Νέο μέτωπο πολέμου στην κεντρική Ασία: Η σύγκρουση Ταλιμπάν και Πακιστάν απειλεί την περιοχή

Ένα νέο, επικίνδυνο μέτωπο πολέμου άνοιξε στην καρδιά της Ασίας, το οποίο απειλεί να προκαλέσει ευρύτερη αναταραχή στην Κεντρική Ασία. Οι Ταλιμπάν, που ανέλαβαν την εξουσία στο Αφγανιστάν το 2021, μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ, κήρυξαν πόλεμο στο Πακιστάν το Σάββατο 28 Δεκεμβρίου 2024. Σύμφωνα με τις πρώτες αναφορές, οι Ταλιμπάν έχουν ήδη καταλάβει στρατηγικά περάσματα και σημεία ελέγχου κατά μήκος της συνοριακής γραμμής με το Πακιστάν, γύρω από την περιοχή του Durad.

Οι συγκρούσεις ξέσπασαν το πρωί της 28ης Δεκεμβρίου, με σφοδρές μάχες μεταξύ των δυνάμεων των Ταλιμπάν και των πακιστανικών συνοριακών στρατευμάτων, κυρίως στις επαρχίες Πάκτρια και Κχοστ. Οι Ταλιμπάν εξαπέλυσαν ισχυρές επιθέσεις, καταστρέφοντας τρία διοικητικά κέντρα των πακιστανικών ενόπλων δυνάμεων. Ως απάντηση, ο Πακιστανικός Στρατός αντέτεινε σφοδρές επιθέσεις, με τους Ταλιμπάν να αναφέρουν τον θάνατο 19 στρατιωτών του Πακιστάν.

Οι δυνάμεις των Ταλιμπάν, που αριθμούν περίπου 8 ταξιαρχίες, επιχειρούν στα σύνορα με το Πακιστάν, ως αντίποινα για τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς που πραγματοποίησε η πακιστανική αεροπορία, πλήττοντας την αφγανική πόλη και προκαλώντας τον θάνατο 46 ατόμων, κυρίως γυναικόπαιδων.

Από την πλευρά τους, οι δυνάμεις του Πακιστάν αντέτειναν επιθέσεις αεροπορικών βομβαρδισμών και πυροβολικού, προκαλώντας μεγάλες απώλειες στους Ταλιμπάν, με τουλάχιστον 20 μαχητές να σκοτώνονται. Οι Πακιστανοί στρατιώτες κατάφεραν να αναγκάσουν τους Ταλιμπάν να αναδιπλωθούν και να αποχωρήσουν από 36 στρατηγικά σημεία ελέγχου που είχαν καταλάβει το πρωί της 28ης Δεκεμβρίου. Παρά τις απώλειες, το Πακιστάν επιθυμεί να προχωρήσει με σχέδιο απώθησης των Ταλιμπάν πέρα από τη συνοριακή γραμμή, δημιουργώντας μία «ουδέτερη ζώνη» εντός του Αφγανιστάν. Ωστόσο, αυτό απαιτεί πιθανή εισβολή του Πακιστανικού Στρατού σε αφγανικό έδαφος.

Η πλευρά των Ταλιμπάν έχει συγκεντρώσει περίπου 20.000 μαχητές, εξοπλισμένους με αμερικανικό στρατιωτικό υλικό που είχε εγκαταλειφθεί από τις ΗΠΑ κατά την άτακτη αποχώρησή τους το 2021.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι, κατά την πρώτη κυριαρχία των Ταλιμπάν στη δεκαετία του 1990, οι σχέσεις τους με το Πακιστάν ήταν στενές, καθώς το Πακιστάν τους παρείχε σημαντική βοήθεια. Παρά τη στρατιωτική υπεροχή των πακιστανικών δυνάμεων, που περιλαμβάνουν μία ισχυρή αεροπορία, μένει να φανεί ποια τροπή θα πάρει η σύγκρουση τις επόμενες ώρες. Θα πρόκειται για μία ένοπλη αντιπαράθεση περιορισμένης κλίμακας ή για μια συνεχιζόμενη σύγκρουση που θα έχει σοβαρές συνέπειες για την περιοχή;

Ενώ ο στρατός του Πακιστάν πολεμά τους εγχώριους Ταλιμπάν, κατηγορείται πως επί δεκαετίες ότι βοηθούσε στο παρασκήνιο τους Αφγανούς Ταλιμπάν (στην αρχή με χρήματα των ΗΠΑ, της Σαουδικής Αραβίας του Κατάρ και διαφόρων οργανισμών “ισλαμικής αρωγής” από διάφορα αραβικά κράτη). Η νίκη των Αφγανών Ταλιμπάν φάνηκε να εξασφαλίζει στο Πακιστάν έναν σύμμαχο, εξ’ ου και το Ισλαμαμπάντ προέτρεπε να αναγνωριστεί διεθνώς η νέα κυβέρνηση της Καμπούλ. Όμως, στην πορεία οι σχέσεις τους επιδεινώθηκαν.  «Οι προσδοκίες του Πακιστάν από το καθεστώς των Ταλιμπάν σε θέματα ασφαλείας δεν ευοδώθηκαν και αποφάσισε να χρησιμοποιήσει ένα εργαλείο πίεσης εναντίον τους», είχε δηλώσει στο AFP, ο πολιτικός αναλυτής Μουχάμαντ Αμίρ Ράνα, αναφερόμενος στις απελάσεις των Αφγανών.

