Νέα γαλλογερμανική πρόταση για διεύρυνση ΕΕ

Μια νέα, φιλόδοξη πρόταση για την αναμόρφωση της διαδικασίας διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρουσίασαν από κοινού η Γαλλία και η Γερμανία. Σύμφωνα με ανεπίσημο έγγραφο (non paper) που περιήλθε σε γνώση του European Western Balkans και άλλων ευρωπαϊκών μέσων ενημέρωσης, οι δύο χώρες προτείνουν ένα σύστημα σταδιακής ένταξης των υποψηφίων κρατών στους θεσμούς, τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και την Ενιαία Αγορά, πολύ πριν αυτά αποκτήσουν καθεστώς πλήρους μέλους.

Το έγγραφο, το οποίο φέρει τον τίτλο "Μια νέα δυναμική για τη διεύρυνση", καταρτίστηκε ενόψει της Συνόδου Κορυφής ΕΕ-Δυτικών Βαλκανίων που διεξάγεται σήμερα, 5 Ιουνίου, στο Τίβατ του Μαυροβουνίου, καθώς και της Συνόδου Κορυφής ΕΕ-Μολδαβίας που θα ακολουθήσει αργότερα εντός του μήνα. Η πρωτοβουλία αυτή έρχεται να δώσει νέα πνοή σε μια διαδικασία που τα τελευταία χρόνια είχε περιέλθει σε στασιμότητα, με τις υποψήφιες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων να βλέπουν την ενταξιακή τους προοπτική να απομακρύνεται.

Η ανάγκη για μια νέα δυναμική

Στο ανεπίσημο έγγραφο, το Βερολίνο και το Παρίσι υποστηρίζουν ότι η πολιτική διεύρυνσης χρειάζεται επειγόντως "νέα δυναμική". Ζητούν μια πιο αποτελεσματική διαδικασία ένταξης, η οποία θα επικεντρώνεται πρωτίστως στις μεταρρυθμίσεις και όχι στα διαδικαστικά εμπόδια που συχνά καθυστερούν την πρόοδο. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται, η ΕΕ οφείλει να σταθεί στο πλευρό των Δυτικών Βαλκανίων και της Μολδαβίας, περιοχών που αποτελούν μια ευκαιρία η οποία δεν πρέπει να χαθεί. "Κοινός μας στόχος είναι να ολοκληρώσουμε την Ένωση ως μια πραγματικά Ευρωπαϊκή Ένωση", τονίζεται στο κείμενο, υπογραμμίζοντας ότι η τρέχουσα μεθοδολογία θα πρέπει να βελτιστοποιηθεί ώστε να καταστεί δυνατή η "ταχύτερη και βαθύτερη ενσωμάτωση στην ΕΕ βάσει των κριτηρίων της Κοπεγχάγης".

Η προενταξιακή στρατηγική και τα δομικά στοιχεία

Κεντρικό σημείο της πρότασης είναι η ανάπτυξη μιας προενταξιακής στρατηγικής που θα βασίζεται στη σταδιακή ολοκλήρωση. Τα δύο κράτη μέλη προτείνουν μια εργαλειοθήκη με ένα σύνολο δομικών στοιχείων (building blocks), τα οποία θα φέρνουν σταδιακά τις υποψήφιες χώρες πιο κοντά στην ΕΕ. Η προσέγγιση αυτή παρέχει πρόσθετα κίνητρα για μεταρρυθμίσεις, καθώς η πρόσβαση σε οφέλη θα είναι άμεσα συνδεδεμένη με την πρόοδο. "Αυτά τα δομικά στοιχεία θα πρέπει να βασίζονται στην πρόοδο που έχει σημειωθεί στη διαδικασία ένταξης και να είναι αναστρέψιμα σε περίπτωση οπισθοδρόμησης της σχετικής υποψήφιας χώρας στη διαδικασία μεταρρύθμισής της και σε σχέση με τις βασικές αξίες και αρχές της ΕΕ", αναφέρεται χαρακτηριστικά.

Η νέα προσέγγιση, ενώ θα είναι εξατομικευμένη για κάθε υποψήφια χώρα, στοχεύει να προσφέρει άμεση και απτή πρόοδο σε όλες. Ο στόχος της πλήρους ένταξης στην ΕΕ παραμένει ανεπηρέαστος, με τους εμπνευστές της πρότασης να διευκρινίζουν: "Η πρόθεσή μας δεν είναι ούτε να αντικαταστήσουμε την πλήρη ένταξη στην ΕΕ ούτε να παρατείνουμε την πορεία προς αυτήν, αλλά το αντίθετο: Θέλουμε να δημιουργήσουμε κίνητρα που να ενθαρρύνουν την ταχύτερη πρόοδο σε αυτήν την πορεία. Με αυτόν τον τρόπο, διασφαλίζουμε ότι η σταδιακή ολοκλήρωση συμβάλλει στην επιτυχή διεύρυνση της ΕΕ - ενισχύοντας την ΕΕ στο σύνολό της".

