ΝΑΤΟ: Νέες αμυντικές συμφωνίες 54 δισ. δολαρίων

Σε μια κίνηση που σηματοδοτεί μια νέα φάση για τη διατλαντική συμμαχία, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ανακοίνωσε την Τρίτη ένα πακέτο νέων αμυντικών συμφωνιών, συνολικού ύψους που ξεπερνά τα 54 δισεκατομμύρια δολάρια. Πρόκειται για μια εξέλιξη που παρουσιάζεται ως η απαρχή μιας ενισχυμένης βιομηχανικής συνεργασίας μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού, ωστόσο, η ατμόσφαιρα δεν είναι εντελώς ανέφελη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, από την πλευρά της, προωθεί με ένταση την ενίσχυση των δικών της εγχώριων αμυντικών βιομηχανιών, δημιουργώντας ένα πεδίο έντονης αντιπαράθεσης για το πώς θα αξιοποιηθούν τα τεράστια κονδύλια που διοχετεύονται στον επανεξοπλισμό της γηραιάς ηπείρου.

Το κεντρικό ζήτημα που αναδύεται είναι η διαχείριση του τεράστιου κύματος χρηματοδότησης που προορίζεται για την άμυνα, σε μια περίοδο που η Ευρώπη επιδιώκει να αποτρέψει τη ρωσική απειλή, ενώ ταυτόχρονα καλείται να ανταποκριθεί στις πιέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών, υπό την ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ, για ανάληψη μεγαλύτερου μεριδίου ευθύνης για την ασφάλειά της. Ο κ. Ρούτε, κατά τη διάρκεια των ανακοινώσεών του, τόνισε με έμφαση το όραμα για μια νέα εποχή, όπου βιομηχανίες από τη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη θα συνεργάζονται στενά, καινοτομώντας από κοινού και αναπτύσσοντας στρατιωτικές δυνατότητες επόμενης γενιάς. "Αυτές είναι δυνατότητες που είναι πραγματικά 'Made in NATO'", υπογράμμισε, προσθέτοντας ότι πρόκειται για την επιτομή της διατλαντικής συνεργασίας στην πράξη.

Οι δηλώσεις αυτές πραγματοποιήθηκαν στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, την οποία ο κ. Ρούτε είχε επιδιώξει να επικεντρώσει σε μεγάλο βαθμό στη βιομηχανική διάσταση της συμμαχίας. Βασικός στόχος είναι να καταδειχθεί ότι οι δεσμεύσεις των κρατών-μελών για αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ έως το 2035 μεταφράζονται σε απτή στρατιωτική ισχύ. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα, η Ευρώπη και ο Καναδάς δαπάνησαν ήδη 20% περισσότερα για την άμυνα σε σύγκριση με το 2024, μια αύξηση που αντιστοιχεί σε 139 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ για φέτος προβλέπεται μια επιπλέον αύξηση της τάξης του 11%.

Ωστόσο, η προσπάθεια αυτή κινδυνεύει να προσκρούσει στις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία διοχετεύει εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ για την ενίσχυση της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας της ΕΕ. Οι συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, όπως το πρόγραμμα SAFE ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ για δάνεια αγοράς όπλων, περιορίζουν τον ρόλο εξωτερικών προμηθευτών, ακόμη και αν πρόκειται για στενούς συμμάχους. Συγκεκριμένα, το πρόγραμμα SAFE ορίζει ότι το περιεχόμενο μη ευρωπαϊκής προέλευσης δεν μπορεί να υπερβαίνει το 35% της αξίας ενός οπλικού συστήματος, ενώ ανάλογοι περιορισμοί ισχύουν και για το δάνειο των 90 δισεκατομμυρίων ευρώ προς την Ουκρανία. Η τάση αυτή αναμένεται να ενταθεί, καθώς ο επόμενος προτεινόμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ, ύψους 2 τρισεκατομμυρίων ευρώ, περιλαμβάνει πρόβλεψη για 131 δισεκατομμύρια ευρώ στην άμυνα, πιθανότατα με παρόμοιους όρους.

