Νέες κυρώσεις ΗΠΑ πλήττουν ευρωπαϊκές εταιρείες στην Κούβα

Η απόφαση της Ουάσιγκτον να ενισχύσει το οικονομικό εμπάργκο κατά της Κούβας, που ανακοινώθηκε την περασμένη Παρασκευή, έχει προκαλέσει σειρά αντιδράσεων σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο νησί. Από ισπανικούς ξενοδοχειακούς ομίλους έως γερμανικές ναυτιλιακές εταιρείες, πολλές εταιρείες διακόπτουν τις δραστηριότητές τους, καθώς οι νέες κυρώσεις επεκτείνουν το πεδίο εφαρμογής τους πέρα από το καθεστώς της Αβάνας, στοχεύοντας άμεσα τις επιχειρηματικές σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με το νησί.

Ιδιαίτερα πλήττονται οι ισπανικοί ξενοδοχειακοί όμιλοι Meliá και Iberostar, οι οποίοι για δεκαετίες διατηρούσαν πολυτελή θέρετρα στις ειδυλλιακές παραλίες της Κούβας, θεωρώντας τα ως "διαμάντια" του παγκόσμιου χαρτοφυλακίου τους. Ωστόσο, τις τελευταίες εβδομάδες, οι δύο κολοσσοί απέσυραν τη διοίκηση και το εμπορικό σήμα τους από δεκάδες ακίνητα στο νησί. Η Meliá επικαλέστηκε ένα "μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό, κοινωνικό, νομικό και οικονομικό περιβάλλον" για να δικαιολογήσει την απόφασή της.

Η μαζική αποχώρηση των ισπανικών ξενοδοχειακών ομίλων συνέβη λίγο πριν από την εφαρμογή των αυστηρών νέων αμερικανικών κυρώσεων, οι οποίες στοχεύουν ξένες εταιρείες που συνεργάζονται με κρατικούς φορείς της Κούβας, και ειδικότερα με τον όμιλο GAESA. Το πακέτο κυρώσεων εντάσσεται στην ευρύτερη εκστρατεία του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, για την ανατροπή του καθεστώτος του Κουβανού προέδρου Μιγκέλ Ντίαζ-Κανέλ. Ωστόσο, η κίνηση αυτή ενέχει τον κίνδυνο να εμπλέξει την ΕΕ, η οποία αποτελεί τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο του νησιού και την κύρια πηγή ξένων επενδύσεων. Αντιμέτωπες με τον κίνδυνο δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων και αποκλεισμού από το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, ευρωπαϊκές εταιρείες σε τομείς όπως η ναυτιλία, τα logistics, η ενέργεια και η γεωργία εκποιούν τα συμφέροντά τους και σπεύδουν να αποχωρήσουν από την Κούβα.

Τον περασμένο μήνα, ο γαλλικός ναυτιλιακός κολοσσός CMA CGM και η γερμανική Hapag-Lloyd ανέστειλαν τις δραστηριότητές τους από και προς την Κούβα, επικαλούμενες την απειλή των αμερικανικών κυρώσεων. Οι δύο εταιρείες αντιπροσωπεύουν περίπου το 60% του ναυτιλιακού όγκου της Κούβας. Σύμφωνα με τον Ντάνιελ Μπερνμπέκ, διευθύνοντα σύμβουλο της Γερμανικής Αντιπροσωπείας για την Προώθηση του Εμπορίου και των Επενδύσεων στην Κούβα, οι νέες κυρώσεις προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία στις μεσαίες επιχειρήσεις της Ευρώπης. "Οι μικρότερες εταιρείες ενδέχεται να εξαφανιστούν εύκολα από τον χάρτη", δήλωσε, προσθέτοντας ότι γερμανικοί όμιλοι στον ενεργειακό τομέα διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο.