Πρόσβαση στην αγορά και θεσμική σύνδεση

Μεταξύ των συγκεκριμένων μέτρων που προτείνονται, περιλαμβάνεται η δυνατότητα για τις υποψήφιες χώρες να αποκτήσουν προνομιακή πρόσβαση στην ενιαία αγορά της ΕΕ, καθώς και ισχυρότερους δεσμούς με τα θεσμικά όργανα της Ένωσης. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει ένα προοδευτικό καθεστώς παρατηρητή σε συνεδριάσεις της ΕΕ. Παράλληλα, καλείται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις που θα διευκολύνουν αυτή τη σταδιακή ολοκλήρωση.

Τα προτεινόμενα "δομικά στοιχεία" περιλαμβάνουν τακτικές κοινές συναντήσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και εκπροσώπων των υποψηφίων χωρών. Προβλέπεται επίσης συχνότερη κοινοβουλευτική συνεργασία και συμμετοχή σε επιλεγμένες συζητήσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του Συμβουλίου της ΕΕ. Οι υποψήφιες χώρες που έχουν κλείσει σχετικά κεφάλαια διαπραγμάτευσης θα μπορούσαν να παρίστανται στις συνεδριάσεις του Συμβουλίου ως παρατηρητές, χωρίς δικαίωμα ψήφου.

Τομέας ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας. Το έγγραφο προβλέπει συμμετοχή σε συγκεκριμένες συνεδριάσεις του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων για τις χώρες που κλείνουν προσωρινά το Κεφάλαιο 31. Επιπλέον, προτείνεται ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής σε έργα PESCO, ισχυρότερη συνεργασία με τον Frontex και ενσωμάτωση στους μηχανισμούς κυβερνοασφάλειας της ΕΕ.

Τομεακή ολοκλήρωση και το μοντέλο ΕΟΧ+

Σε επίπεδο προγραμμάτων, η Γαλλία και η Γερμανία υποστηρίζουν την ευρύτερη συμμετοχή των υποψηφίων χωρών σε εμβληματικά προγράμματα της ΕΕ, όπως το Erasmus+, το Horizon Europe, το Digital Europe και το Creative Europe. Παράλληλα, προωθείται η βαθύτερη τομεακή ολοκλήρωση στην Ενιαία Αγορά μέσω πρωτοβουλιών όπως το SEPA, το Roam Like at Home, η Αγορά Ενέργειας, η Ψηφιακή Ενιαία Αγορά και η Κοινότητα Μεταφορών.

Η πλέον φιλόδοξη πρόταση αφορά την πλήρη συμμετοχή στην Ενιαία Αγορά στο πλαίσιο ενός "μοντέλου ΕΟΧ+" (EEA+ model). Αυτό θα ισχύει για τις χώρες που υιοθετούν και εφαρμόζουν το κεκτημένο της ΕΕ που σχετίζεται με τις δέσμες 1 έως 5 και κλείνουν προσωρινά τα σχετικά κεφάλαια διαπραγμάτευσης. Τα προτεινόμενα μέτρα θα ισχύουν για τις υποψήφιες χώρες από τα Δυτικά Βαλκάνια και τη Μολδαβία και θα παραμείνουν αυστηρά αξιοκρατικά, ανάλογα με την πρόοδο στις μεταρρυθμίσεις και τη συμμόρφωση με τα πρότυπα της ΕΕ.

Το Μαυροβούνιο ως πρωτοπόρος

Στο πλαίσιο της Συνόδου Κορυφής στο Τίβατ, συζητείται η διεύρυνση της Ένωσης με έξι χώρες: Αλβανία, Μαυροβούνιο, Σερβία, Βόρεια Μακεδονία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη και Κόσοβο. Από αυτές, το Μαυροβούνιο ξεχωρίζει ως η χώρα που έχει σημειώσει τη μεγαλύτερη πρόοδο, με εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για πιθανή ένταξη ήδη από το 2028. Ακολουθεί η Αλβανία, για την οποία γίνεται λόγος για το 2030.