ΜΕΤΕΟ: Ένα από τα ισχυρότερα επεισόδια μελτεμιών των τελευταίων 15 ετών

Τα πολύ ισχυρά μελτέμια που έπληξαν τις τελευταίες ημέρες αρκετές περιοχές της χώρας αποτυπώνονται πλέον και στα επίσημα δεδομένα του δικτύου μετεωρολογικών σταθμών της μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών. Οι μετρήσεις δείχνουν ριπές ανέμου που σε ορισμένες περιοχές αποτέλεσαν τις ισχυρότερες, ή από τις ισχυρότερες, που έχουν καταγραφεί κατά τη θερινή περίοδο τα τελευταία χρόνια.

Η ένταση και η διάρκεια του φαινομένου ενισχύουν την εκτίμηση ότι η χώρα βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα από τα πιο ισχυρά επεισόδια μελτεμιών της τελευταίας 15ετίας. Οι άνεμοι δεν είχαν μόνο μεγάλη ταχύτητα, αλλά επέμειναν για πολλές ώρες, δημιουργώντας ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες σε περιοχές που ήδη βρίσκονταν σε αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς.

Η ομάδα του διευθυντή Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Κώστα Λαγουβάρδου, εξέτασε επιλεγμένους μετεωρολογικούς σταθμούς της μονάδας ΜΕΤΕΟ με πολυετή λειτουργία σε περιοχές της Αττικής και της νότιας Κρήτης. Η ανάλυση επικεντρώθηκε στους θερινούς μήνες, δηλαδή στην περίοδο κατά την οποία καταγράφεται η μεγαλύτερη συχνότητα των ετησίων ανέμων.

Ριπές-ρεκόρ σε Κρήτη, Πεντέλη, Πάρνηθα και Κάρυστο

Στον Φουρφουρά Αμαρίου Ρεθύμνου, όπου ο μετεωρολογικός σταθμός λειτουργεί από το 2010, καταγράφηκε στις 29 Ιουλίου 2026 μέγιστη ριπή ανέμου 111 χλμ./ώρα. Η επίδοση αυτή αποτελεί τη μεγαλύτερη ριπή καλοκαιρινών μηνών που έχει μετρηθεί ποτέ στον συγκεκριμένο σταθμό.

Ακόμη ισχυρότερη ριπή καταγράφηκε στον Πλακιά Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου, όπου ο σταθμός λειτουργεί από το 2012. Στις 30 Ιουλίου 2026 η μέγιστη ριπή έφτασε τα 114 χλμ./ώρα, τιμή που αποτελεί επίσης ρεκόρ θερινής περιόδου για τον συγκεκριμένο σταθμό.

Στις εγκαταστάσεις του Εθνικού Αστεροσκοπείου στην Πεντέλη, με σταθμό που λειτουργεί από το 2013, η μέγιστη ριπή ανέμου έφτασε τα 108 χλμ./ώρα στις 31 Ιουλίου 2026. Πρόκειται για τη δεύτερη μεγαλύτερη ριπή καλοκαιρινών μηνών που έχει καταγραφεί εκεί, με το ρεκόρ να παραμένει στα 113 χλμ./ώρα, από τις 20 Ιουλίου 2022.

Την ίδια ημέρα, δεύτερος σταθμός του δικτύου στην κορυφή της Πεντέλης κατέγραψε μέγιστη ριπή 150 χλμ./ώρα. Ωστόσο, επειδή ο συγκεκριμένος σταθμός λειτουργεί μόλις έναν χρόνο, δεν υπάρχουν ακόμη συγκριτικά δεδομένα προηγούμενων ετών για ασφαλή ιστορική αξιολόγηση της μέτρησης.

Στην Πάρνηθα, όπου ο σταθμός λειτουργεί από το 2010, η μέγιστη ριπή έφτασε τα 109 χλμ./ώρα στις 31 Ιουλίου 2026. Η τιμή αυτή αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη θερινή ριπή που έχει καταγραφεί στον σταθμό, με υψηλότερη μέτρηση τα 111 χλμ./ώρα, που είχαν καταγραφεί στις 8 Αυγούστου 2025 και στις 21 Ιουλίου 2024.