Σαρία και Παστούν

Όλως περιέργως, οι Πακιστανοί Ταλιμπάν, εκτός από τρομοκρατική-τζιχαντιστική οργάνωση, είναι και εθνικιστές. Θεωρούν ότι πρέπει να αποσπάσουν εδάφη από το Πακιστάν και το Αφγανιστάν και να ιδρύσουν ένα ισλαμιστικό κράτος, με βάση τη φυλή των Παστούν, φατρίες της οποίας ζουν εκατέρωθεν των συνόρων.

Οι Πακιστανοί Ταλιμπάν, όπως προκύπτει από τις διακηρύξεις τους τα τελευταία χρόνια, έχουν ως ιδεολογικούς πυλώνες τις ισλαμικές αρχές, τα φυλετικά έθιμα και το έθνος των Παστούν. Αυτό επιβεβαιώνεται και στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου του εμίρη της οργάνωσης Νουρ Ουαλί Μεχσούντ “Η επανάσταση Μεχσούντ, Νότιο Βαζιριστάν: Από την εξουσία των Βρετανών στον Αμερικανικό Ιμπεριαλισμό”, σύμφωνα με μελέτη του Δρ. Φαρχάν Ζαχίντ.

«Υπάρχουν διαφορετικές ομάδες που σχηματίζουν τους Πακιστανικούς Ταλιμπάν, είχε δηλώσει ο Πακιστανός πρωθυπουργός σε συνέντευξή στο τουρκικό κρατικό κανάλι TRT World. «Είμαστε σε συνομιλίες με ορισμένους από αυτούς για μια διαδικασία συμφιλίωσης. Μπορεί να μην καταλήξουμε σε κάποιο διακανονισμό στο τέλος, αλλά μιλάμε». Όταν ο Χαν έλεγε με ορισμένους από αυτούς, ήξερε ακριβώς τι έλεγε.

Οι Πακιστανοί Ταλιμπάν έχουν υποστεί πολλές διασπάσεις και επανασυνδέσεις. Τον Δεκέμβριο 2007, περίπου 13 ομάδες ενώθηκαν υπό την ηγεσία του Μπαϊτουλάχ Μεχσούντ για να σχηματίσουν το TTP. Το 2020, οι Πακιστανοί Ταλιμπάν έμοιαζαν αποδυναμωμένοι. Η ηγεσία τους είχε σκοτωθεί ή εκδιωχθεί στο Αφγανιστάν, μετά την κατάρρευση των συνομιλιών του 2014. Επίσης, μία στρατιωτική επιχείρηση του Πακιστάν είχε φθείρε σε μεγάλο βαθμό τα υπολείμματά τους. Επειδή, όμως, είχαν προκληθεί και απώλειες μεταξύ αμάχων, δημιούργησε εχθρότητα και προς τις κρατικές δυνάμεις.

Οι Πακιστανοί Ταλιμπάν διασπώνται

Όταν απεβίωσε ο Μπαϊτουλάχ Μεσούντ μια “σούρα” διόρισε τον Μαουλάνα Φαζλουλάχ ως νέο ηγέτη των Πακιστανών Ταλιμπάν. Η αλλαγή ηγεσίας πυροδότησε συγκρούσεις μεταξύ των διαφόρων ομάδων τους, οι οποίες διευκόλυναν τη διάσπαση και την υποβάθμιση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων της οργάνωσης. Επειδή ο Φαζλουλάχ δεν είναι μέλος της κυρίαρχης φατρίας Μεχσούντ, δεν μπόρεσε να διατηρήσει ενιαία την οργάνωση-ομπρέλα του 2007.

Έτσι, το 2014, η Tehreek-e-Taliban Pakistan κατακερματίστηκε, λόγω διαφωνιών σχετικά με βασικές στρατηγικές αποφάσεις, όπως εάν πρέπει να συμμετάσχει σε ειρηνευτικές συνομιλίες με την πακιστανική κυβέρνηση, ή εάν οι πολίτες θεωρούνται αποδεκτοί στόχοι επιθέσεων. Μεταξύ των ομάδων που αποσπάστηκαν από το TTP, ήταν η φράξια Μεχσούντ, μια από τις μεγαλύτερες και ισχυρότερες της οργάνωσης.

