Μυστική συνάντηση ΗΑΕ-Ιράν για αποκλιμάκωση

Σε μια εξέλιξη που σηματοδοτεί μια σημαντική γεωπολιτική μετατόπιση στη Μέση Ανατολή, ανώτατοι αξιωματούχοι εθνικής ασφάλειας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ) και του Ιράν πραγματοποίησαν μια κατ' ιδίαν συνάντηση, την πρώτη του είδους της μετά την έναρξη του πολέμου των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ εναντίον της Τεχεράνης. Η πληροφορία, που μεταδόθηκε από το Bloomberg, προέρχεται από άτομα με άμεση γνώση του θέματος και υπογραμμίζει μια κοινή επιθυμία για αποκλιμάκωση, παρά την ένταση που επικρατεί στην περιοχή.

Η συνάντηση αυτή, η οποία έλαβε χώρα εντός της εβδομάδας, αποτελεί μια σαφή στροφή και για τις δύο πλευρές. Πραγματοποιείται εν μέσω μιας αυξανόμενης αναγνώρισης της ανάγκης για πιο ήρεμες διμερείς σχέσεις, όπως ανέφεραν οι ίδιες πηγές. Τα ΗΑΕ, με γνώμονα τις φιλόδοξες οικονομικές τους επιδιώξεις που περιλαμβάνουν επενδύσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων για την αύξηση της παραγωγής πετρελαίου και την ανάπτυξη κέντρων δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης, επιθυμούν να διατηρήσουν αμετάβλητους τους οικονομικούς τους στόχους. Από την άλλη πλευρά, η σταθερότητα των σχέσεων με τα ΗΑΕ είναι ζωτικής σημασίας για την Τεχεράνη, καθώς το εμιράτο αποτελούσε έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους της Ισλαμικής Δημοκρατίας πριν από τον πόλεμο και βασικό δίαυλο για το εμπόριο ιρανικού πετρελαίου, παρά τις διεθνείς κυρώσεις.

Η πρόσφατη επαφή του Άμπου Ντάμπι με το Ιράν φαίνεται να υποκινείται κυρίως από την προσπάθεια του πλούσιου κράτους του Κόλπου να επιδιώξει αποκλιμάκωση με ένα καθεστώς που θεωρεί εχθρικό, αλλά αναγνωρίζει ότι δεν πρόκειται να ανατραπεί. Από την έναρξη του πολέμου, το Ιράν έχει επιτεθεί στα ΗΑΕ περισσότερο από κάθε άλλη χώρα, με το Άμπου Ντάμπι να απαντά αρκετές φορές και να υιοθετεί την πιο επιθετική στάση μεταξύ των αραβικών γειτόνων του. Ωστόσο, τα ΗΑΕ φαίνεται πλέον να ακολουθούν την ίδια πορεία με το Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία, οι οποίες, αν και έχουν πληγεί από το Ιράν και τους συμμάχους του, επιχειρούν μέσω της διπλωματίας να μειώσουν την ένταση.

Το Ριάντ, το οποίο είδε ενεργειακές εγκαταστάσεις και στρατιωτικές βάσεις να δέχονται επιθέσεις, επανέλαβε τις επαφές με την Τεχεράνη σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών στις αρχές Απριλίου. Το Κατάρ, που υπέστη μεγάλη επίθεση στη μονάδα φυσικού αερίου Ras Laffan, έχει δείξει τη μεγαλύτερη προθυμία για προσέγγιση, φιλοξενώντας αντιπροσωπεία από το Ιράν στα τέλη του περασμένου μήνα και εμπλεκόμενο ολοένα και περισσότερο ως διαμεσολαβητής μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης. Και τα τρία αραβικά κράτη αναγνωρίζουν την ανάγκη συνύπαρξης με έναν γείτονα απέναντι από τον Περσικό Κόλπο με πληθυσμό 90 εκατομμυρίων και σημαντική στρατιωτική ισχύ, παρά τις εκτεταμένες ζημιές που έχει υποστεί από τους αμερικανικούς και ισραηλινούς βομβαρδισμούς.

Οι επιθέσεις του Ιράν απείλησαν να υπονομεύσουν την άνοδο του Ντουμπάι και του Άμπου Ντάμπι ως κόμβων για hedge funds και άλλες χρηματοπιστωτικές εταιρείες. Η σύγκρουση έπληξε τις πωλήσεις πετρελαίου και τον τουρισμό, δύο βασικούς πυλώνες της οικονομίας των ΗΑΕ. Ένα από τα άτομα ανέφερε ότι η συνάντηση αποτέλεσε το αποκορύφωμα πολλαπλών προσπαθειών των Ιρανών να επαναφέρουν υψηλού επιπέδου διάλογο με το Άμπου Ντάμπι. Τα ΗΑΕ είχαν καθυστερήσει, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, προκειμένου πρώτα να επιβεβαιώσουν ότι οι συνομιλητές είχαν άμεση γραμμή με τον νέο Ανώτατο Ηγέτη Μοτζταμπά Χαμενεΐ και το ισχυρό Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης. Πολλοί Ιρανοί ηγέτες, συμπεριλαμβανομένου του προκατόχου και πατέρα του Χαμενεΐ, Αλί, σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου, ενώ οι ΗΠΑ έχουν δηλώσει ότι είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ποιος βρίσκεται πλέον στην εξουσία.

