Οι αποκαλύψεις που ξεδιπλώνονται μέσα από τα αρχεία του Επσταϊν δεν εξαντλούνται σε στιγμιαίο θόρυβο ούτε σε εύπεπτες λεπτομέρειες για δημόσια κατανάλωση. Πρόκειται για μια διαδικασία που περνά από διαδοχικά φίλτρα, ανοίγει σταδιακά και αφήνει το αποτύπωμά της στον χρόνο. Οι συνέπειες δεν είναι άμεσες, αλλά σωρευτικές. Και στην περίπτωση της Ελλάδας, τα πρώτα ουσιαστικά συμπεράσματα έχουν ήδη αρχίσει να διαμορφώνονται, πολύ πέρα από το «πικάντικο» περίβλημα που μονοπωλεί την επιφάνεια.
Αυτό που αναδύεται μέσα από e-mails, κυνικές ανταλλαγές και ψυχρές μαρτυρίες δεν αφορά απλώς πρόσωπα και συμπεριφορές. Αφορά την ίδια τη μεγάλη αφήγηση της τελευταίας δεκαπενταετίας. Την αφήγηση της «κρίσης». Μια αφήγηση που καταρρέει υπό το βάρος των ίδιων των εγγράφων που τη στήριξαν. Γιατί αυτό που παρουσιάστηκε ως κρίση δεν ήταν κρίση. Ήταν η μεγαλύτερη μεταφορά χρέους που γνώρισε ποτέ η Ευρώπη.
Τα χιλιάδες έγγραφα που έρχονται στο φως και εξετάζονται γραμμή προς γραμμή συνθέτουν μια πλήρη εικόνα. Χωρίς συναισθηματισμούς, χωρίς πολιτική ρητορική, χωρίς προσχήματα. Δείχνουν πώς το ιδιωτικό χρέος μετατράπηκε σε δημόσιο, πώς οι ζημίες ιδιωτικών τραπεζών φορτώθηκαν σε κοινωνίες, πώς η Ελλάδα χρησιμοποιήθηκε ως εργαστηριακή περίπτωση. Σε αυτή την αφήγηση, η κοινωνία εμφανίζεται ως παράπλευρη απώλεια και η δημοκρατία ως μια μεταβλητή που μπορούσε να προσαρμοστεί.
Για χρόνια ολόκληρα η δημόσια σφαίρα πλημμύριζε από τη λέξη «διάσωση». Επαναλαμβανόταν μονότονα, σχεδόν τελετουργικά. Στα δελτία ειδήσεων, στις δηλώσεις αξιωματούχων, στις αναλύσεις «ειδικών». Πίσω όμως από τις κλειστές πόρτες, στα εσωτερικά σημειώματα και στα τεχνοκρατικά newsletters, η γλώσσα ήταν διαφορετική. Απογυμνωμένη από κάθε ηθική αναφορά, από κάθε πολιτικό πρόσχημα, μιλούσε καθαρά για ρίσκο, έκθεση, κεφάλαια και απώλειες.
Η επωδός ήταν σταθερή: «διάσωση της χώρας», «διάσωση της οικονομίας», «διάσωση του ευρώ». Ένα αφήγημα που αναπαρήχθη από θεσμούς, κυβερνήσεις, μέσα ενημέρωσης και κάθε μηχανισμό αναπαραγωγής συναίνεσης. Μαζί του ήρθαν οι «αναγκαίες θυσίες», τα «προσωρινά μέτρα», οι υποσχέσεις για «σύντομη ανάκαμψη». Μια ολόκληρη δεκαετία χτίστηκε πάνω σε αυτή την αφήγηση, με κοινωνίες να εξαντλούνται και πολιτικά συστήματα να μετασχηματίζονται βίαια.
Τα ντοκουμέντα που δημοσιοποιούνται σήμερα δεν απλώς επιβεβαιώνουν τις υποψίες. Τις ξεπερνούν. Αποκαλύπτουν ότι οι αποφάσεις είχαν ληφθεί πολύ πριν γίνουν δημόσιες. Ότι ακόμη και όταν οι κοινωνίες μάθαιναν τη λέξη «μνημόνιο», η χρεοκοπία είχε ήδη ενσωματωθεί στους υπολογισμούς και τα χαρτοφυλάκια είχαν προσαρμοστεί αναλόγως. Η πολιτική διαχείριση ακολουθούσε, δεν προηγήθηκε.
Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι. Οι οικονομίες της Ελλάδας, της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας αντιστοιχούσαν σε περίπου 5% του ΑΕΠ της ευρωζώνης. Την ίδια στιγμή, η έκθεση των ευρωπαϊκών τραπεζών σε κρατικά ομόλογα, τραπεζικά δάνεια και παράγωγα προϊόντα αυτών των χωρών άγγιζε τα 500 δισεκατομμύρια ευρώ, απέναντι σε βασικά κεφάλαια ύψους 1,3 τρισεκατομμυρίων. Σχεδόν το 40% των κεφαλαίων του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος ήταν δεμένο με τρεις οικονομίες μικρές σε παγκόσμια κλίμακα.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι μύθοι περί «διάσωσης χωρών» καταρρέουν. Τα έγγραφα γράφτηκαν από ανθρώπους που γνώριζαν ακριβώς τι συνέβαινε τη στιγμή που συνέβαινε. Μιλούσαν χωρίς φόβο, γιατί δεν απευθύνονταν στο κοινό. Και αποτυπώνουν με απόλυτη καθαρότητα ότι δεν διασώθηκε καμία κοινωνία. Διασώθηκε ένα τραπεζικό σύστημα, με το κόστος να μεταφέρεται εκεί όπου ήταν πολιτικά και κοινωνικά ευκολότερο.
Η μεταφορά αυτού του κόστους έγινε στις πλάτες των πολιτών. Μέσα από περικοπές, φόρους, ανεργία, διάλυση κοινωνικών δομών και απορρύθμιση θεσμών. Ένα σχέδιο που παρουσιάστηκε ως μονόδρομος, ενώ στην πραγματικότητα εξυπηρετούσε συγκεκριμένες ισορροπίες και συμφέροντα.
Όσοι συνέβαλαν σε αυτή τη διαδικασία, όσοι υπέγραψαν, διαχειρίστηκαν, συγκάλυψαν και νομιμοποίησαν αυτή τη μεταφορά χρέους στη χώρα μας, θα παραμείνουν και πάλι στο απυρόβλητο; Ή η ιστορία θα καταγραφεί, για ακόμη μία φορά, χωρίς καμία συνέπεια για τους ενόχους;
