Σημαντικές αλλαγές στο καθεστώς επιβολής προστίμων για εκπρόθεσμες φορολογικές δηλώσεις τίθενται σε ισχύ, επηρεάζοντας χιλιάδες φορολογουμένους και επιχειρήσεις σε ολόκληρη τη χώρα. Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, αναγνωρίζοντας μια μακροχρόνια στρέβλωση στον Κώδικα Φορολογικών Διαδικασιών, προχώρησε σε μια ουσιαστική μεταρρύθμιση που περιορίζει δραστικά τις περιπτώσεις όπου επιβάλλονται διοικητικά πρόστιμα ύψους 100, 250 ή 500 ευρώ για παραλείψεις υποβολής δηλώσεων.
Η βασική τομή της νομοθετικής ρύθμισης
Η κεντρική καινοτομία που εισάγεται με το άρθρο 37 του νόμου 5301 είναι ότι η φορολογική διοίκηση δεν θα επιβάλλει πλέον αδιακρίτως πρόστιμο σε όσους παραλείπουν ή καθυστερούν να υποβάλουν μια δήλωση. Η διάταξη αυτή δεν καταργεί συνολικά τις κυρώσεις για εκπρόθεσμες δηλώσεις, αλλά εξορθολογίζει ή διαγράφει το πρόστιμο για τυπικές παραβάσεις που δεν έχουν ουσιαστικό εισπρακτικό ή δημοσιονομικό αντίκτυπο. Ουσιαστικά, η πολιτεία επιχειρεί να διαχωρίσει τις περιπτώσεις όπου υπάρχει πραγματική φοροδιαφυγή από εκείνες όπου η καθυστέρηση είναι απλώς μια τυπική παράλειψη χωρίς οικονομικές συνέπειες.
Ποιοι ωφελούνται από τη νέα ρύθμιση
Με το νέο καθεστώς, το οποίο ισχύει ήδη από τις 15 Μαΐου 2026, πρόστιμο δεν θα επιβάλλεται για συγκεκριμένες κατηγορίες εκπρόθεσμων δηλώσεων. Συγκεκριμένα, εξαιρούνται οι εκπρόθεσμες αρχικές δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος όταν εκδίδεται μηδενικό ή πιστωτικό εκκαθαριστικό, καθώς και όταν το χρεωστικό ποσό φόρου προς πληρωμή δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ. Επίσης, απαλλάσσονται οι εκπρόθεσμες αρχικές δηλώσεις πληροφοριακού χαρακτήρα, η υποβολή των οποίων δεν δημιουργεί υποχρέωση πληρωμής φόρου.
Παράλληλα, δεν θα επιβάλλονται πρόστιμα σε εκπρόθεσμες αρχικές ή τροποποιητικές δηλώσεις έμμεσων φόρων, τελών ή εισφορών, με εξαίρεση τον ΦΠΑ και τον ΦΜΑ, όταν ο φόρος προς καταβολή δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ. Το ίδιο όριο ισχύει και για τις εκπρόθεσμες αρχικές δηλώσεις παρακράτησης φόρου, εξαιρουμένων των δηλώσεων φόρου τυχερών παιγνίων. Ιδιαίτερη μέριμνα υπάρχει και για τους ανήλικους φορολογουμένους, καθώς δεν θα επιβάλλονται πρόστιμα σε εκπρόθεσμες δηλώσεις που υποβάλλονται για λογαριασμό ανηλίκου ή από ενήλικο για υποχρεώσεις που ανάγονται σε έτος κατά το οποίο ήταν ανήλικος.
Ειδικές περιπτώσεις και τροποποιητικές δηλώσεις
Στις εκπρόθεσμες αρχικές δηλώσεις ΦΠΑ, το πρόστιμο παραμένει, αλλά μειώνεται σημαντικά. Εάν δεν προκύπτει φόρος προς καταβολή, το πρόστιμο περιορίζεται στα 100 ευρώ, αντί των 250 ή 500 ευρώ που ίσχυαν ανάλογα με την κατηγορία του επαγγελματία ή της επιχείρησης. Επιπλέον, καταργείται πλήρως το πρόστιμο των 100 ευρώ για τα ειδικά καθεστώτα ΦΠΑ. Απαλλαγή προβλέπεται και για τις τροποποιητικές δηλώσεις που υποβάλλουν οι φορολογούμενοι με σκοπό να διορθώσουν λάθη στις αρχικές τους δηλώσεις. Συγκεκριμένα, δεν επιβάλλονται πρόστιμα σε περίπτωση υποβολής εκπρόθεσμης τροποποιητικής δήλωσης φορολογίας εισοδήματος, εάν το επιπλέον ποσό φόρου που προκύπτει προς καταβολή σε σχέση με την αρχική δήλωση είναι έως 100 ευρώ. Το ίδιο ισχύει και για εκπρόθεσμες τροποποιητικές δηλώσεις ΦΠΑ ή δηλώσεις παρακρατούμενου φόρου, εφόσον η σχετική αρχική δήλωση είχε υποβληθεί εμπρόθεσμα.
Αναδρομική ισχύς και διαδικασία επιστροφών
Οι νέες ρυθμίσεις έχουν αναδρομική ισχύ από τις 19 Απριλίου 2024. Αυτό σημαίνει ότι για όσους φορολογουμένους έχει ήδη βεβαιωθεί και πληρωθεί πρόστιμο για παραβάσεις που εμπίπτουν στις νέες εξαιρέσεις, το ποσό δεν θα παραμείνει στο δημόσιο ταμείο αλλά θα τους επιστραφεί. Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) αναμένεται να εκδώσει σχετικές οδηγίες για τον τρόπο ακύρωσης ή μείωσης των προστίμων που έχουν εκδοθεί τα τελευταία δύο χρόνια, καθώς και για τη διαδικασία συμψηφισμού ή επιστροφής των ποσών που έχουν ήδη καταβληθεί. Πρακτικά, εάν κατά την έναρξη ισχύος του νόμου δεν έχει ακόμη επιβληθεί ή εισπραχθεί πρόστιμο για τέτοιες παραβάσεις, η διαδικασία θα σταματά και τα ποσά αυτά δεν θα αναζητούνται για είσπραξη. Ανάλογη διαδικασία θα ακολουθείται και όταν το πρόστιμο δεν διαγράφεται πλήρως αλλά μειώνεται, όπως στην περίπτωση των δηλώσεων ΦΠΑ, όπου η πράξη επιβολής τροποποιείται, η οφειλή επανυπολογίζεται και τα μη οφειλόμενα ποσά επιστρέφονται ή συμψηφίζονται.