Στον σταθμό της Παξιμάδας Καρύστου, ο οποίος λειτουργεί από το 2013, καταγράφηκε στις 31 Ιουλίου 2026 μέγιστη ριπή 150 χλμ./ώρα. Η τιμή αυτή αποτελεί τη μεγαλύτερη ριπή καλοκαιρινών μηνών που έχει καταγραφεί ποτέ στον συγκεκριμένο σταθμό.

Με βάση τα παραπάνω δεδομένα, οι ερευνητές καταλήγουν ότι το συγκεκριμένο επεισόδιο ανέμων συγκαταλέγεται στα ισχυρότερα μελτέμια των τελευταίων 15 ετών. Η ένταση των ριπών, η γεωγραφική έκταση του φαινομένου και η επιμονή του ανέμου διαμόρφωσαν ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο σκηνικό, ειδικά σε περιοχές με ξηρή βλάστηση και αυξημένο πυρομετεωρολογικό κίνδυνο.

Κλιματική αλλαγή, μελτέμια και δασικές πυρκαγιές

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η κλιματική αλλαγή έχει ήδη επηρεάσει σημαντικά την ατμοσφαιρική κυκλοφορία στην Ευρώπη, κυρίως στις δυτικές και κεντρικές περιοχές της ηπείρου. Οι μεταβολές αυτές έχουν επιπτώσεις και στην Ελλάδα, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνονται τα μελτέμια.

Ειδικότερα, καταγράφεται τάση ενίσχυσης της βαροβαθμίδας ανάμεσα στα βόρεια και βορειοδυτικά Βαλκάνια και στις περιοχές του νοτιοανατολικού Αιγαίου και των Δωδεκανήσων. Αυτή η μεταβολή ευνοεί συχνότερα ισχυρούς βόρειους και βορειοανατολικούς ανέμους σε μια ευρεία ζώνη που ξεκινά από την Αλεξανδρούπολη, περνά από την κεντρική και νότια Εύβοια και την Αττικοβοιωτία και φτάνει έως τη νότια και νοτιοδυτική Πελοπόννησο.

Οι άνεμοι αυτοί έχουν μεγάλη διάρκεια, παρουσιάζουν μικρή εξασθένηση κατά τη διάρκεια της νύχτας και είναι συνήθως θερμότεροι από το κλασικό μελτέμι. Σε υπήνεμες περιοχές της συγκεκριμένης ζώνης, η έντασή τους αυξάνεται ακόμη περισσότερο, ενώ το ανάγλυφο και οι θερμοδυναμικές διεργασίες συμβάλλουν στη δημιουργία ιδιαίτερα ισχυρών ριπών.

Οι μεταβολές αυτές έχουν άμεση επίδραση και στις δασικές πυρκαγιές. Η αυξημένη θερμοκρασία επιταχύνει την εξάτμιση της υγρασίας από το έδαφος και τη βλάστηση, δημιουργώντας πιο εύφλεκτο περιβάλλον. Όταν αυτό συνδυάζεται με ανέμους μεγάλης έντασης και διάρκειας, οι συνθήκες για την εκδήλωση και την ταχεία εξάπλωση πυρκαγιών γίνονται πολύ πιο δυσμενείς.

Ενδεικτικό της συνολικής μεταβολής είναι ότι η θερμοκρασία της ξηράς στην Ελλάδα έχει αυξηθεί κατά 1,5 βαθμό Κελσίου την περίοδο 1991-2020. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η θερμοκρασία της ξηράς είναι σήμερα κατά 1,8 βαθμούς Κελσίου υψηλότερη σε σχέση με το 1965.

Τα στοιχεία του ΜΕΤΕΟ δείχνουν ότι τα θερινά επεισόδια ανέμων δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται ως απλές εποχικές εξάρσεις. Η αυξημένη ένταση των ριπών, η μεγάλη διάρκεια και η σύνδεσή τους με θερμότερες αέριες μάζες δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον κινδύνου, στο οποίο η πρόληψη, η παρακολούθηση και η επιχειρησιακή ετοιμότητα αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.