όπου ο Καποδίστριας λειτούργησε ως Έλληνας—Ιόνιος υπήκοος—με αποστολή, όχι ως «ρωσόφιλος» αυλικός. Υπηρέτησε στη ρωσική διπλωματία ως συνυπουργός Εξωτερικών, με αυτονομία κινήσεων, και όταν διαπίστωσε την αδιαφορία της Αγίας Πετρούπολης για τα Ιόνια, διαπραγματεύτηκε με τους Βρετανούς ως ρεαλιστής. Το ζητούμενο, είπε ο ομιλητής, «δεν ήταν ποτέ οι φιλίες με τις Μεγάλες Δυνάμεις, αλλά η εθνική σκοπιμότητα προς όφελος του Έθνους».

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη διπλωματική στρατηγική του 1821–1827. Ο Καποδίστριας, κατά τον Δρ. Μεταλληνό, εργάστηκε στην ευρωπαϊκή σκηνή για να μετατοπίσει το ζήτημα από την «εσωτερική στάση/ξεσηκωμό υπηκόων» σε σύγκρουση πολιτισμών: έναν κατακτητή που βίαια καταπνίγει έναν χριστιανικό λαό. Αυτή η ερμηνευτική αναδιάταξη δεν έφερε αμέσως στρατούς, όμως άλλαξε ισορροπίες και επέτρεψε την κρίσιμη πολιτική μετατόπιση των Μεγάλων Δυνάμεων. Στην ίδια γραμμή ενέταξε και τον σχεδιασμό του για μια ευρύτερη αρχιτεκτονική ελληνικών ηγεμονιών/κρατιδίων—ένα σχέδιο που προέκρινε σταδιακές ενοποιήσεις όταν θα ωρίμαζαν οι συνθήκες, κατά το πρότυπο ομόσπονδων σχημάτων όπως της Ελβετίας.

Πέρα από τη διπλωματία, ο ομιλητής στάθηκε στο «θαύμα των δομών». Όταν ο Καποδίστριας εκλέχθηκε Κυβερνήτης, «παρέλαβε το τίποτα»: έναν εμπόλεμο, εξουθενωμένο λαό, διαλυμένες τοπικές αρχές, ανύπαρκτη διοίκηση και οικονομία. Και όμως, μέσα σε ελάχιστο χρόνο, έστησε θεσμούς, διοίκηση, παιδεία, δικαιοσύνη, οικονομία· «έφτιαξε κράτος από το μηδέν». Ο Δρ. Μεταλληνός αντιπαρέβαλε την κραταίωση δομών τότε με τη σύγχρονη ευκολία να τις διαλύουμε, υπονοώντας ότι ο ιδρυτικός ρεαλισμός του Καποδίστρια λείπει από το σημερινό πολιτικό ήθος.

Δεν παρέλειψε να αποδομήσει διαδεδομένους μύθους, όπως περί «τεκτονικής ιδιότητας», επιμένοντας ότι η ιστορική έρευνα απαιτεί πηγές και όχι αναπαραγωγή θρύλων. Παράλληλα, σχολίασε επικριτικά σύγχρονες ακαδημαϊκές στάσεις που απαξιώνουν τον Καποδίστρια με ελαφρότητα, ζητώντας τουλάχιστον σεβασμό προς το όνομα του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. «Οι επιστήμονες δεν κολλούν ταμπέλες—παρουσιάζουν τεκμήρια», τόνισε.

Στο ανθρωπολογικό επίπεδο, πρότεινε μια κλίμακα πολιτικής αρετής: από το «εγώ» προς το «εμείς» και, τελικά, προς το «εσείς». «Ο Καποδίστριας», είπε, «ξεπέρασε τόσο το ατομικό όσο και το ομαδικό συμφέρον και κινήθηκε στο πεδίο της προσφοράς—«ό,τι έκανε, το έκανε για τους άλλους». Αυτή η μετάβαση είναι γνώρισμα ανθρώπων με πνευματική ζωή και ουσιαστική ορθόδοξη πρακτική. Γι’ αυτό και ο Καποδίστριας δεν «ανήκει» σε καμία παράταξη: «ανήκει σε όλους, γιατί ενώνει».

Σε προσωπικό τόνο, ο Δρ. Μεταλληνός αποκάλυψε ότι, προτού αναχωρήσει για την εκδήλωση, προσκύνησε τον τάφο του Καποδίστρια στην Κέρκυρα. «Γι’ αυτό λέγονται μνήματα—κρατούν ζωντανή τη μνήμη», είπε, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν της ιστορίας. Από εκεί επέστρεψε στο επίκαιρο ερώτημα: «Γιατί ασχολούμαστε ακόμη με τον Καποδίστρια 250 χρόνια μετά τη γέννησή του;» Και απάντησε: «Γιατί μας λείπει». Εξήγησε ότι την ώρα που «νέοι ‘Καποδίστριες’» αναδύονται σε λαούς της Αφρικής και της Ασίας, διαμορφώνοντας τη νέα παγκόσμια τάξη με έρεισμα την προσήλωση στο εθνικό συμφέρον και στην κοινωνική πειθαρχία, η Ευρώπη δείχνει διχασμένη, αποπροσανατολισμένη και «αντικαποδιστριακή», λησμονώντας τον πρώτο μεγάλο οραματιστή της.

Η ομιλία έκλεισε με κάλεσμα «επαν-ανακάλυψης» του Καποδίστρια ως μέγιστου Έλληνα και Ευρωπαίου. «Αν η Ελλάδα επιθυμεί τα παιδιά της να επιβιώσουν «εθνικά» και να υπερβούν τις σύγχρονες «Συμπληγάδες»—το δημογραφικό και την απώλεια συλλογικής ταυτότητας—θα πρέπει να επιστρέψει στο πρακτικό παράδειγμα του Καποδίστρια: πνευματικό ήθος, ρεαλισμός ισχύος, θεσμική δημιουργία, ανιδιοτελής προσφορά. Όχι αγιογραφίες ούτε αποδομήσεις· μια ώριμη, τεκμηριωμένη και, κυρίως, χρηστική ανάγνωση ενός ηγέτη που «έφτιαξε κράτος από το μηδέν» και έθεσε μέτρο που ακόμη μας κρίνει», τόνισε χαρακτηριστικά.