Η βοηθός γενική γραμματέας του ΝΑΤΟ για την Αμυντική Βιομηχανία, Τάρια Γιαάκολα, δήλωσε ότι η Συμμαχία καλωσορίζει σε μεγάλο βαθμό τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, αλλά παραμένει ιδιαίτερα προσεκτική, τονίζοντας την ανάγκη αυτές να είναι όσο το δυνατόν πιο συμπεριληπτικές. Η ίδια πρόσθεσε ότι πρέπει να διασφαλιστεί πως οι ένοπλες δυνάμεις θα διαθέτουν τις απαραίτητες δυνατότητες για την προστασία όλων. Στο πλαίσιο αυτό, το ΝΑΤΟ ανακοίνωσε συμφωνίες με εταιρείες εκτός ΗΠΑ, όπως η προμήθεια του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης GlobalEye της Saab και η αξιολόγηση του στρατηγικού μεταγωγικού αεροσκάφους A400M της Airbus, υποστηρίζοντας ότι υπάρχει χώρος για όλους τους παίκτες, καθώς η βιομηχανική παραγωγική ικανότητα είναι ανεπαρκής και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού για να καλύψει την τεράστια ζήτηση.

Η σύγκρουση για το "Buy European"

Από την άλλη πλευρά, ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ υποστήριξε ότι τα χρήματα της Ένωσης θα πρέπει να κατευθύνονται σε ευρωπαϊκές εταιρείες, τονίζοντας ότι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας συμβάλλει τελικά σε ένα ισχυρότερο ΝΑΤΟ. "Είναι δίκαιο", ανέφερε, τα χρήματα της Ένωσης να δίνουν προτεραιότητα σε όπλα που κατασκευάζονται εντός των συνόρων της, καθώς οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι επιθυμούν να βλέπουν ανταπόδοση της επένδυσής τους. Απέναντι σε αυτούς τους περιορισμούς, οι αμερικανικές εταιρείες έχουν εντείνει τις προσπάθειες άσκησης πίεσης, με τον πρεσβευτή των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, Μάθιου Γουίτακερ, να ασκεί δριμεία κριτική στις προβλέψεις "Buy European", ενώ παράλληλα επιταχύνουν τη μεταφορά μέρους της παραγωγής τους στην Ευρώπη μέσω συμφωνιών αδειοδότησης.

Στο βιομηχανικό φόρουμ της Άγκυρας ανακοινώθηκε μια σειρά από σημαντικές συμφωνίες, όπως η ευρωπαϊκή παραγωγή του αντιαεροπορικού πυραύλου Stinger της RTX, μια μελέτη σκοπιμότητας για την επέκταση της παραγωγής του πυραύλου AMRAAM της Raytheon, η δημιουργία ευρωπαϊκής εγκατάστασης συντήρησης για τον πύραυλο Patriot PAC-3 της Lockheed Martin, καθώς και μια συνεργασία μεταξύ Lockheed Martin και Rheinmetall για την παραγωγή πυραύλων ATACMS στη Γερμανία. Οι Βρυξέλλες, ωστόσο, παρακολουθούν με επιφύλαξη αυτές τις εξελίξεις, φοβούμενες ότι μη ευρωπαϊκές εταιρείες ενδέχεται να παρακάμπτουν τους κανόνες της ΕΕ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας (EDIP), όπου τα κράτη-μέλη συγκρούστηκαν επί μήνες για το αν τα χρήματα της Ένωσης θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν στρατιωτικό εξοπλισμό ξένης άδειας που κατασκευάζεται εντός της Ένωσης, καταλήγοντας τελικά σε μια συμβιβαστική λύση.

Παράλληλα, πολλές χώρες που βρίσκονται κοντά στη Ρωσία δείχνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για την άμεση αγορά έτοιμων οπλικών συστημάτων, προκειμένου να εξοπλίσουν γρήγορα τις ένοπλες δυνάμεις τους, παρά για μακροχρόνια επενδυτικά προγράμματα. Ενδεικτική είναι η συμφωνία Δανίας, Φινλανδίας, Γερμανίας και Νορβηγίας για την απόκτηση μη επανδρωμένων αεροσκαφών επιτήρησης MQ-4C Triton της Northrop Grumman. Για πολλούς, η δυνατότητα άμεσης αγοράς προηγμένων όπλων για την αποτροπή της ρωσικής απειλής αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα, ενώ η αγορά αμερικανικών συστημάτων μπορεί να προσφέρει και πρόσθετα πολιτικά οφέλη, ενισχύοντας τους δεσμούς με τη Συμμαχία. "Η κυρίαρχη αντίληψη στο ΝΑΤΟ είναι ότι αποτελούμε μέρος μιας μεγάλης διατλαντικής οικογένειας, παρόλο που όλοι γνωρίζουν ότι αυτό δεν είναι απολύτως αληθές", σημείωσε ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος της αμυντικής βιομηχανίας, υπογραμμίζοντας την περίπλοκη δυναμική που επικρατεί.