Μητσοτάκης στο ΝΑΤΟ: Το casus belli και το μήνυμα στην Τουρκία

Την πάγια γραμμή του στην εξωτερική πολιτική επιχείρησε να αναδείξει ο Κυριάκος Μητσοτάκης με την παρουσία του στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, σε μια συγκυρία όπου οι ισορροπίες στην περιοχή παραμένουν εύθραυστες και οι σχέσεις της Συμμαχίας με την Τουρκία βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο.

Ο πρωθυπουργός κινήθηκε με στόχο να εμφανίσει την Ελλάδα ως σταθερό, αξιόπιστο και συνεπή σύμμαχο, σε αντίθεση με την Τουρκία, η οποία εξακολουθεί εδώ και 31 χρόνια να διατηρεί σε ισχύ την απειλή πολέμου, το γνωστό casus belli, απέναντι σε μια χώρα – μέλος του ΝΑΤΟ.

Η επιλογή του να θέσει εκ νέου το ζήτημα μέσα σε τουρκικό έδαφος δεν ήταν χωρίς πολιτικό βάρος. Σε μια Σύνοδο όπου ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αντάλλασσαν δημόσιες φιλοφρονήσεις, ενώ ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, επιχειρούσε να κρατήσει λεπτές ισορροπίες, η ελληνική πλευρά έφερε στο τραπέζι ένα θέμα που η Συμμαχία συχνά προτιμά να αποφεύγει.

Η Αθήνα θέλησε να υπενθυμίσει ότι δεν μπορεί να υπάρχει σοβαρή συμμαχική συνοχή όταν ένα κράτος – μέλος απειλεί με πόλεμο ένα άλλο κράτος – μέλος. Η διατύπωση του Κυριάκου Μητσοτάκη περί «ιστορικής ανορθογραφίας» για το casus belli στόχευσε ακριβώς σε αυτό: να εκθέσει την αντίφαση μιας Συμμαχίας που ζητά ενότητα απέναντι στις εξωτερικές απειλές, την ώρα που ανέχεται μια μόνιμη τουρκική απειλή στο εσωτερικό της.

Η ελληνική παρέμβαση προκάλεσε ενόχληση στον τουρκικό Τύπο και αμηχανία στο επιτελείο του Τούρκου προέδρου. Το γεγονός αυτό καταγράφεται από την κυβέρνηση ως ένδειξη ότι η Αθήνα δεν πήγε στην Άγκυρα για τυπικές δηλώσεις, αλλά για να θέσει ένα ζήτημα ουσίας μπροστά στους εταίρους της.

Το μήνυμα προς ΝΑΤΟ, Ευρώπη και ΗΠΑ

Το πολιτικό μήνυμα του πρωθυπουργού είχε τρεις αποδέκτες: την Άγκυρα, τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και την Ουάσιγκτον. Προς την Τουρκία, η Αθήνα υπενθύμισε ότι η ομαλοποίηση των σχέσεων δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στην απειλή πολέμου. Προς την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ, έστειλε το μήνυμα ότι η αναβάθμιση των σχέσεων με την Τουρκία δεν μπορεί να περνά πάνω από τις ελληνικές ευαισθησίες και τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η Ελλάδα έχει εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της απέναντι στη Συμμαχία, έχει επενδύσει στην άμυνα και λειτουργεί ως παράγοντας σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Με βάση αυτή τη θέση, ζητά από τους συμμάχους να μην αντιμετωπίζουν τις ελληνικές ανησυχίες ως δευτερεύον ζήτημα, ιδίως όταν η Τουρκία επιμένει σε πρακτικές πίεσης και αναθεωρητικής ρητορικής.

Ωστόσο, η πραγματική δοκιμασία για την ελληνική εξωτερική πολιτική δεν βρίσκεται μόνο στις δηλώσεις. Βρίσκεται στο κατά πόσο οι σύμμαχοι θα μετατρέψουν την κατανόηση προς την Αθήνα σε συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις. Η εμπειρία έχει δείξει ότι η Τουρκία συχνά απολαμβάνει ειδική μεταχείριση, ακόμη και όταν παραβιάζει βασικές αρχές συμμαχικής συμπεριφοράς.

Αυτό είναι και το κρίσιμο σημείο. Η ελληνική κυβέρνηση μπορεί να εμφανίζει την παρέμβαση Μητσοτάκη ως δείγμα υπερήφανης εξωτερικής πολιτικής, όμως το τελικό αποτέλεσμα θα κριθεί από το αν το ΝΑΤΟ και η Ευρώπη θα πάψουν να κλείνουν τα μάτια μπροστά στο casus belli και στις τουρκικές αξιώσεις.

F-35, Τουρκία και το ελληνικό προβάδισμα

Στο ζήτημα των F-35, η κυβερνητική γραμμή εμφανίζεται σαφής. Οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ περί άρσης των κυρώσεων CAATSA και πιθανής επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών αντιμετωπίζονται από την Αθήνα ως πολιτική επιθυμία που απέχει από την πραγματικότητα.

Η κυβέρνηση επισημαίνει ότι υπάρχουν σοβαροί νομικοί περιορισμοί, ενώ καθοριστικό ρόλο διατηρεί και το Κογκρέσο. Από αυτή την άποψη, η επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 δεν θεωρείται απλή υπόθεση, ακόμη και αν ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται θετικός απέναντι στον Ερντογάν.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι η Ελλάδα βρίσκεται ήδη αρκετά βήματα μπροστά. Οι Έλληνες πιλότοι αναμένεται να ξεκινήσουν το 2027 την εκπαίδευσή τους στα ελληνικά F-35, τα οποία ήδη κατασκευάζονται. Παράλληλα, η Πολεμική Αεροπορία ενισχύεται με την αναβάθμιση των F-16 σε Viper και με την απόκτηση των 24 Rafale.

Η Αθήνα, σύμφωνα με την κυβερνητική ανάγνωση, δεν χρειάζεται να υποδείξει στις Ηνωμένες Πολιτείες σε ποιες χώρες θα διαθέσουν οπλικά συστήματα. Εκείνο που επισημαίνει είναι ότι η Ελλάδα έχει ήδη δρομολογήσει τον δικό της αμυντικό σχεδιασμό και έχει κατοχυρώσει σημαντικό ποιοτικό προβάδισμα στην αεροπορική ισχύ.

Παρά ταύτα, η συζήτηση για τα τουρκικά F-35 δείχνει ότι τίποτα δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο. Οι ελληνοτουρκικές ισορροπίες δεν εξαρτώνται μόνο από τα εξοπλιστικά προγράμματα της Αθήνας, αλλά και από τις αποφάσεις της Ουάσιγκτον, τις διαθέσεις του Κογκρέσου και τη στρατηγική αξία που εξακολουθεί να αποδίδεται στην Τουρκία.

Η παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη στην Άγκυρα είχε, επομένως, διπλό χαρακτήρα. Από τη μία πλευρά, ανέδειξε την Ελλάδα ως συνεπή σύμμαχο που ζητά σεβασμό των κανόνων. Από την άλλη, υπενθύμισε ότι η ελληνική διπλωματία κινείται σε ένα περιβάλλον όπου οι μεγάλες δυνάμεις συχνά μετρούν συμφέροντα και όχι αρχές. Εκεί θα κριθεί τελικά αν οι παρεμβάσεις της Αθήνας παράγουν πραγματικό αποτέλεσμα ή μένουν στο επίπεδο των πολιτικών συμβολισμών.