Η μοναδική άλλη γνωστή επαφή μεταξύ ΗΑΕ και Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου σημειώθηκε στα μέσα Απριλίου, λίγο μετά την εκεχειρία. Ο αντιπρόεδρος των ΗΑΕ, σεΐχης Μανσούρ μπιν Ζαγιέντ, μίλησε με τον πρόεδρο του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, σχετικά με τρόπους αποκλιμάκωσης των εντάσεων στην περιοχή. Μετά από αυτή την επικοινωνία και μια επίσκεψη του διαδόχου του Άμπου Ντάμπι, σεΐχη Χαλίντ μπιν Μοχάμεντ, στον πρόεδρο της Κίνας Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο, άνοιξε ένας δίαυλος επικοινωνίας, σύμφωνα με μία από τις πηγές.

Η εξωτερική πολιτική των ΗΑΕ καθοδηγείται από την προώθηση της αποκλιμάκωσης και τη μείωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή, με στόχο τη διαρκή ειρήνη και σταθερότητα, δήλωσε αξιωματούχος στο Bloomberg. Τα ΗΑΕ υποστηρίζουν πρωτοβουλίες, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων των ΗΠΑ, που στοχεύουν στην προστασία των πληθυσμών της περιοχής από τις συνέπειες της σύγκρουσης, πρόσθεσε η ίδια πηγή.

Η συνάντηση αυτή την εβδομάδα σηματοδοτεί περαιτέρω μετατόπιση της στάσης των ΗΑΕ. Στα τέλη Μαΐου, ο πρόεδρος των ΗΑΕ, σεΐχης Μοχάμεντ μπιν Ζαγιέντ, μαζί με ομολόγους του από το Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία, κάλεσαν τον Ντόναλντ Τραμπ να μην επαναλάβει πλήρους κλίμακας εχθροπραξίες κατά του Ιράν και να δώσει μια ακόμη ευκαιρία στις διαπραγματεύσεις. Από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν, η Τεχεράνη έχει στοχεύσει τα ΗΑΕ με σχεδόν 3.000 πυραύλους και drones. Η μεγάλη πλειονότητα αναχαιτίστηκε από προηγμένα συστήματα άμυνας με τη βοήθεια συμμάχων όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και το Ισραήλ. Παρ' όλα αυτά, τουλάχιστον 13 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους και εγκαταστάσεις όπως πετρελαϊκές και ενεργειακές υποδομές, λιμάνια και ξενοδοχεία έχουν υποστεί ζημιές δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Η ηγεσία της χώρας θεώρησε τις επιθέσεις του Ιράν, συμπεριλαμβανομένης της στοχοποίησης του πυρηνικού εργοστασίου Barakah δυτικά του Άμπου Ντάμπι τον περασμένο μήνα από φιλοϊρανικές ιρακινές πολιτοφυλακές, ως απρόκλητες πράξεις τρομοκρατίας. Αυτό οδήγησε τα ΗΑΕ να υιοθετήσουν σκληρή στάση στην αρχή του πολέμου. Πέρα από τα πλήγματά τους κατά του Ιράν, προσπάθησαν —χωρίς επιτυχία— να πείσουν άλλα αραβικά κράτη του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ, να συγκροτήσουν κοινή απάντηση αποτροπής κατά της Τεχεράνης, σύμφωνα με προηγούμενες αναφορές του Bloomberg.

Το συνεχιζόμενο κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, η εύθραυστη εκεχειρία από τις αρχές Απριλίου και ο αργός ρυθμός των διαπραγματεύσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έχουν αλλάξει τον υπολογισμό του Άμπου Ντάμπι, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές. Η τρέχουσα προτεραιότητα των ΗΑΕ είναι να ελαχιστοποιήσουν περαιτέρω ζημιές και διαταραχές στην οικονομία και την ασφάλειά τους. Υπάρχουν ενδείξεις ότι οι προσπάθειές τους αποδίδουν. Το Ιράν δεν έχει επιτεθεί ξανά στα ΗΑΕ από τότε που στοχοποιήθηκε το εργοστάσιο Barakah. Αυτή την εβδομάδα, καθώς οι συγκρούσεις ΗΠΑ–Ιράν κλιμακώθηκαν, η Τεχεράνη στόχευσε το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και την Ιορδανία.

Την Πέμπτη, ο Τραμπ δήλωσε ότι θα επιτεθεί στο Ιράν για τρίτη συνεχόμενη νύχτα, καθώς αυξάνεται η απογοήτευσή του για την αποτυχία επίτευξης συμφωνίας. Τα ΗΑΕ διατηρούν διπλωματικές σχέσεις με το Ιράν, αλλά έχουν κλείσει αρκετά κοινωνικά, ιατρικά και εκπαιδευτικά ιδρύματα στη χώρα που συνδέονται με την Ισλαμική Δημοκρατία. Έχουν επίσης ανακαλέσει άδειες παραμονής για ορισμένους Ιρανούς, αν και εξακολουθούν να φιλοξενούν εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες ιρανικής καταγωγής.

Ο Ανουάρ Γκαργκάς, ανώτερος διπλωματικός σύμβουλος της ηγεσίας των ΗΑΕ, έχει επανειλημμένα αναφερθεί στη "σπασμένη εμπιστοσύνη" με το Ιράν, τονίζοντας ότι οποιαδήποτε ουσιαστική επαναπροσέγγιση προϋποθέτει την άνευ όρων επαναλειτουργία του Ορμούζ και την καταβολή αποζημιώσεων από την Τεχεράνη. Τα ΗΑΕ υποστηρίζουν επίσης ότι μια συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν πρέπει να περιλαμβάνει τις πυρηνικές δυνατότητες, τους βαλλιστικούς πυραύλους και τη στήριξη σε ένοπλες παραστρατιωτικές ομάδες στην περιοχή. Ωστόσο, ενώ ο Τραμπ επιδιώκει τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, οι ΗΠΑ φαίνεται ολοένα και πιο πιθανό να αποκλείσουν τους πυραύλους και τις πολιτοφυλακές από οποιαδήποτε πιθανή συμφωνία.