Χθες η Ελλάδα βίωσε ένα περιστατικό στον εθνικό εναέριο χώρο που δεν έχει προηγούμενο. Για ώρες, τα αεροσκάφη πετούσαν χωρίς καμία επικοινωνία με το έδαφος, με αποτέλεσμα οι πιλότοι να λειτουργούν υπό συνθήκες περιορισμένης ορατότητας, βασιζόμενοι μόνο σε ελάχιστες διαδικασίες ανάγκης. Η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ) εξέδωσε ανακοίνωση που απέφυγε να προσδιορίσει τα αίτια, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο εξωτερικής παρεμβολής ή εσωτερικής βλάβης. Οι εργαζόμενοι, όμως, είχαν προειδοποιήσει χρόνια πριν για τα προβλήματα που δημιουργούν οι απαρχαιωμένες υποδομές και η υποστελέχωση.
Οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας επαναλαμβάνουν εδώ και χρόνια ότι η ΥΠΑ διαθέτει εξοπλισμό τουλάχιστον 25 ετών, χωρίς ουσιαστική συντήρηση ή εφεδρικά συστήματα. Το τερματικό ραντάρ στο Ελληνικό είναι εκτός λειτουργίας εδώ και τρία χρόνια. Το ραντάρ του λόφου Μερέντα παρουσίασε σοβαρή βλάβη πριν από περίπου έναν χρόνο, η οποία δεν έχει ακόμη αντικατασταθεί. Η κυβέρνηση δεν έχει φροντίσει ούτε για προσωρινή λύση ούτε για αγορά νέου εξοπλισμού, παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις των εργαζομένων.
Το Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών/Μακεδονίας (ΚΕΠΑΘΜ) και το σύστημα Προσέγγισης Αθηνών (APP) λειτουργούν με συστήματα radar που εγκαταστάθηκαν το 1999, όταν η κυκλοφορία αεροσκαφών ήταν μικρότερη και τα τεχνολογικά πρότυπα χαμηλότερα. Τα ραντάρ αυτά δεν υποστηρίζουν προηγμένα συστήματα πρόβλεψης σύγκρουσης ούτε αυτοματοποιημένη διαχείριση πτήσεων, ενώ η αντοχή τους σε ηλεκτρομαγνητικές παρεμβολές είναι περιορισμένη. Αντί να υπάρξει εκσυγχρονισμός, η πολιτική ηγεσία επέλεξε να περιμένει, αφήνοντας τις πτήσεις να εκτίθενται σε σοβαρό κίνδυνο.
Αντίστοιχη κατάσταση επικρατεί και στα μεγάλα περιφερειακά αεροδρόμια Θεσσαλονίκης, Ρόδου, Ηρακλείου και Κέρκυρας, όπου τα συστήματα radar είναι εγκατεστημένα από το 2000 και δεν έχουν αντικατασταθεί. Στα μικρότερα περιφερειακά αεροδρόμια, όπως Μύκονος και Σαντορίνη, δεν υπάρχει καν radar και η διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας βασίζεται σε επικοινωνίες της δεκαετίας του 1980. Το αποτέλεσμα είναι ότι η ασφάλεια των πτήσεων εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από την εμπειρία των πιλότων και την καλή τύχη.
Η Ελλάδα παραβιάζει συνεχώς ευρωπαϊκούς κανονισμούς για την ασφάλεια πτήσεων. Υπάρχουν ενεργές διαδικασίες παράβασης για μη εφαρμογή των κανονισμών Performance-Based Navigation και των συστημάτων αναγνώρισης αεροσκαφών (Reg. 2017/373, 1048/2018, 1139/2018). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναλαμβάνει την ανάγκη πλήρους συμμόρφωσης με τα ευρωπαϊκά πρότυπα και με την απόφαση Reg. 29/2009 του Δικαστηρίου της ΕΕ. Η κυβέρνηση, ωστόσο, συνεχίζει να αγνοεί τις υποχρεώσεις, αφήνοντας τον εθνικό εναέριο χώρο εκτεθειμένο.
Η ΥΠΑ έχει χάσει μεγάλο μέρος των αρμοδιοτήτων της και πλέον διαχειρίζεται μόνο την εναέρια κυκλοφορία, ενώ όλες οι υπόλοιπες λειτουργίες πέρασαν στην Ανεξάρτητη Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας (ΑΠΑ). Η ΑΠΑ λειτουργεί από την Αθήνα με ωράριο γραφείου και περιορισμένη δυνατότητα εποπτείας σε όλη τη χώρα. Ο έλεγχος των αεροδρομίων, των πιλότων και των τεχνικών υποδομών έχει καταστεί σχεδόν ανύπαρκτος, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει ουσιαστικός κρατικός έλεγχος στην ασφάλεια.