Η Σουζάν Γκράτιους, ερευνήτρια στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης, επισήμανε ότι οι κίνδυνοι πλέον υπερτερούν των οφελών από την επιχειρηματική δραστηριότητα στην Κούβα. Το νέο status quo, όπως ανέφερε, κινδυνεύει να οδηγήσει το νησί, το οποίο ήδη βιώνει σοβαρή οικονομική κρίση, σε μια ακόμη πιο ακραία μορφή απομόνωσης. Οι τελευταίες κυρώσεις της Ουάσιγκτον στοχοθετούν συνεργασίες που αποτελούσαν τη βάση των οικονομικών σχέσεων της Κούβας με την Ευρώπη για χρόνια. Το πακέτο κυρώσεων επικεντρώνεται σε εταιρείες που συνεργάζονται με την κρατική επιχείρηση Grupo de Administración Empresarial S.A. (GAESA) του κουβανικού στρατού, έναν αδιαφανή όμιλο που εκτιμάται ότι ελέγχει περίπου το 40% της οικονομίας του νησιού, σύμφωνα με απόρρητα κυβερνητικά αρχεία.

Ο κρατικά ελεγχόμενος φορέας GAESA διαχειρίζεται τον τραπεζικό κλάδο, τα βενζινάδικα, τα σούπερ μάρκετ και το μεγαλύτερο μέρος του τουριστικού κλάδου. Τα ξενοδοχεία και τα θέρετρα αποτελούν κινητήρια δύναμη για τον τομέα των υπηρεσιών, ο οποίος αντιπροσωπεύει πάνω από το 70% της οικονομίας της χώρας, και βασική πηγή συναλλάγματος για την αγορά βασικών αγαθών. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε στη Γερουσία ότι "η GAESA ουσιαστικά κατέχει τον τουριστικό κλάδο". Πάνω από τα μισά ξενοδοχεία της χώρας ανήκουν στη θυγατρική της GAESA, Gaviota, και σχεδόν όλα διοικούνταν από ξένους ομίλους. Μέχρι πρόσφατα, οι ισπανικές Meliá και Iberostar διαχειρίζονταν 52 καταλύματα, συμπεριλαμβανομένων πολυτελών θέρετρων στο Βαραντέρο και την Αβάνα.

Οι νέες κυρώσεις πλήττουν τον τουριστικό τομέα σε μια περίοδο που ήδη βρίσκεται σε δεινή κατάσταση. Οι ξένοι επισκέπτες έχουν αποτραπεί από τα οικονομικά προβλήματα και τα μπλακάουτ, με αποτέλεσμα οι αφίξεις να μειωθούν δραματικά: από 4,7 εκατομμύρια το 2018 σε μόλις 1,9 εκατομμύρια πέρυσι, και μόλις 30.551 τον Απρίλιο του 2026. Πέρα από τον τουρισμό, ευρωπαϊκές εταιρείες κινδυνεύουν λόγω της συμμετοχής τους στην παραγωγή του ρούμι Havana Club, μέσω της κοινοπραξίας της Pernod Ricard με την κρατική Cuba Ron. Οι κυρώσεις έχουν ήδη επηρεάσει τα οικονομικά αποτελέσματα των ευρωπαϊκών εταιρειών, αλλά η αντίδραση από την ΕΕ ήταν χλιαρή. Η Ισπανία, παρά τους ιστορικούς δεσμούς της με την Κούβα, απέφυγε να υιοθετήσει σκληρή στάση, με τον υπουργό Οικονομίας Κάρλος Κουέρπο να δηλώνει ότι η κυβέρνηση "παρακολουθεί στενά" την κατάσταση. Παρόμοια στάση τήρησαν οι γαλλικές και γερμανικές αρχές.

Ο Γερμανός ερευνητής Μπερτ Χόφμαν σημείωσε ότι οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δεν επιθυμούν άμεση σύγκρουση με την Ουάσιγκτον, αποδεχόμενες ουσιαστικά ότι οι ΗΠΑ δεν θα επιτρέψουν στους Ευρωπαίους να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην Κούβα. Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσε ότι η Κομισιόν ενθαρρύνει έναν "εποικοδομητικό διάλογο" μεταξύ Ουάσιγκτον και Αβάνας. Η στάση αυτή επικρίθηκε από ευρωβουλευτές, όπως η Ισπανίδα Leire Pajín, η οποία τόνισε την ανάγκη προστασίας των ευρωπαϊκών συμφερόντων, και η Γαλλίδα Leïla Chaibi, η οποία δήλωσε ότι η ΕΕ συμπεριφέρεται "σαν μικρό σκυλάκι" απέναντι στις ΗΠΑ.