Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αναπτύξει στη Μέση Ανατολή εκτεταμένο στρατιωτικό πλέγμα, με αεροπλανοφόρα στον Περσικό Κόλπο, αντιτορπιλικά στην Ανατολική Μεσόγειο, συστοιχίες Patriot σε βάσεις του Κόλπου και αυξημένη παρουσία ειδικών δυνάμεων σε Συρία και Ιράκ. Διεθνή μέσα επισημαίνουν ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη συγκέντρωση αμερικανικής ισχύος στην περιοχή από το 2003.
Η διαφορά σε σχέση με προηγούμενες κρίσεις έγκειται στην απουσία σαφώς προσδιορισμένου τελικού στόχου. Στρατιωτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι ενδεχόμενη επιχείρηση θα περιλαμβάνει συνδυασμό αεροπορικών, πυραυλικών και κυβερνοεπιθέσεων και θα εξελιχθεί σε διαδοχικές φάσεις.
Η πορεία προς την τρέχουσα ένταση επιταχύνθηκε μετά την εκτόξευση περίπου 200 βαλλιστικών πυραύλων και δεκάδων μη επανδρωμένων αεροσκαφών από το Ιράν κατά του Ισραήλ την 1η Οκτωβρίου 2024. Η αναχαίτιση πραγματοποιήθηκε με συντονισμό ΗΠΑ και Ισραήλ. Ισραηλινά μέσα χαρακτήρισαν την ενέργεια ως άμεση διακρατική επίθεση πρωτοφανούς κλίμακας για τη μεταπολεμική περίοδο.
Η ισραηλινή απάντηση επικεντρώθηκε σε κρίσιμες ιρανικές αεράμυνες. Εκτιμήσεις ερευνητικών κέντρων αναφέρουν ότι η πλήρης αποκατάσταση των συστημάτων αυτών δεν έχει ολοκληρωθεί. Παράλληλα, στο εσωτερικό του Ιράν καταγράφηκαν μαζικές διαδηλώσεις τον Δεκέμβριο, οι οποίες καταπνίγηκαν με υψηλό αριθμό θυμάτων σύμφωνα με διεθνείς οργανώσεις.
Η αμερικανική πολιτική ηγεσία είχε προειδοποιήσει δημόσια ότι η καταστολή θα επιφέρει συνέπειες. Η στάση αυτή διαμόρφωσε νέο πλαίσιο συζήτησης στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, με διεύρυνση των πιθανών στόχων πέραν του πυρηνικού προγράμματος και των βαλλιστικών δυνατοτήτων.
Το πυρηνικό ζήτημα παραμένει στο επίκεντρο. Το Ιράν συνεχίζει τον εμπλουτισμό ουρανίου σε επίπεδα που διεθνείς εκθέσεις περιγράφουν ως πολύ κοντά σε στρατιωτική χρήση. Προηγούμενα πλήγματα σε εγκαταστάσεις στο Φορντόου, στη Νατάνζ και στην Ισφαχάν επέφεραν καθυστερήσεις, ενώ νεότερες υπόγειες υποδομές φέρονται να εξελίσσονται ταχέως. Η Τεχεράνη περιορίζει τις συνομιλίες αποκλειστικά στο πυρηνικό σκέλος.
Αναλυτές διεθνών ινστιτούτων επισημαίνουν ότι η σύνδεση πυρηνικού προγράμματος, εσωτερικής καταστολής και πυραυλικών δυνατοτήτων διαμορφώνει ενιαίο στρατηγικό πρόβλημα. Η επιχειρησιακή προσέγγιση που συζητείται περιλαμβάνει τρία στάδια.
Το πρώτο στάδιο αφορά την εξουδετέρωση πυραυλικών εκτοξευτών, αποθηκών, γραμμών παραγωγής και ραντάρ. Το δεύτερο περιλαμβάνει πλήγματα κατά των Φρουρών της Επανάστασης και των δομών ασφαλείας. Το τρίτο επικεντρώνεται σε βασικές πυρηνικές εγκαταστάσεις. Η διαδοχική εφαρμογή αυτών των φάσεων συνεπάγεται πολυήμερη στρατιωτική δραστηριότητα.
Η ιρανική αντίδραση αποτελεί κρίσιμο παράγοντα. Πιθανά αντίποινα περιλαμβάνουν επιθέσεις σε αμερικανικές βάσεις μέσω συμμαχικών πολιτοφυλακών σε Ιράκ, Συρία και Υεμένη, επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά στόχων σε Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, απόπειρα διατάραξης της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και ενεργοποίηση της Hezbollah στα βόρεια σύνορα του Ισραήλ.
Ο ενεργειακός παράγοντας εντείνει τη διεθνή ανησυχία. Αναλυτές εκτιμούν ότι ακόμη και περιορισμένη κλιμάκωση μπορεί να οδηγήσει σε απότομη άνοδο των τιμών του πετρελαίου. Η περιφερειακή διάσταση της κρίσης αγγίζει Λίβανο, Συρία, Ιράκ και Υεμένη, ενώ η στάση Ρωσίας και Κίνας περιορίζει τα περιθώρια κοινής διπλωματικής πρωτοβουλίας.
Οι διπλωματικές επαφές παραμένουν περιορισμένες σε τεχνικά κανάλια. Σε περίπτωση έναρξης εκστρατείας, οι πρώτες ημέρες θα καθορίσουν την έκταση της σύγκρουσης. Η δυναμική της κλιμάκωσης διαμορφώνει περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και για τη διεθνή ενεργειακή αγορά.