Στις 22 Ιουνίου 2018, μετά τη δολοφονία του πρώην εμίρη Φαζλουλάχ σε αμερικανική επίθεση με drone στο Αφγανιστάν, εμίρης των Πακιστανών Ταλιμπάν ανέλαβε ο Νουρ Ουαλί Μεχσούντ, ο οποίος επιχείρησε να επανενώσει την οργάνωση, όντας και μέλος της ισχυρότερης φατρίας. Κατάφερε να ανασυγκροτήσει το TTP, απορροφώντας τις διασπασμένες φατρίες του, ακόμη και φατρίες που είχαν συγκλίνει με την Αλ Κάιντα. Παράλληλα με την επανενοποίησή του, η Tehreek-e-Taliban Pakistan μετατόπισε σταδιακά τη ρητορική της από την παγκόσμια τζιχαντιστική προπαγάνδα που ευθυγραμμίζεται με την Αλ Κάιντα, σε μια αφήγηση με κέντρο το Πακιστάν και τους Παστούν.

Αποδείχτηκε ότι η νίκη των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν ενθάρρυνε το πακιστανικό παρακλάδι τους να εντείνει τις επιθέσεις, παρά τις προσδοκίες του Ισλαμαμπάντ. Την περίοδο που η κυβέρνηση του Πακιστάν επιχειρούσε κάποιου είδους προσέγγιση, οι Πακιστανοί Ταλιμπάν ενέτειναν τις τρομοκρατικές δραστηριότητες τους στην χώρα, όπως αποκαλύπτει παλαιότερη έκθεση του Πακιστανικού Ιδρύματος για Μελέτες Ειρήνης, κυρίως στις παραμεθόριες “περιοχές των φυλών”.

Κύμα τρομοκρατικών επιθέσεων

Οι Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν απελευθέρωσαν εκατοντάδες μαχητές του TTP, μεταξύ αυτών και τον υπαρχηγό του Μαουλβί Φακίρ Μοχάμαντ, ο οποίος κρατείτο σε αφγανικές φυλακές από το 2013. Ο Μοχάμαντ έχει δεσμευτεί έκτοτε να επιβάλει σαρία στο Πακιστάν, μη αποδεχόμενος το πακιστανικό Σύνταγμα, ενώ απέρριψε την πρόταση αμνηστίας του Ισλαμαμπάντ.

Η Tehreek-e-Taliban Pakistan έχει πραγματοποιήσει δεκάδες επιθέσεις εναντίον των πακιστανικών δυνάμεων ασφαλείας και αμάχων από τότε που οι Ταλιμπάν ανέλαβαν την εξουσία στο Αφγανιστάν, θυμίζοντας την αιματηρή τρομοκρατική εκστρατεία της οργάνωσης στο διάστημα 2009-2014.

Πάγια ανησυχία του Πεκίνου δε, συμμάχου του Ισλαμαμπάντ, είναι ότι οι Πακιστανοί Ταλιμπάν θα πραγματοποιήσουν επιθέσεις και κατά της κινεζικής παρουσίας στην χώρα. «Το TTP μπορεί να διεξάγει περισσότερες τρομοκρατικές επιθέσεις στο Πακιστάν και ειδικά σε Κινέζους και κινεζικά έργα, προκειμένου να αυξήσει την πίεση στην κυβέρνηση του Πακιστάν», προειδοποιούσε το κρατικό κινεζικό ΜΜΕ “The Global Times”.

Είχε δίκιο: Οι Πακιστανοί Ταλιμπάν ανέλαβαν την ευθύνη αιματηρής επίθεσης (Απρίλιος 2021) σε πολυτελές ξενοδοχείο στο δυτικό Πακιστάν, όπου διέμενε ο Κινέζος πρέσβης. Κινεζικό προσωπικό έχει βρεθεί στο στόχαστρο και άλλων τρομοκρατικών ομάδων που δρουν στην χώρα, όπως των αυτονομιστών του Απελευθερωτικού Στρατού του Μπαλουχιστάν, που τον περασμένο Οκτώβριο σκότωσε πέντε Κινέζους μηχανικούς.

Πάντως, όπως προαναφέραμε, οι Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν διέψευσαν πλήρως τις προσδοκίες του Ισλαμαμπάντ ότι θα κατόρθωναν να χαλιναγωγήσουν το ΤΤΡ. Μια τέτοια κίνηση θα τους εξέθετε σε κατηγορίες για προδοσία της τζιχαντιστικής ιδεολογίας και σε κίνδυνο διχασμού στις τάξεις τους, αν φανούν να πειθαναγκάζονται από το Ισλαμαμπάντ. Την ίδια στιγμή, ενδεχόμενη δράση τους κατά των Πακιστανών ομοϊδεατών τους, θα μπορούσε να ανοίξει χώρο για άλλες πιο ακραίες ομάδες, όπως το Ισλαμικό Κράτος του Χορασάν, το οποίο οι Ταλιμπάν πολεμούν. Σε ότι αφορά τους Πακιστανούς “αδελφούς”, αυτή εμπνέονται από την νίκη τους στο Αφγανιστάν και θέλουν να την επαναλάβουν και στο Πακιστάν.