Τα 14 μεγαλύτερα αεροδρόμια της χώρας, μαζί με το αεροδρόμιο των Αθηνών, λειτουργούν πλέον υπό ιδιωτικό καθεστώς. Η κυβέρνηση έχει καταργήσει τον επιτόπιο κρατικό έλεγχο εδώ και χρόνια, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει κανένας έλεγχος για την πιστοποίηση των πιλότων, την καλή λειτουργία των συστημάτων ασφαλείας ή την εφαρμογή των κανονισμών. Οι πολίτες και οι επισκέπτες της χώρας βρίσκονται σε μια επικίνδυνη κατάσταση όπου η ασφάλεια θεωρείται κόστος και όχι υποχρέωση.
Το χθεσινό περιστατικό δεν ήταν απρόβλεπτο. Το ραντάρ στο Ελληνικό σταμάτησε να λειτουργεί το 2020, το ραντάρ του λόφου Μερέντα παρουσίασε βλάβη το 2025, ενώ τα συστήματα radar στα μεγάλα περιφερειακά αεροδρόμια είναι πάνω από 20 χρόνια σε χρήση χωρίς εκσυγχρονισμό. Παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις των εργαζομένων, η κυβέρνηση παρέμενε αδρανής. Η ΥΠΑ έγινε ΝΠΔΔ, με περιορισμένες αρμοδιότητες και πλήρη μεταφορά ελέγχων σε γραφειοκρατικά όργανα που δεν μπορούν να επηρεάσουν την καθημερινή ασφάλεια.
Η ιδιωτικοποίηση των αεροδρομίων, η απαξίωση των υπηρεσιών και η ελλιπής χρηματοδότηση καταδεικνύουν μια χρόνια στρατηγική επιλογή της κυβέρνησης: να παραδώσει κρίσιμες υποδομές σε ιδιώτες, αφήνοντας την ασφάλεια σε δεύτερη μοίρα. Οι πτήσεις, οι επιβάτες και οι πιλότοι γίνονται μέρος ενός συστήματος όπου η πολιτική εξυπηρέτηση και τα επιχειρηματικά συμφέροντα προηγούνται της ασφάλειας.
Οι συνέπειες αυτής της πολιτικής είναι ορατές παντού. Στο FIR Αθηνών περνούν καθημερινά δεκάδες διεθνείς και εσωτερικές πτήσεις, οι οποίες εκτίθενται σε υψηλό κίνδυνο λόγω του περιορισμένου αριθμού λειτουργικών ραντάρ. Η έλλειψη εκσυγχρονισμένων συστημάτων radar, η μη αντικατάσταση εξαρτημάτων, η απουσία εφεδρειών και η περιορισμένη εποπτεία της ΑΠΑ καθιστούν την Ελλάδα μοναδικό παράδειγμα απροετοίμαστου εναέριου χώρου σε όλη την Ευρώπη.
Τα γεγονότα αυτά υπογραμμίζουν ότι το χθεσινό περιστατικό ήταν αποτέλεσμα συστηματικής παραμέλησης. Οι προειδοποιήσεις των εργαζομένων αγνοήθηκαν, οι αναγκαίες επενδύσεις καθυστέρησαν ή απορρίφθηκαν, και η κυβέρνηση επέλεξε την οδό της απαξίωσης, αφήνοντας τη δημόσια ασφάλεια να γίνει αντικείμενο διαπραγμάτευσης και ιδιωτικοποίησης.
Η χθεσινή κρίση δεν είναι απλώς τεχνικό ζήτημα. Αποκαλύπτει μια στρατηγική επιλογή της κυβέρνησης να μην επενδύει σε δημόσιες υποδομές και να μετατρέπει κρίσιμους τομείς, όπως ο εθνικός εναέριος χώρος, σε πεδίο επιχειρηματικών συμφερόντων. Οι πιλότοι, οι επιβάτες και οι εργαζόμενοι στην ΥΠΑ βιώνουν καθημερινά τις συνέπειες αυτής της πολιτικής, ενώ η χώρα εκτίθεται σε σοβαρούς κινδύνους, τόσο για την εθνική ασφάλεια όσο και για την αξιοπιστία της διεθνούς εναέριας κυκλοφορίας.
Το χθεσινό γεγονός θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί, όπως και η σύγχρονη «κανονικότητα» της υποστελέχωσης και των απαρχαιωμένων συστημάτων. Αντί γι’ αυτό, η κυβέρνηση επέλεξε την αναβλητικότητα, αφήνοντας τις πτήσεις, τους πιλότους και τους επιβάτες «στα τυφλά», σε ένα FIR Αθηνών που παραμένει εγκλωβισμένο σε τεχνολογικό μεσαίωνα, με όλες τις συνέπειες να είναι εμφανείς και καταγεγραμμένες για όποιον θέλει να τις δει.
