Νέο κληρονομικό δίκαιο: Αλλαγές από 16 Σεπτεμβρίου 2026

Από σήμερα, 16 Σεπτεμβρίου 2026, τίθενται σε ισχύ σημαντικές αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο, οι οποίες επηρεάζουν καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι κληρονομικές σχέσεις στη χώρα. Η μεταρρύθμιση, προϊόν περίπου ενάμισι έτους ενδελεχούς επεξεργασίας και διαβούλευσης, στοχεύει στην αντιμετώπιση χρόνιων προβλημάτων που είχαν λάβει ανησυχητικές διαστάσεις τα προηγούμενα χρόνια, όπως εξήγησε ο Αντώνης Καραμπατζός, Καθηγητής στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Προστασία της προσωπικής περιουσίας των κληρονόμων

Ένας από τους πλέον κομβικούς άξονες της νέας νομοθεσίας αφορά την ευθύνη των κληρονόμων για τα χρέη που συνοδεύουν την κληρονομιά. Με το νέο πλαίσιο, ο κληρονόμος δεν θα ευθύνεται, κατά κανόνα, με την προσωπική του περιουσία για τις υποχρεώσεις του αποβιώσαντος. Η ευθύνη του περιορίζεται αποκλειστικά στην περιουσία που αποτελεί μέρος της κληρονομιάς, γεγονός που επιλύει ένα ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα που ταλαιπωρούσε πολίτες για δεκαετίες.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο κ. Καραμπατζός, «αυτό που γίνεται τώρα με τη νέα ρύθμιση είναι ότι επί της αρχής, δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία ο κληρονόμος για τα χρέη της κληρονομιάς. Θα ευθύνεται μόνον με την ίδια την περιουσία της κληρονομιάς, εκτός εάν υπάρξουν κάποιες άλλες περιπτώσεις. Αυτό επιλύει ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα. Πολλές φορές κάποιος κληρονόμος από τη μία μέρα στην άλλη μπορούσε να βρεθεί να χρωστάει απέναντι σε τράπεζες ή και στο δημόσιο».

Οι νέες διατάξεις καταλαμβάνουν τις κληρονομικές σχέσεις που προκύπτουν από θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και εφεξής, παρέχοντας ένα σαφές και δίκαιο πλαίσιο για το μέλλον.

Ο θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων

Παράλληλα, εισάγεται για πρώτη φορά στο ελληνικό δίκαιο ο θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων, ένα εργαλείο που παρέχει αυξημένη ευελιξία στον σχεδιασμό της διαδοχής. Σύμφωνα με τον κ. Καραμπατζό, «είναι συμβάσεις εγκατάστασης κληρονόμων κατά βάση εν ζωή. Δηλαδή κάποιος επιθυμεί να εγκαταστήσει κληρονόμους και έρχεται σε αυτούς με μια συμφωνία, η οποία μπορεί να έχει και άλλες επιμέρους ρυθμίσεις».

Η ρύθμιση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για οικογένειες με σύνθετες σχέσεις, όπως όταν υπάρχουν παιδιά από διαφορετικούς γάμους ή προηγούμενες οικογενειακές καταστάσεις. Επιπλέον, ο νέος θεσμός μπορεί να αξιοποιηθεί αποτελεσματικά για τη διαδοχή σε οικογενειακές επιχειρήσεις, επιτρέποντας την οργάνωση της περιουσίας ή της επιχείρησης με τρόπο που να διευκολύνει τη μετάβασή της στην επόμενη γενιά, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές δυνατότητες και επιλογές των παιδιών.

Η νόμιμη μοίρα γίνεται χρηματική αξίωση

Σχετικά με τη νόμιμη μοίρα, ο καθηγητής τόνισε πως επέρχεται μια ριζική αλλαγή στη φύση της. «Η νόμιμη μοίρα λειτουργούσε ως ένα δρεπάνι, το οποίο θέριζε οριζόντια κάθε κινητό και ακίνητο περιουσιακό στοιχείο του κληρονομουμένου. Τώρα αυτό που κάνουμε είναι ότι μετατρέπουμε από εμπράγματη συμμετοχή τη νόμιμη μοίρα, σε μια χρηματική αξίωση», δήλωσε χαρακτηριστικά. Αυτή η μεταβολή αναμένεται να απλοποιήσει σημαντικά τις διαδικασίες και να μειώσει τις δικαστικές διενέξεις, καθώς η αξίωση πλέον αποτιμάται σε χρήμα και δεν απαιτεί τη φυσική συμμετοχή σε κάθε περιουσιακό στοιχείο.